تنوع بيشتر اسبهاي تكشاخ
محمد درويش
پشت ویترین یک مغازه دوچرخهفروشی در کپنهاگ نوشته شده: خودروی بعدی شما یک دوچرخه است.
بیش از ۶۲ درصد از شهروندان کپنهاگ- یکی از دوچرخهدوستترین شهرهای دنیا- برای رسیدن به محل کار رکاب میزنند و شهرداری فعالانه در ایجاد مسیرهای ایمن دوچرخه و چراغهای سبز برای تردد بدون وقفه دوچرخهسواران هنگام ترافیک صبح سرمایهگذاری میکند. در سالهای اخیر نیز مدلهای جدید دوچرخه مانند دوچرخههای برقی و بارکشی نیاز خانوادهها را به خودرو کمتر کردهاند. اما این روندها فقط به کپنهاگ اختصاص ندارند. در سراسر دنیا شهرها شاهد پیدایش و برخی اوقات انتقال ابزار و سامانههای تردد هوشمندانهتر، سالمتر و ارزانتر هستند و تلاش دارند آنها را در الگوهای رفتوآمد موجود ادغام کنند. پاریس پیشگام یکی از نخستین طرحهای دوچرخهسواری شهری- Vélib- بود که آن را به سطح جهانی ارتقا داد. این سامانه در اوایل سالهای دهه نخست قرن جاری میلادی از نوآوری در کارتهای هوشمند برای استقرار ناوگانی شامل ۱۵ هزار دوچرخه بهره گرفت که بهطور ساعتی در دسترس شهروندان و گردشگران قرار داشت. این طرح در مدت کوتاهی به یک مدل جدید طراوتبخش در بلوارهای سرسبز شهر، به دور از شلوغی و گرفتگی ترافیک تبدیل شد. این سیستم بسیار موفقیتآمیز، الهامبخش طرحهای مشابهی در سراسر جهان بود: میلان در سال ۲۰۰۸، لندن در سال ۲۰۱۰ و حتی نیویورک در سال ۲۰۱۳ که به رغم شگفتزدگی بسیار، در مسیر رقابت به یک شهر دوستدار دوچرخه تبدیل شدند. موج بعدی ابتکار از شرق بهوجود آمد. چینیها با استارتآپهای Mobike و Ofo و سنگاپور با oBike از سیستم ردیابی GPS بهره گرفتند. وقتی که شما هر زمان میتوانید محل توقف یک دوچرخه را ردیابی کنید، چرا نیازی به ایستگاه دوچرخه داشته باشید؟ و اینگونه سامانه بدون ایستگاه با مزیتهای آشکار در زمینه استفاده از دوچرخه برای مشتریان و گسترش آن برای شهرها زاییده شد. پیش از گسترش این طرح به دیگر شهرها در سال ۲۰۱۷، این کمپانیها میلیاردها دلار جمعآوری کردند و بهعنوان دوچرخه چینی «اسب تکشاخ»- unicorn- مشهور شدند؛ اصطلاحی در زبان فنی سیلیکونولی برای کمپانیهایی با ارزش یک میلیارد دلار به بالا. اما از اینجا مشکل آغاز شد: نخست کیفیت. بسیاری از دوچرخهها به تعمیر مداوم نیاز داشتند و اغلب مورد استفاده نبودند. سپس وندالیسم، زیرا دوچرخههای آزاد از ایستگاه در برابر استفاده نادرست و نامناسب حساستر بودند. آنها را غرقشده در کانالهای آمستردام پیدا میکردند یا از گورستانهای دوچرخه در شهر سر درمیآوردند. ایجاد نگرانیهای بیشتری درباره آلودگی موجب شد شهرها در صدور مجوز برای چنین سیستمهایی دقیقتر عمل کنند. در آخر این الگوی تجاری تحت فشار زیادی قرار گرفت. در آغاز ودیعههای جدید از جانب مصرفکنندگان هزینه استقرار دوچرخههای نو را تأمین میکرد، اما اشباع بازار بهزودی این استراتژی را به خطر انداخت. در این میان چندین استارتآپ دوچرخه بدون ایستگاه ورشکست شدهاند و Mobike بهعنوان تنها بازمانده در نظر دارد بخش بزرگی از سهام اروپایی خود را بفروشد. در حال حاضر میکروموبیلیتی-حمل و نقل سبُک- مشکلات مهم شهری را نشانه گرفته است و به همین ترتیب مطمئنا نقشی در آینده شهرها بازی خواهد کرد. ۸۰ درصد از همه ترددها در ایالات متحده کمتر از ۱۲ مایل هستند و در شهر نیویورک بیشترین آنها از دو مایل بیشتر نیستند. این دقیقا جایی است که بهویژه خودروها رقیبی به شمار نمیآیند و میکروموبیلیتی یک مزیت است. میکروموبیلیتی از لحاظ انرژی و فضای لازم، کارایی بیشتری دارد و برای برخی مناطق شهری مطمئنتر است. در ضمن چرا از یک خودرو شاسیبلند با پنج صندلی و نزدیک به یک تن وزن برای جابهجایی وزنی کمتر از صد کیلو استفاده کرد؟ اگر شما با استفاده از یک اَپ امکان دسترسی به یک خودرو را دارید، برای حمل خود و همراهتان یک خودروی دو صندلی مناسبتر است و اگر تنها هستید، از یک دوچرخه، یک خودرو بدون راننده یکنفره -single pod car- و حتی یک اسکوتر برقی که اکنون از سوی کمپانیهایی مانند Bird، Lime یا Bolt مستقر میشوند، استفاده کنید. این کمپانیهای اسکوتر توجه سرمایهگذاران را از گردانندگان بزرگی مانند Uber و Lyft جلب کردهاند و احتمالا نشانههای نخستین از یک تنوع غنیتر در تردد هستند. اگر میکروموبیلیتی بتواند نقش بزرگی در سالهای آینده بازی کند، شهرها و سرمایهگذاران باید از پیش برای پیشگیری از کمبودها برنامهریزی کنند. برای جلوگیری از آلودگی گورستان دوچرخهها، شهرها باید مکانهای خاصی برای پارک دوچرخههای بدون ایستگاه در نظر بگیرند. این کار میتواند بهخوبی با روند مدیریت جدول خیابان به عنوان یک منبع درآمد در سطح شهر برای ادارات دولتی همراه باشد. برای مدیریت چندمنظوره این فضای فیزیکی میتواند یک فضای عملیاتی (پلتفرم) دیجیتالی منحصربهفرد وجود داشته باشد که به ما آزادی انتخاب بین دوچرخهسواری، استفاده از اسکوتر، پیادهروی، یک خودرو به محض درخواست، استفاده از مترو یا قطار یا تردد اشتراکی با یک دوست را میدهد. ما میتوانیم نام آن را «وب تردد» بگذاریم؛ مانند آنچه چند دهه پیش در صنعت خطوط هوایی بهوجود آمد. شهرها باید همچنین انتظارات شهروندان را مدیریت کنند. تکنولوژی شهری (یا شهر هوشمند) به معنای استفاده از شهر به عنوان آزمایشگاه است. چند سال آینده زمان بسیار مهمی برای آزمایشگری است، اما مدیریت شهری باید به منظور اطلاعرسانی در زمینه تحمل اشتباهات با شهروندان ارتباط برقرار کند. این به معنای آن است که به ایدهها و ابتکارات برای آزمایش از سوی مردم اجازه دهد و با استفاده از چرخه بازخوردها (فیدبک) پاسخ کاربران را مورد توجه قرار دهد. اگر ما بتوانیم مشکلات نامبرده را نشانه بگیریم، آینده میکروموبیلیتی تابناک خواهد بود و به ساخت شهرهای سالمتر و پایدارتر کمک خواهد کرد و سپس دوچرخه بعدی شما واقعا یک دوچرخه خواهد بود. خواننده عزیز روزنامه «شرق»! تصور کنید مدیران ارشد کشور پیش از اجرای شوک بنزینی، تلاش میکردند چنین تصویری را از آینده سکونتگاههای شهری برای ایرانیان به تصویر بکشند؛ آنها با دقت و وسواس شرح میدادند که چگونه درآمدهای ناشی از افزایش قیمت بنزین در مدت کمتر از یک سال و دورههای سهماهه قرار است به ارتقای کیفیت زندگی ایرانیان، بهبود تردد، کاهش آلودگی هوا و ناهنجاری صوتی، مهار کمتحرکی و ارتقای شادابی شهروندان منجر شود. تصور میکنید آیا در آن صورت باز هم با چنین فاجعهای روبهرو میبودیم؟ باز هم سرمایه اجتماعی و رابطه دولت/ملت را اینگونه تباه میکردیم و باز هم مجبور به قطع ارتباطمان با جهان میشدیم؟! راستی! کی قرار است واقعا بزرگ شویم؟ دریغ که هنوز رفتارها و اغلب تصمیمهای ما بوی دوران نوجوانی میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.