|

مرثیه‌ای برای بت‌های طلایی

مريم رحمانيان

در توییتی خواندم یونانیان باستان معتقد بودند وقتی خدایان می‌خواهند انسان‌ها را تنبیه کنند، یکی از آرزوهایشان را برآورده می‌کنند. آرزوها تا وقتی مایه شور هستند که محقق نشده باشند. یادم نمی‌آید از چندسالگی اما از همان وقتی که فهمیده بودم یک جایی در دنیا وجود دارد که ساختمان‌هایش از دل آب بیرون زده‌اند و برای این‌طرف و آن‌طرف‌رفتن باید توی قایق نشست و از میان کوچه‌های پرآب رد شد، دلم از آرزوی ونیز پر شد. در خیالم خودم را شاهزاده‌ای اثیری می‌دیدم، با سری بیرون آمده از پنجره‌های دولته‌ای چوبی، در حال گوش‌دادن به آواز خنیاگری خسته، غمگین و عاشق - عشق همیشه برایم در رابطه‌ای تنگاتنگ با غم بود- که در گوندولایی سیاه نشسته ‌است. یادم می‌آید در دوران راهنمایی روی تابلو‌ی آرزوهایم پر از عکس‌های تمام‌رنگی و سرزنده بود؛ میدان سن‌مارکو با صدها کبوتر، خانه‌های خوش‌رنگ و لعاب بورانو، کلیسای سانتا ماریا و عظمت چشمگیرش. تصمیم قاطع گرفته بودم که در 18سالگی، دانشجویی در ایتالیا باشم که آخر هفته‌ها همراه یکی از صدها دوستش با قطار، به ونیز می‌رود. خیال می‌کردم همه‌چیز را درباره‌ ونیز می‌دانم. کوچه‌هایش را مثل کف دست می‌شناسم و در حال پیاده‌روی، به توریست‌هایی که یک نقشه‌ بزرگ جلوی دماغشان گرفته‌اند، پوزخند می‌زنم. خودم را می‌دیدم با لباسی پر از تور و پف‌دار به سبک پیراهن‌های زنان قرن 19، با ماسکی روی صورت، در حال شرکت در فستیوال‌های ونیزی. هر روز «تصاویر» در سرم، شاخ و برگ‌های متعددی می‌یافت. رنگی‌تر می‌شد، زرق و برق‌دارتر می‌شد و جنونم را برای دیدن این شهر خیال‌گونه بیشتر می‌کرد. آن‌قدر این رؤیا در سرم بزرگ و دست‌نیافتنی شده بود که هر چقدر امید دیدنش در سرم مثل حباب بزرگ می‌شد، سوزن ناامیدی نزدیک‌تر و تهدید‌آمیزتر به نظر می‌آمد. فکر می‌کردم هیچ‌وقت آرزویی چنین بزرگ، رخت واقعیت به تن نمی‌کند؛ درست همان‌طور که می‌دانیم شاید هیچ‌وقت بطری شامپویی که در حمام با آن تمرین جایزه‌گرفتن می‌کنیم، واقعی نمی‌شود، یا آن‌طور که یونانیان معتقدند، بهتر است که نشود. سال گذشته سفر دوروزه‌ای به ونیز داشتم. از همین‌جا اعلام می‌کنم که اشتباه کردم. نیمه‌شب بود و خسته و مریض بودم. با پرواز خودم را به ونیز رسانده بودم. دلم می‌خواست از فرودگاه تا خود هتل، چشم‌هایم را ببندم و شهر را با آن حال نبینم. هزار و یک تصویر از اولین لحظه‌ دیدنش در سرم بود. مثل معشوقی دور که می‌خواهی برای دیدارش، بهترین خودت باشی. با یک راهنمایی اشتباه از مردی که شبیه اعضای رده سوم یا چهارم یک باند مواد مخدر بود، قایق اشتباهی را سوار شدم و با گلودرد و سردردی که باد سرد، هیچ کمکی به خوب‌شدنش نمی‌کرد، یک‌ساعت‌ونیم تا هتل در خودم پیچیدم. اولین مواجهه‌ام