پيادهمحوري در مركز تاريخي- فرهنگي تهران
روشهاي جلوگيري از ناديدهانگاشتن
سعيد ساداتنيا. مهندس مشاور آمود
تهران شهري تاريخمند و باهويت است که نگاه ساکنانش به اين مسئله مکتوم و مغفول مانده است. گذشته از اينکه اکثريت بزرگي از ساکنان اين شهر فقط يکي، دو نسل سابقه سکونت در آن را دارند، ولي چه بخواهيم و چه نخواهيم تهران آينه ايران است.
گذشته از شواهد و قرائن هزاران ساله سکونت و يکجانشيني و شهرنشيني در پهنه تهران بزرگ، همچنين تهران کنوني در دل خود دو حصار طهماسبي و ناصري را نهفته دارد که واجد ارزشهاي انکارناپذیر است که ميتواند موتور تحول فرهنگي و اقتصاد گردشگري آن باشد. از عمر حصار طهماسبي 400 سال و از پايتختي تهران بيش از 200 سال ميگذرد . اين يعني تحولات بسيار مهم فرهنگي بشر که بيشترين چهرهاش در اين چند دهه شکل گرفته و پس از انقلاب صنعتي رخ نموده است، در اين محدوده جاي پاي خود را به شکل بوميشده و ايراني آن به جا گذاشته است. اين يعني مجموعهاي ارزشمند از اسناد تحول فرهنگي هويتي که در کالبد اين محدوده نهفته است. ارزشهاي محدوده حصار اول و دوم تهران چنان گسترده و آشکار است و آنقدر درباره آن مقاله و مدرک و مطلب موجود است که در اين نوشته کوتاه احتياجي به پرداختن به آن نميبينم. کافي است فقط به محدوده خيابان لالهزار توجه کنيم. صدها بناي عالي از معماري ابتدايي مدرن، مدرن و معاصر از بهترين معماران اين دورهها در زندگي اين خيابان، تا قبل از تعدي و تغيير کاربريهاي چند دهه اخير در لايه اول و نماي اصلي اين خيابان وجود دارد که از جزئيات تزيينات آن تا ترکيببندي مصالح و نماها و فضاهاي پر و خالي، اگرچه دستخوش تغييرات و تعدي بسيار شده، ولي بازگوکننده فضاي شهري فاخر دوران رونق و سرزندگي آن است. در لايههاي دوم و سوم آن نيز از خانههاي عالي که در تملک خانوادههاي بزرگ دوران خود بوده تا خانهها و فضاهاي کاري آن دوران، همگي مورد بيمهري و تعدي کاسبکاري دورههای اخير واقع شدهاند. از اين دست خيابانها و فضاهاي شهري در دل مرکز تاريخي تهران بسيار است. مسئله اصلي، روشهاي جلوگيري از ناديدهانگاشتن و تجاوز به اين ارزشهاست که از چند دهه پيش شدت گرفته و بهویژه در دهههای 70 و 80 به اوج خود رسيده است. مسئله نهتنها جلوگيري از تخريب و تعدي، بلکه بازگرداني، زنده، فعال و امروزين ساختن کالبد و پيرو آن، راهيابي براي بازگرداندن زندگي درخور به قلب تهران است. يعني چه؟ يعني نهتنها نجاتدادن و احياکردن کالبد شهر تاريخي، بلکه ايجادکننده سرزندگي، اشتغال و فعاليت امروزين، زدودن فعاليتهاي نامتجانس و نامناسب مثل انبارداري، کاسبکاري و بزهکاري و جلوگيري از شبمرگي و ايجاد بستر قانوني و مادي براي بازگشت زندگي شبانهروزي همراه با فعاليتهاي گردشگري، صنايع دستي و البته فرهنگي به منطقه است. اقدامات عملي در اين زمينه بعد از فراهمکردن زمينههاي قانوني و فرهنگي لازم، ايجاد زيرساختها و بسترهاي اين تحول است. يکي از مهمترين آنها نظام حملونقل و جابهجایي است. لازم است تمام شريانهاي اصلي ترافيکي را به بيرون منطقه انتقال داد و از حرکتهاي عبوري سريع و بهویژه از ورود وسايل نقليه خصوصي به اين محدوده تا جایی که امکان دارد، جلوگيري کرد و ترافيک محدوده را در حد ممکن آرام و به حملونقل عمومي، مسيرهاي امن پياده و دوچرخه تغيير داد که لازمه آن، بعد از حذف حداکثر ممکنه شريانهاي عبوري از محدوده، کاستن حداکثري از پارکينگ وسايل نقليه خصوصي، در محدوده است. در مرحله بعدي ايجاد میدانها و قرارگاههايي براي تبادل سفر و ورود امن و سهل مردم به محدوده بايد در دستور کار قرار گيرد. براي ساکنان و شاغلان در محدوده و نيز موارد اورژانسی دسترسي هم بايد تدابير مناسب خود را انديشيد. زدودن آلودگيها از چهره شهر تاريخي و از بستر آن قدم بعدي است. احياي بناهاي ارزشمند محدوده و تزريق زندگي امروزين و کاربريهاي مناسب به آنها، ايجاد تعادل بين زندگي روز و شب، پاسخگويي اقتصادي و اجتماعي هم از ضروريات احياي اين محدوده است. داشتن يک برنامه منسجم و تيمهاي کارآمد و سرمايه پشتيبان، بهویژه جلب مشارکت مردم با حمايت و دادن امنيت به سرمايههاي آنان، بسيار کارساز خواهد بود. جاريکردن آب در جويها و قنوات، کفسازي مناسب براي ساماندهي به حرکت آرام وسايل نقليه و اولويتدادن به پيادهها و معلولان در کنار مسيرهاي مناسب براي دوچرخه، از ضروريات بعدي است. ايجاد فضاي سبز هرچه بيشتر، حتي سرسبز و شادابکردن نماها و بامها ميتواند به جذب هرچه بيشتر زندگي فرهيخته، به اين بخش هويتبخش شهر، کمک شايان كند. استفاده از تشکلهاي صنفي حرفهاي مرتبط و نيز تشکلهاي مردمنهاد و اهالي بازمانده در محدوده بسيار کارساز و مهم است. نورآرایي مناسب در جهت ايجاد امنيت و بازنمايي ارزشهاي اين محدوده لازم و مؤثر است. همچنين ايجاد زيرساختهاي هوشمندسازي و جذب هرچه بيشتر اينگونه فعاليتها، به ارتقاي کيفي محدوده کمک شاياني خواهد کرد. از اين دست اقدامات باز هم ميتوان شمرد. در هر صورت مجموعهاي منسجم و بابرنامه از اين دست اقدامات، تهران را صاحب قلبي تپنده، هويتبخش، جذاب و درآمدزا در درون خود خواهد کرد که نهتنها باعث بهرهمندي و آسايش، بلکه موجب افتخار ساکنان اين مادرشهر خواهد بود. محدودهاي که ميتواند جايگاه و بستر اتفاقات فرهنگي، آیيني، مراسمها، جشنها و نيز قرارگاه شهر، شهروندان و مديران شهري براي همافزايي، پاسخگويي و مسئوليتپذيري متقابل در راستاي ايجاد شهري براي همه باشد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.