ايمني و عزت
فرشته بهجت*
سرویس بهداشتی -یا هر اسم دیگری که بر این مکان بگذاریم- ناخواسته در فرهنگ اجتماعی ما جزء خط قرمزهاست. برای همین حتی اسم آن را هم مرتب عوض کردهایم. این در حالی است که در دنیا توجه به این موضوع آنقدر جدی است که از سال 2001 سازمان جهانی توالت هرساله نوزدهم نوامبر یا ۲۸ آبان روز جهانی توالت (World Toilet Day) را جشن میگیرد. 12 سال بعد، در سال ۲۰۱۳، مجمع عمومی سازمان ملل متحد (UNGA) روز جهانی توالت را یک روز رسمی اعلام کرد. سازمان ملل متحد (UN) نیز هرساله به همین مناسبت آماری را از افرادی که به توالت دسترسی ندارند منتشر میکند. موضوع امسال (2019) روز جهانی توالت؛ عزت، برابری و ایمنی است. روز جهانی توالت یک روز برای افزایش آگاهی عمومی و الهامبخشیدن به اقداماتی برای مقابله با بحران بهداشت جهانی است. موضوعی که اغلب مورد غفلت قرار گرفته و در تابوهای اجتماعی پنهان شده است. امروزه 2.4 میلیارد نفر در تلاشاند تا سلامت خود را حفظ کنند، بچههایشان را زنده نگه دارند و راهی بهتر برای ساختن آیندهای خوبتر برای خود و فرزندانشان مهیا کنند. این مناسبت نمادین، درباره آسیبهایی که عدم استفاده از سرویسهای بهداشتی برای انسان و کره زمین ایجاد میکند در نظر گرفته شده است. در حالی که بسیاری از افراد از روبهروشدن با این موضوع و پرداختن به آن سر باز میزنند، بحران بهداشت عمومی در بسیاری از مناطق جهان وجود دارد و نمیتوان تأثیر آن را بر محیط زیست نادیده گرفت. سازمان جهانی توالت یک مجموعه غیرانتفاعی بینالمللی است که در سال ۲۰۰۱ میلادی در کشور سنگاپور تأسیس شد و اکنون در کشورهای مختلف دنیا شعبه دارد. سازمان جهانی توالت هرساله در 19 نوامبر نشست سالانه خود را حول محور بهداشت و قابلدسترسبودن توالت برگزار میکند. همچنین میکوشد با مبارزه با تابوی صحبت و کار در زمینه توالت، به بهداشت جهانی یاری رساند و در همین مسیر به اشتغالزایی هم کمک کند. جای تعجبی ندارد اگر بگوییم به جز روز جهانی توالت، سازمان جهانی توالت، اجلاس جهانی توالت و یک کالج بینالمللی توالت در سنگاپور وجود دارد تا به امور آموزشی در زمینه طراحی، نصب و راهاندازی سرویسهای بهداشتی بپردازد (این کالج در شهر ریشیکش هندوستان نیز شعبه دارد). سازمان ملل متحد میگوید در کشورهای در حال توسعه هر انسانی باید تا سال ۲۰۳۰ به توالت مناسب و بهداشتی دسترسی داشته باشد. این سازمان معتقد است عدم موفقیت برای رسیدن به این هدف، کل دستور کار برای توسعه پایدار را به خطر میاندازد. سازمان جهانی توالت معتقد است هر یکدلاری که صرف توالت بهداشتی میشود 4/6دلار هزینه مراقبتهای بهداشتی را کاهش میدهد. گزارش اخیر سازمان ملل متحد نشان میدهد فقط 11 سال تا پایان مهلت تعیینشده برای تحقق اهداف توسعه پایدار باقی مانده است. این اهداف 4/5میلیارد نفر جمعیت جهان را دربر میگیرد که در مناطق محروم از بهداشت عمومی زندگی میکنند و همچنین ۸۹۲ میلیون انسان که به دلیل نداشتن توالت در فضای باز اجابت مزاج میکنند. نباید به ساخت تعداد بیشتری سرویس بهداشتی اکتفا کرد، بلکه باید نوع سرویسهای بهداشتی با زیستبومها هماهنگی داشته باشند. به گزارش سایت اطلاعرسانی سازمان ملل متحد، راهحلهای بهداشت عمومی که با محوریت طبیعت است، قدرت طبیعت را در کمک به مقابله با آلودگی ناشی از فضولات انسانی پیش از آنکه به محیط زیست بازگردد، مهار میکند. بیشتر این راهکارها دربرگیرنده حفظ و مدیریت پوشش گیاهی، خاک و زمینهای باتلاقی ازجمله رودخانهها و دریاچههاست. جمعیت کره زمین سبب شده تا جامعه جهانی، فعالان محیط زیست و مأموران بهداشت عمومی، به مشکل سرویس بهداشتی بهعنوان مسئلهای راهبردی برای حفاظت از محیط زیست و بهداشت انسانها نگاه کنند و برای گسترش فرهنگ استفاده از سرویس بهداشتی مطلوب و توسعه آن، تلاشهای زیادی را در دستور کار قرار دهند. موضوع توالت عمومی بهظاهر موضوع سادهای محسوب میشود؛ اما واقعیت آن است که برای خودش دارای دانش و تخصص، هنر و خلاقیت و مدیریت صحیح است. اینکه «موضوع توالت» صاحب انجمن و روز جهانی و کالج تخصصی و مجمع بینالمللی است، نشانه اهمیت آن است. سرویس بهداشتی استاندارد و مدرن حق همه انسانهاست. در دسترسبودن توالت یک اولویت است که برای همه اقشار جامعه، رفاه و آرامش را به دنبال میآورد. با عنایت به تأکید دین بر نظافت (اینکه طهارت شرط صحت بعضی از عبادات است)، توجه به ملاحظات بهداشتی در این اماکن بسیار مهم است. وجود سرویس بهداشتی مناسب برای همه افراد ازجمله معلولان و افراد کمتوان جزء شاخصههای رفاه اجتماعی است. این مکانِ بهظاهر پنهان، نمایانترین نقطهای است که حتی قضاوت درباره تمدن یک کشور از آنجا آغاز میشود. برای افزایش مطالبهگری کاربران، اطلاع از معیارهای رتبهبندی توالتهای عمومی ضروری است. اهمیتدادن به شرایط توالت، ارتقای بهداشت فردی و اجتماعی در راستای تغییر الگوی رفتاری مردم ایران است. در شرایط فعلی نگارنده مهمترین راهکار را تدوین راهنمای استاندارد جدیدی برای توالتهای عمومی میداند. همچنین میخواهد انجمن توالت ایران را با هدف مرتبطکردن انجمنهای مشابه در سایر نقاط جهان تأسیس کند.
* دبیر تدوین استاندارد توالت عمومی ایران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.