با شهر اصلا آن‌طور که فکرش را می‌کردم، نبود. به هر سختی‌ای که بود، هتل را پیدا کردم. این ونیز خیلی بزرگ‌تر از آنی بود که توی سرم داشتم. مسئول پذیرش هتل، پیرمردی 200ساله بود با پوستی بسیار نازک شبیه پیاز و تا دلت بخواهد توی صورتش چروک داشت. هر لحظه منتظر بودم فرو بریزد. به‌کندی کلید اتاقم را تحویل داد و لبخند ترسناکی زد. خودم را به اتاقم رساندم. حداقل پنجره‌ها همانی بودند که همیشه فکرش را می‌کردم. صبح قبل از اینکه چشم‌هایم باز شوند، یادم آمد در ونیزم. انگار که از حمله‌ تمساح فرار کنم، از تخت پایین پریدم. پنجره‌ چوبی را هل دادم و باز کردم. رو‌به‌رویم کوچه‌ای با سنگ‌فرش‌هایی قدیمی بود و هیچ آوازه‌خوان عاشقی با قایقش آن پایین منتظرم نبود. کیفم را برداشتم و برای کشف از هتل بیرون زدم. فلوبر در مادام بوواری نوشته بود: به بت‌ها دست نزنید، رویه‌ طلایی‌شان کنده می‌شود و به دست می‌چسبد. درست می‌گفت؛ این را نه با دیدن بی‌رنگ و رویی شهر فهمیدم و نه با دیدن کاسب‌هایی که سعی می‌کردند جنس‌های بنجل‌شان را به من بفروشند. وقتی فهمیدم بشقاب ناهارم تقریبا روی میز جلویم کوبیده شد. لحظه اول که وارد رستوران شدم، گارسون‌ها نگاهی به لباس و شال روی سرم کردند و برای یک ربع نادیده‌ام گرفتند. سعی کردم لبخندم را حفظ کنم، فرضیه‌ «مسلمان همیشه‌خشن» را توی سرشان اثبات نکنم و تحقیر و بغض را آرام فرو دهم پایین. دو تا از گارسون‌ها بحث تقریبا کوچک اما محسوسی کردند احتمالا سر اینکه کدامشان برای سرویس‌دادن به من قربانی شوند! غذا را با همان لبخند چسبیده به صورتم سفارش دادم و با همان لبخند چسبیده، با ترسی پنهان از تفی احتمالی در غذا بعد از اینکه ظرف محکم جلویم کوبیده شد، فرو دادمش. از جا بلند شدم. همه‌ جاهایی را دیدم که سال‌ها پیش عکس‌شان را روی تابلو آرزوهایم چسبانده بودم. کوچک‌تر و رنگ‌‌پریده‌تر از آن بودند که فکر می‌کردم. انگار توی تمام تصویر‌های ذهنی‌ام، امکان ادیت عکس را نادیده گرفته بودم. این آن ونیزی نبود که برای دیدنش آمده بودم. اینجا ونیز توریست‌ها بود؛ ونیز آدم‌هایی که سوغاتی‌های یک یورویی می‌خریدند، پول قلمبه می‌دادند تا سوار گوندولا شوند و در سن‌مارکو لبخندهای مصنوعی بزنند تا در عکس‌های اینستاگرام‌شان خوشبخت‌تر به نظر بیایند. تصاویر، همان تصاویر آشنایی بود که در عکس‌ها دیده بودم اما ایراد من شاید این بود که درباره ونیز «تصویر» دیده، کتاب خوانده و خیال‌پردازی کرده بودم. عکس‌ها بیشتر‌ از آنکه چیزی را نشان دهند، پنهان‌کاری می‌کنند. روکش طلایی ونیز به دستم چسبید اما در هر حال، نمی‌شود دست از مسموم‌شدن به دست امید و رؤیا برداشت. نمی‌شود از ترس آمدن شب چشم‌ها را روی زیبایی طلوع بست. نمی‌شود نشست و تا ابد برای بت‌های طلایی مرثیه نوشت.مرثیه‌ای برای بت‌های طلایی

