عشق سالهاي اسارت
شرق: «در آن دم كه جين پاجت، از پلكان هواپيماي كانستليشن در فرودگاه داروين پا بر زمين گذاشت، وحشيانه و ديوانهوار شادمان بود. واقعيت اين بود كه تا آن هنگام، هيچگاه از آسيبهاي دوران جنگ، رهايي نيافته بود. پس از اينكه او را به انگلستان بازگردانده بودند، دو سال يا اين حدود، با شايستگي تمام براي شركت پك و لوي كار كرده بود، اما به شيوه زني پنجاهساله. زندگي ميكرد، اما رغبت چنداني به زندگي نداشت. در ژرفاي ذهنش هنوز فاجعه كوانتان و بربادرفتن جوانياش سنگيني ميكرد. مدتي پيش كه گفته بود احساس ميكند هفتاد سال دارد، پربيراه نگفته بود». اين بخشي از رمان «شهري چون آليس» از نويل شوت است كه سالها پيش با ترجمه علي كهربايي به فارسي منتشر شده بود و به تازگي توسط نشر نو به چاپ رسيده است. نويسنده كتاب، نويل شوت، از رماننويسان انگليسي قرن بيستم بود كه بهعنوان مهندس پرواز و نيز مدير يك كارخانه هواپيماسازي هم به فعاليت ميپرداخت. نويل شوت در طول سالهاي حياتش آثار زيادي منتشر كرد و در اين بين برخي آثارش به وقايع جنگ دوم جهاني مربوطاند. «شهري چون آليس» نيز رماني است كه به جنگ مربوط است و روايتي از اتفاقات جنگ دوم جهاني در شرق دور است. اين رمان، ماجراي زندگي و سرگذشت زني با نام جين است كه در طول جنگ توسط نيروهاي ژاپني دستگير و اسير ميشود و در كنار عدهاي ديگر از اسرا وضعيت دشواري را پشتسر ميگذارد. جين كه زني جوان و انگليسي است در ميان حوادث جنگ دوم جهاني در مالايا زندگي ميكند. او به همراه تعداد زيادي از زنان و كودكان به اسارت نيروهاي ژاپني درميآيد. ژاپنيها اين اسيران را به طيكردن راهي طولاني و جانفرسا در مسيري خطرناك واميدارند. خاطرات كابوسوار اين سفر پرخطر و فرسايشي سالها پس از پايان جنگ همچنان در ذهن جين باقي است و بهعنوان مسئلهاي حلنشده برايش مطرح است. فضاي رعبآور و خفهكننده اردوگاه اسرا و نيز اتفاقات بعدي باعث ميشوند تا نوعي حس نااميدي نسبت به آينده بشري در ذهن جين شكل بگيرد. جين عليرغم اين وضعيت و آشفتگيهاي ذهنياش به دليلي مجبور ميشود به مالايا بازگردد. در اينجاست كه ميفهمد سربازي استراليايي با نام جو كه در آن دوران خود را براي نجات اسيران به خطر انداخته بود توانسته از مهلكه جان بهدر برد و ظاهرا هنوز زنده است. در نتيجه جين براي يافتن سرباز استراليايي به نقطهاي پرت و دورافتاده در استراليا ميرود. نويل شوت در بخشي از يادداشتي كه در ابتداي رمان منتشر شده، نوشته: «با انتشار اين كتاب، انتظار دارم به تحريف تاريخ، بهويژه در مورد راهپيمايي و مرگ زنان اسير بيپناه متهم شوم. خواهند گفت هرگز چنين ماجرايي در مالايا رخ نداده، و اين، سراسر درست است: ماجرا در سوماترا اتفاق افتاده است. در پي فتح مالايا در 1942، ژاپنيها به سرعت سوماترا را اشغال كردند. هشتاد زن و كودك هلندي را در حومه پادانگ گرد آوردند. فرمانده محلي ژاپني، از قبول مسئوليت اين زنان اكراه داشت و براي رفع مشكل، آنان را از منطقه بيرون راند و بهاينترتيب، راهپيمايي سراسري سوماترا آغاز شد كه دوسالونيم طول كشيد. در پايان اين سفر دراز، تنها سي تن از آن جمع زنده مانده بودند. در 1949، من در پالمبانگ سوماترا، مهمان آقا و خانم گايزل- ونك بودم. خانم گايزل از اعضاي آن گروه بود. او در هنگام اسارت، دختري بود بيستويكساله، زيبا و باريكاندام، با قريحه نيرومندي از طنز، كه به تازگي ازدواج كرده، كودكي ششماهه داشت. سالهاي بعد، خانم گايزل، بيش از هزاروهشتصد كيلومتر را، در شرايطي شبيه آنچه در اين كتاب به تحرير كشيدهام، با كودكش پيمود. سرانجام، از آن ورطه شگفتانگيز و پرمخاطره، همراه پسري تندرست، همچنان جسور و رامنشده بيرون آمد». در بخشي ديگر از اين رمان ميخوانيم: «همه اين ماجراها سه سال پيش اتفاق افتاد. انكار نميكنم كه در آن زمان، نامههاي او بسيار مورد توجه من بودند و شايد هم بزرگترين دلبستگي زندگي يكنواخت و بيحاصل مرا تشكيل ميدادند. فكر ميكنم پس از ماجراي آقاي كرتيس و جريان گوسالهدزدي، جين بيش از پيش در زندگي گالفكانتري غرق شد، چراكه حتي پيش از ازدواجش، تغييرات بسيار ظريفي در لابهلاي نامههايش احساس ميكردم. از آن بهبعد، او ديگر بهعنوان زني انگليسي كه در سرزميني بيگانه، عجيب و سخت زندگي ميكند، نامه نمينوشت؛ كمكم، طوري از مردم آنجا صحبت ميكرد كه انگار يكي از آنهاست و درباره آن سرزمين طوري سخن ميگفت كه گويي سرزمين خود اوست. البته شايد اينها فقط زاييده خيالپردازيهاي من يا چهبسا به اين دليل باشد كه نامههاي او را چندينبار چنان با دقت و اشتياق ميخواندم و چنان مرتب در پروندهاي در آپارتمانم ميچيدم، كه نكات بسيار ظريف لابهلاي سطرهايش را حس ميكردم؛ نكاتي كه بيشك از نگاه خوانندهاي معمولي پنهان ميماند». علي كهربايي پيشتر اثر ديگري از نويل شوت با نام «راهي نيست؟» را هم به فارسي ترجمه كرده بود. روايت اين داستان نيز به حوادث جنگ مربوط است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.