|

بکت و میلر

ماني سپهري: پیش‌نویس تئاتر، آخرین نوار کراپ، بازی، آمد‌ورفت، نفَس، من نه، صدای پا، یک تکه مونولوگ، تاب خوردن، بداهه‌سرایی اوهایو، فاجعه و چی کجا عنوان‌های دوازده قطعه نمایشی از ساموئل بکت هستند که در کتابی با عنوان «دوازده قطعه کوتاه» با ترجمه علی‌اکبر علیزاد منتشر شده‌اند. کتاب همراه است با پیشگفتاری با عنوان «بکتِ فیلسوف و ابزورد ما» و مقدمه‌ای با عنوان «درام متأخر بکت: تکه-تئاترهای زوال و امکان مقاومت»، هر دو به ‌قلم مترجم. علیزاد در بخشی از پیشگفتار توضیح می‌دهد که از کنار هم آوردن این دوازده قطعه بکت، وجه اجرائی آنها را مد نظر داشته. در بخشی از مقدمه هم درباره این قطعات که جزء آثار متأخر بکت هستند و گذار بکت از «چشم‌اندازهای وسیع» به «تکه-تئاتر»هایی که در «دوازده قطعه کوتاه» با آنها مواجهیم آمده: «درام بکت، و به‌طور مشخص درام متأخر او، درام زوال، ویرانه‌ها، و تکه‌تکه‌های معنا، تئاتر، و زندگی هستند». در بخشی دیگر درباره این قطعات می‌خوانیم: «به‌تدریج در همه این تکه-تئاترها، و بعد از انفجار بکتی فرم، بخشی از تکان‌دهنده‌ترین و زیباترین تصاویر تئاتر قرن بیستم از دل ویرانه‌های تئاتر روی صحنه نمایان می‌شود. اینها همگی همان تصاویر ویرانه، زوال، ضعف و شکست، و ته‌مانده‌های زیبایی‌شناسی مدرنیستی‌اند». آنچه می‌خوانید قسمتی است از قطعه «آخرین نوار کراپ» از این مجموعه: «کراپ: (تند) آه! (روی دفتر خم می‌شود، صفحاتی را ورق می‌زند، مدخلی را که می‌خواهد پیدا می‌کند، می‌خوانَد.) جعبه... سه... حلقه... پنج. (سرش را بلند می‌کند و به جلو چشم می‌دوزد. با اشتیاق) حلقه! (مکث) حلقققققه! (لبخندِ حاکی از رضایت. مکث. روی میز خم می‌شود، به‌دقت به جعبه‌ها نگاه می‌کند و آنها را حرکت می‌دهد) جعبه... سه... چهار... دو... (با تعجب) نُه! خدایا! ... هفت...آه! ناقلای کوچولو! (جعبه را برمی‌دارد، به آن خیره می‌شود) جعبه سه. (آن را روی میز می‌گذارد، بازش می‌کند و به حلقه‌های داخل آن خیره می‌شود) حلقه... (به دفتر خیره می‌شود) ... پنج ... (به حلقه‌ها خیره می‌شود)... پنج... پنج... آه! کوچولوی پست‌فطرت! (حلقه‌ای را بیرون می‌آورد، به آن خیره می‌شود) حلقه پنج. (آن را روی میز می‌گذارد، حلقه را برمی‌دارد) جعبه سه، حلقه پنج. (آن را روی میز می‌گذارد، حلقه را برمی‌دارد) جعبه سه، حلقه پنج. (روی دستگاه خم می‌شود، وارسی می‌کند. با اشتیاق) حلققققه! (لبخند رضایتمندانه. خم می‌شود، حلقه را در دستگاه می‌گذارد، دست‌هایش را به هم می‌مالد) آه! (به دفتر نگاه می‌کند، مدخلِ پایین صفحه را می‌خوانَد) مادر بالاخره در آرامش... هوم... توپ سیاه... (سرش را بلند می‌کند، تهی از حس به جلو خیره می‌شود. گیج) توپ سیاه؟ ... (دوباره به دفتر نگاه می‌کند، می‌خوانَد)... کمی بهبودی در وضعیت روده... هوم... فراموش‌نشدنی... چی؟ (از نزدیک‌تر خیره می‌شود) اعتدال، اعتدال فراموش‌نشدنی. (سرش را بلند می‌کند، تهی از حس به جلو خیره می‌شود. گیج) اعتدالِ فراموش‌نشدنی؟ (مکث. شانه‌هایش را با بی‌اعتنایی بالا می‌اندازد». رؤیای آمریکایی از نمایش‌نامه مشهور «مرگ فروشنده» آرتور میلر تاکنون چند ترجمه به زبان فارسی منتشر شده است. یکی از این ترجمه‌ها ترجمه حسن ملکی است که نخستین بار در نشر تجربه منتشر شد. این ترجمه اخیرا در نشر بیدگل تجدید چاپ شده است. «مرگ فروشنده» یکی از مشهورترین نمایش‌نامه‌های قرن بیستم است. این نمایش‌نامه نخستین بار در سال 1949 منتشر شد. آرتور میلر در «مرگ فروشنده» با بیان هنریِ تلخ و گزنده به آنچه موسوم به «رؤیای آمریکایی» است، پرداخته و آن را مورد انتقاد قرار داده است؛ او در این نمایش‌نامه رؤیایی را نقد می‌کند که موضوع آن سودای پیشرفت است؛ پیشرفتی که به رقابت تا حد بی‌رحمانه و وحشیانه‌ای میدان می‌دهد؛ رقابتی که هرکس از آن عقب بماند زیر چرخ نظام مبتنی بر سود و سرمایه له می‌شود و این مسئله‌ای است که ویلی لومن، شخصیت اصلی نمایش‌نامه «مرگ فروشنده»، با آن درگیر است. او نتوانسته است در عرصه رقابت پیروزِ میدان باشد و جزء له‌شدگان رقابت است. ویلی لومن خود را با همکاران موفقش قیاس می‌کند و احساس می‌کند به جایی نرسیده و یک بازنده است. ویلی به گذشته پناه می‌برد و بخش‌هایی از نمایش‌نامه یادآوری‌های او از زندگی گذشته است. «مرگ فروشنده» دستمایه اقتباس‌های سینمایی هم قرار گرفته است. در فیلم «فروشنده» اصغر فرهادی نیز به این نمایش‌نامه ارجاع داده شده است. این نمایش‌نامه جوایز پولیتزر و تونی را برای آرتور میلر به ارمغان آورده و اجرای صحنه‌ای آن هم سه بار جایزه تونی بهترین اجرای دوباره را گرفته است. آنچه می‌خوانید قسمتی است از این نمایش‌نامه: «ویلی: علتش رو نمی‌دونم، ولی محلم نمی‌گذارن. به چشم کسی نمی‌آم. لیندا: ولی کارت محشره، عزیزم. هفته‌ای هفتاد تا صد دلار درمی‌آری. ویلی: ولی براش باید روزی ده - دوازده ساعت کار کنم. دیگرون - نمی‌فهمم - راحت‌تر این‌قدر درمی‌آرن. من نمی‌فهمم چرا - جلوی خودم رو نمی‌تونم بگیرم - زیادی حرف می‌زنم. آدم با یکی‌دو کلمه باید کارش رو بکنه. یکی از محسنات چارلی. آدم کم‌حرفیه، همه هم احترامش رو دارن. لیندا: تو هیچ هم زیاد حرف نمی‌زنی، تو سرزنده و باروحیه‌ای. ویلی: (لبخندزنان) آخه، از نظر من، این زندگیِ مُرده‌شوربرده ارزش نداره، یه خرده شوخی می‌کنم. (با خود) زیادی شوخی می‌کنم! (لبخندش محو می‌شود). لیندا: چرا؟ به نظر من تو - ویلی: من چاقم. خیلی - قیافه‌م احمقانه‌ست، لیندا. من بهت نگفتم، اما عید کریسمس همین‌طور اتفاقی سری به اف. اچ. استوارتس زدم. سر راه که می‌رفتم ویزیت مشتریم، شنیدم که یکی از فروشنده‌هایی که می‌شناختمش یه چیزی تو مایه‌های فیل دریایی گفت. من هم - با مشت خوابوندم تو صورتش. به این چیزها توجه نمی‌کنم. واقعا به این چیزها توجه نمی‌کنم. اما آخه اونها واقعا به من می‌خندن. این رو می‌دونم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.