در توییتی خواندم یونانیان باستان معتقد بودند وقتی خدایان می‌خواهند انسان‌ها را تنبیه کنند، یکی از آرزوهایشان را برآورده می‌کنند. آرزوها تا وقتی مایه شور هستند که محقق نشده باشند. یادم نمی‌آید از چندسالگی اما از همان وقتی که فهمیده بودم یک جایی در دنیا وجود دارد که ساختمان‌هایش از دل آب بیرون زده‌اند و برای این‌طرف و آن‌طرف‌رفتن باید توی قایق نشست و از میان کوچه‌های پرآب رد شد، دلم از آرزوی ونیز پر شد. در خیالم خودم را شاهزاده‌ای اثیری می‌دیدم، با سری بیرون آمده از پنجره‌های دولته‌ای چوبی، در حال گوش‌دادن به آواز خنیاگری خسته، غمگین و عاشق - عشق همیشه برایم در رابطه‌ای تنگاتنگ با غم بود- که در گوندولایی سیاه نشسته ‌است. یادم می‌آید در دوران راهنمایی روی تابلو‌ی آرزوهایم پر از عکس‌های تمام‌رنگی و سرزنده بود؛ میدان سن‌مارکو با صدها کبوتر، خانه‌های خوش‌رنگ و لعاب بورانو، کلیسای سانتا ماریا و عظمت چشمگیرش. تصمیم قاطع گرفته بودم که در 18سالگی، دانشجویی در ایتالیا باشم که آخر هفته‌ها همراه یکی از صدها دوستش با قطار، به ونیز می‌رود. خیال می‌کردم همه‌چیز را درباره‌ ونیز می‌دانم. کوچه‌هایش را مثل کف دست می‌شناسم و در حال پیاده‌روی، به توریست‌هایی که یک نقشه‌ بزرگ جلوی دماغشان گرفته‌اند، پوزخند می‌زنم. خودم را می‌دیدم با لباسی پر از تور و پف‌دار به سبک پیراهن‌های زنان قرن 19، با ماسکی روی صورت، در حال شرکت در فستیوال‌های ونیزی. هر روز «تصاویر» در سرم، شاخ و برگ‌های متعددی می‌یافت. رنگی‌تر می‌شد، زرق و برق‌دارتر می‌شد و جنونم را برای دیدن این شهر خیال‌گونه بیشتر می‌کرد. آن‌قدر این رؤیا در سرم بزرگ و دست‌نیافتنی شده بود که هر چقدر امید دیدنش در سرم مثل حباب بزرگ می‌شد، سوزن ناامیدی نزدیک‌تر و تهدید‌آمیزتر به نظر می‌آمد. فکر می‌کردم هیچ‌وقت آرزویی چنین بزرگ، رخت واقعیت به تن نمی‌کند؛ درست همان‌طور که می‌دانیم شاید هیچ‌وقت بطری شامپویی که در حمام با آن تمرین جایزه‌گرفتن می‌کنیم، واقعی نمی‌شود، یا آن‌طور که یونانیان معتقدند، بهتر است که نشود. سال گذشته سفر دوروزه‌ای به ونیز داشتم. از همین‌جا اعلام می‌کنم که اشتباه کردم. نیمه‌شب بود و خسته و مریض بودم. با پرواز خودم را به ونیز رسانده بودم. دلم می‌خواست از فرودگاه تا خود هتل، چشم‌هایم را ببندم و شهر را با آن حال نبینم. هزار و یک تصویر از اولین لحظه‌ دیدنش در سرم بود. مثل معشوقی دور که می‌خواهی برای دیدارش، بهترین خودت باشی. با یک راهنمایی اشتباه از مردی که شبیه اعضای رده سوم یا چهارم یک باند مواد مخدر بود، قایق اشتباهی را سوار شدم و با گلودرد و سردردی که باد سرد، هیچ کمکی به خوب‌شدنش نمی‌کرد، یک‌ساعت‌ونیم تا هتل در خودم پیچیدم. اولین مواجهه‌ام با شهر اصلا آن‌طور که فکرش را