تحولات عراق و لزوم بازبيني رويهها
احسان هوشمند
در دوران پس از صدام حسين اين نخستينباري نيست که کشور عراق با اعتراضات گستردهاي روبهرو ميشود. پيش از اين در سال 2013 در اعتراضات گسترده شهروندان عموما سنيمذهب عراقي به نخستوزير نوري مالکي و سرکوب اين اعتراضات در استانهاي انبار، نينوا و صلاحالدين دهها نفر کشته شد و در نهايت داعش توانست بر بخش بزرگي از اين مناطق مسلط شود. از سالهاي 2014 و 2015 به بعد بهتدريج گروهي از شيعيان ناراضي نيز به اعتراض عليه دولت پرداختند.در ماههاي اخير عراق با اعتراضات وسيعي روبهرو است. البته اينبار عموم معترضان را شيعيان عراقي تشکيل ميدهند. تا به امروز اهل سنت خود را از اعتراضات اخير کنار کشيدهاند. اعتراضها بيشتر متوجه فساد گسترده در ميان سياستمداران عراقي است اما بخشهايي از معترضان شعارهاي خود را متوجه ايران کردهاند و مدعي حضور و دخالت ايران در امور داخلي عراق هستند. حمله به برخي از مراکز ديپلماتيک ايران از جمله در روزهاي اخير و حمله به کنسولگري ايران در نجف يکي از نمونههاي ابعاد اعتراضات اخير است.
1-چرا گروهي از شهروندان عراقي آنهم معترضان شيعه عراقي، اعتراض خود را متوجه ايران کردهاند؟ آيا اين موضوع مورد بررسي کارشناسي دستگاه سياست خارجي کشورمان قرار گرفته است؟ آيا متوليان سياستگذاري و اجراي اين سياستها درباره عراق زمينهها و ابعاد اعتراضات اخير را به دقت رصد و بررسي کردهاند؟ در سال گذشته اين چندمين باري است که منافع و اماکن متعلق به ايران مورد حمله و تعرض قرار ميگيرد. آيا اين موضوع با دقت و با استفاده از توان کارشناسي کشور بررسي و مطالعه شده است؟ آيا مقامات ديپلماتيک مسئول ارتباط با عراق پيامدهاي مختلف چنين اعتراضاتي را در سطوح محلي، منطقهاي و بينالمللي بررسي و تحليل کردهاند؟ چه مقدار از اين اعتراضات ناشي از تحريک خارجي است؟ چه مقدار از اعتراضات ناشي از نقش متغيرهاي داخلي از جمله فساد در ميان دولتمردان عراقي است؟ و چه مقدار از اعتراضات ناشي از احيانا عدم اصلاح رويههاي جاري توسط دستگاه سياست خارجي کشورمان در عراق است؟ اين موضوع که گروهي از شهروندان عراقي از فرط عصبانيت به کنسولگريهاي ايران در عراق حمله کنند، موضوع بسيار بااهميتي است که نبايد بهسادگي و بدون مطالعه کارشناسي از کنار آن گذشت. دستگاههاي مسئول مرتبط با عراق بايد با استفاده از توان کارشناسي کشور و صداهاي مختلف و متنوع کارشناسي براي درک واقعبينانه از شرايط جديد عراق و ابعاد و پيامدهاي استمرار اين وضعيت و اصلاح رويههاي گذشته بهسرعت وارد عمل شوند. بيتوجهي يا کماهميتشمردن اين موضوع ممکن است منافع ملي ما در عراق را بهشدت تحتتأثير قرار دهد.
کشور نيازمند اتخاذ راهبردها و سياستهاي تازهاي درباره عراق است و اتخاذ اين راهبردها و سياستهاي جديد بدون استفاده از توان کارشناسي کشور راه به بيراهه خواهد برد. آسيبشناسي رويههاي پيشين ضرورتي فوري و اتخاذ سياستهاي تازه نيازي آني است. بايد عملکردها و رويکردهاي پيشين مورد مطالعه و بررسي چندجانبه و دقيقي قرار گيرد. 2-دولت عراق درگير مسائل بسيار پيچيدهاي است. فساد گسترده در عراق، رقابت گسترده نيروها و جريانهاي سياسي، طايفهاي و قومي و فرقهايشدن سياست، فقر و بيکاري گسترده، افزايش مطالبات رفاهي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي شهروندان عراقي از جمله حادترين مسائل امروز عراق است. استمرار وضعيت و شرايط موجود در عراق ميتواند پيامدهاي خطيرتر و مخربتري در پي داشته باشد. نميتوان فقط نظارهگر اتفاقات عراق باشيم. عراق متحد امروزي ما است، در اين روزهاي سختي که دولت و ملت عراق با آن دستبهگريبان است، بايد هوشمندانهتر و کارشناسيشدهتر به مسائل پرداخت. 3-ايران همواره با روش اشغالگرانه آمريکا و ساير کشورهاي غربي در عراق، سوريه و... مخالف بوده است. گروهي در تلاش هستند تا سياستهاي ايران در منطقه را چون سياستهاي دولت امپرياليستي و اشغالگر روايت کنند. اين گروه ابزارهاي رسانهاي اثرگذاري در اختيار دارند. در برابر کمتر تلاشي در داخل کشور شده تا اجازه ندهد چنين تلقياي از سياست خارجي کشور عمومي شود. ضعف سياست رسانهاي در سياست خارجي را بايد آسيبشناسي کرد. اين مهم نقش بزرگي در تشديد موضعگيري عليه کشورمان در ميان برخي جريانهاي عراقي دارد. 4-تلقيهاي متفاوت از سياست در ميان گروههايي از روحانيت شيعه عراقي را بايد جدي گرفت. کنترل شرايط در درون کشوری ديگر، يعني در عراق، تماما در کنترل هيچ نيروي خارجي يا داخلي نيست. اين ماهيت شرايط جديد عراق است که موازنه اين تلقيها و نيروها را تعيين ميکند. براي مديريت اين شرايط اتخاذ تصميمات مهم و راهبردي تازه بسيار ضروري است. آيا براي اين مهم و اصلاح رويههاي موجود نيز تدارک و تمهيدات لازم اتخاذ شده است. پرهيز از روش مقابلهاي و يافتن راهي براي تعامل و گفتوگو رويکرد اثربخشتري از روشهاي ديگر است. شرايط حساس امروز عراق را میتوان با سال 2013 مقايسه کرد و کمتوجهي و عدم آسيبشناسي رويهها ممکن است به جريانها و حوادث پيشبينينشده مشابهي منجر شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.