|

«شازده كوچولو»ي احمد شاملو

اين يك كلاه است!

شرق: «شازده كوچولو» آنتوان دوسنت اگزوپه‌رى با ترجمه احمد شاملو براي بار پنجاه‌ودوم منتشر شد، همراه اين ترجمه كتاب گويا يا لوح فشرده‌ اين داستان پُرمخاطب نيز آمده است. اگزوپه‌رى، «شازده كوچولو» را به «لئون ورث» تقديم كرده و مي‌نويسد: «از بچه‌ها عذر مى‌خواهم که این کتاب را به یکى از بزرگترها هدیه کرده‌ام. براى این کار یک دلیل موجه دارم: این بزرگتر بهترین دوست من تو همه‌ دنیا است. یک دلیل دیگرم هم آن‌که این بزرگتر همه‌چیز را مى‌تواند بفهمد حتا کتاب‌هایى را که براى بچه‌ها نوشته باشند. عذر سومم این است که این بزرگتر تو فرانسه زندگى مى‌کند و آن‌جا گشنه‌گى و تشنه‌گى مى‌کشد و سخت محتاج دلجویى است. اگر همه‌ این عذرها کافى نباشد اجازه مى‌خواهم این کتاب را تقدیم آن بچه‌یى کنم که این آدم بزرگ یک روزى بوده. آخر هر آدم بزرگى هم روزى روزگارى بچه‌یى بوده... پس من هم اهدانامچه‌ام را به این شکل تصحیح مى‌کنم: به لئون ورث موقعى که پسربچه بود». سال ۱۹۳۵، هواپیمای اگزوپه‌ری در صحرای بزرگ آفریقا دچار نقص فنی شد و به‌‌ناچار در همان‌جا فرود آمد. همین سانحه دستمایه نوشتنِ «شازده کوچولو» شد که در آن خلبانی پس از فرود در بیابان با پسر کوچکی آشنا می‌شود. پسرک به خلبان می‌گوید که از اخترکی دوردست می‌آید و آن‌قدر آنجا زندگی کرده که روزی تصمیم می‌گیرد برای اکتشاف اخترک‌های دیگر خانه را ترک کند. او برای خلبان از گل سرخ محبوبش می‌گوید که دل در گرو عشق او دارد، از دیگر اخترک‌ها تعریف می‌کند و از روباهی که او را روی زمین ملاقات کرده است. خلبان و شازده چاهی را می‌یابند که آنها را از تشنگی نجات می‌دهد و درنهایت شازده کوچولو به خلبان می‌گوید تصمیم گرفته به اخترک خانه‌اش بازگردد. «شازده كوچولو» از معروف‌ترین داستان‌های فانتزي جهان است كه تاكنون به بیش از صدوپنجاه زبان مختلف ترجمه شده‌ و مجموع فروش آن به زبان‌های مختلف از دویست‌ میلیون نسخه گذشته ‌است. در این داستان اگزوپه‌ری به شیوه‌ای سوررئالیستی به بیان فلسفه خود از عشق و هستی می‌پردازد و از دیدگاه یک کودک که از سیاره‌اي ديگر آمده است، پرسش‌هايي را درباره انسان‌ها و اعمال‌شان پيش‌روي آنان مي‌گذارد كه بسياري‌شان تابه‌حال به آن فكر نكرده‌اند. «شازده كوچولو» در زبان فارسي بيش از بيست ترجمه دارد كه سه ترجمه‌اش بيشتر از ديگرِ آنها خوانده مي‌شود. احمد شاملو، محمد قاضي و ابوالحسن نجفي، از نامداران ادبيات ما هستند كه به ترجمه «شازده كوچولو» دست زدند. در اين ميان ترجمه شاعرانه احمد شاملو بسيار خواندني است و اينك در نشر نگاه به چاپِ پنجاه‌و‌دوم رسيده. «شازده کوچولو» اين‌طور آغاز مي‌شود: «یک ‌بار شش سالم که بود تو کتابى به اسم قصه‌هاى واقعى ـ که درباره‌ جنگلِ بکر نوشته شده بود ـ تصویر محشرى دیدم از یک مار بوآ که داشت حیوانى را مى‌بلعید. آن تصویر یک‌چنین چیزى بود. تو کتاب آمده بود که: مارهاى بوآ شکارشان را همین‌جور درسته قورت مى‌دهند بى‌این‌که بجوندش. بعد دیگر نمى‌توانند از جا بجنبند و تمام شش‌ ماهى را که هضمش طول مى‌کشد مى‌گیرند مى‌خوابند... این را که خواندم، کُلى فکر کردم و دست‌آخر توانستم با یک مداد رنگى اولین نقاشیم را از کار درآرم. یعنى نقاشى شماره‌ یکم را... شاهکارم را نشان بزرگ‌ترها دادم و پرسیدم از دیدنش ترس‌تان برمى‌دارد؟ جوابم دادند: چرا کلاه باید آدم را بترساند؟ نقاشى من کلاه نبود، یک مار بوآ بود که داشت یک فیل را هضم مى‌کرد. آن‌وقت براى فهم بزرگ‌ترها برداشتم توى شکم بوآ را کشیدم. آخر همیشه باید به آن‌ها توضیحات داد... بزرگ‌ترها بم گفتند کشیدن مار بوآى باز یا بسته را بگذارم کنار و عوضش حواسم را بیش‌تر جمع جغرافى و تاریخ و حساب و دستور زبان کنم. و این‌جورى شد که تو شش‌ساله‌گى دور کار ظریف نقاشى را قلم گرفتم. از این‌که نقاشى شماره‌ یک و نقاشى شماره‌ دواَم یخ‌شان نگرفت دلسرد شده بودم. بزرگ‌ترها اگر به خودشان باشد هیچ‌وقت نمى‌توانند از چیزى سر درآرند. براى بچه‌ها هم خسته‌کننده است که همین‌جور مدام هر چیزى را به آن‌ها توضیح بدهند. ناچار شدم براى خودم کار دیگرى پیدا کنم و این بود که رفتم خلبانى یاد گرفتم. بگویى نگویى تا حالا به همه جاى دنیا پرواز کرده‌ام... این‌جورى بود که روزگارم تو تنهایى مى‌گذشت بى‌این‌که راستى راستى یکى را داشته باشم که باش دو کلمه حرف بزنم... هر وقت یکى‌شان را دیده‌ام که یک‌خرده روشن‌بین به‌نظرم آمده با نقاشى شماره‌ یِکَم که هنوز هم دارمش محکش زده‌ام ببینم راستى راستى چیزى بارش هست یا نه. اما او هم طبقِ معمول در جوابم درآمده که: این یک کلاه است. آن‌وقت من هم دیگر نه از مارهاى بوآ باش اختلاط کرده‌ام نه از جنگل‌هاى بکر دست‌نخورده، نه از ستاره‌ها».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.