می‌کردم، نبود. به هر سختی‌ای که بود، هتل را پیدا کردم. این ونیز خیلی بزرگ‌تر از آنی بود که توی سرم داشتم. مسئول پذیرش هتل، پیرمردی 200ساله بود با پوستی بسیار نازک شبیه پیاز و تا دلت بخواهد توی صورتش چروک داشت. هر لحظه منتظر بودم فرو بریزد. به‌کندی کلید اتاقم را تحویل داد و لبخند ترسناکی زد. خودم را به اتاقم رساندم. حداقل پنجره‌ها همانی بودند که همیشه فکرش را می‌کردم. صبح قبل از اینکه چشم‌هایم باز شوند، یادم آمد در ونیزم. انگار که از حمله‌ تمساح فرار کنم، از تخت پایین پریدم. پنجره‌ چوبی را هل دادم و باز کردم. رو‌به‌رویم کوچه‌ای با سنگ‌فرش‌هایی قدیمی بود و هیچ آوازه‌خوان عاشقی با قایقش آن پایین منتظرم نبود. کیفم را برداشتم و برای کشف از هتل بیرون زدم. فلوبر در مادام بوواری نوشته بود: به بت‌ها دست نزنید، رویه‌ طلایی‌شان کنده می‌شود و به دست می‌چسبد. درست می‌گفت؛ این را نه با دیدن بی‌رنگ و رویی شهر فهمیدم و نه با دیدن کاسب‌هایی که سعی می‌کردند جنس‌های بنجل‌شان را به من بفروشند. وقتی فهمیدم بشقاب ناهارم تقریبا روی میز جلویم کوبیده شد. لحظه اول که وارد رستوران شدم، گارسون‌ها نگاهی به لباس و شال روی سرم کردند و برای یک ربع نادیده‌ام گرفتند. سعی کردم لبخندم را حفظ کنم، فرضیه‌ «مسلمان همیشه‌خشن» را توی سرشان اثبات نکنم و تحقیر و بغض را آرام فرو دهم پایین. دو تا از گارسون‌ها بحث تقریبا کوچک اما محسوسی کردند احتمالا سر اینکه کدامشان برای سرویس‌دادن به من قربانی شوند! غذا را با همان لبخند چسبیده به صورتم سفارش دادم و با همان لبخند چسبیده، با ترسی پنهان از تفی احتمالی در غذا بعد از اینکه ظرف محکم جلویم کوبیده شد، فرو دادمش. از جا بلند شدم. همه‌ جاهایی را دیدم که سال‌ها پیش عکس‌شان را روی تابلو آرزوهایم چسبانده بودم. کوچک‌تر و رنگ‌‌پریده‌تر از آن بودند که فکر می‌کردم. انگار توی تمام تصویر‌های ذهنی‌ام، امکان ادیت عکس را نادیده گرفته بودم. این آن ونیزی نبود که برای دیدنش آمده بودم. اینجا ونیز توریست‌ها بود؛ ونیز آدم‌هایی که سوغاتی‌های یک یورویی می‌خریدند، پول قلمبه می‌دادند تا سوار گوندولا شوند و در سن‌مارکو لبخندهای مصنوعی بزنند تا در عکس‌های اینستاگرام‌شان خوشبخت‌تر به نظر بیایند. تصاویر، همان تصاویر آشنایی بود که در عکس‌ها دیده بودم اما ایراد من شاید این بود که درباره ونیز «تصویر» دیده، کتاب خوانده و خیال‌پردازی کرده بودم. عکس‌ها بیشتر‌ از آنکه چیزی را نشان دهند، پنهان‌کاری می‌کنند. روکش طلایی ونیز به دستم چسبید اما در هر حال، نمی‌شود دست از مسموم‌شدن به دست امید و رؤیا برداشت. نمی‌شود از ترس آمدن شب چشم‌ها را روی زیبایی طلوع بست. نمی‌شود نشست و تا ابد برای بت‌های طلایی مرثیه نوشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.