گوگل در فيلتر گوگلهاي داخلي در کما
صدرا محقق: حالا شش روز است که اينترنت در کشور قطع و مختل شده؛ قطعشدني که همراه با خود مشکلات، کمبودها و سختيهاي زيادي را عيان کرده است. اين روزها اگرچه سايتها، خبرگزاريها و اپليکيشنهاي مختلف کاربردي، بانکي، خدماتي و... با اينترنت داخلي موجود باز ميشوند، اما جاي خالي چند چيز بيشتر از هميشه به چشم ميآيد؛ مهمترين آن گوگل است؛ موتور جستوجوي کارراهانداز، سريع و باکيفيتی که بتواند به جستوجوها، پرسشها و انتظارها به سرعت برق و باد پاسخ بدهد و گره از کارت باز کند. حالا اما گوگل و جايگزينهاي ديگر آن مثل ياهو، بينگ و... همه پشت فيلترينگ سفتوسخت اين روزهاي اينترنت در ايران ماندهاند و يک موتور جستوجوي شایان اعتنا، سريع و کاربردي که با اينترنت موجود اين روزها کار کند نیز وجود ندارد که کارراهانداز باشد. نه اینکه براي چنين چيزي فکر نشده باشد يا بودجه صرفش نکرده باشند، اصلا اينطور نيست؛ اتفاقا از دولت احمدينژاد به اين سو و در دولت اول و دوم روحاني، افراد زيادي دراينباره حرف زدند و وعده دادند و بودجههايي هم صرفش کردند. يکي از کساني که بيشتر از همه دراينباره قول، وعده و بودجه داد نیز محمود واعظي، رئيسدفتر کنوني رئيسجمهوري و وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات در دولت اول حسن روحاني بود. آنطور که رسانههاي رسمي ميگويند، دستکم تا سال 95 بيشتر از 170 ميليارد تومان صرف اين پروژه شده است؛ پروژهاي که اسمش راهاندازي و ساخت موتور جستوجوگر ملي يا آنطور که مقامات رسمي ميگفتند جويشگر ملي بود. نتيجه اما چه شد؟ همين که اين روزها داريم ميبينيم؛ «هيچ». گوگل نيست و خيليها انگار فلج، گنگ و کور شدهاند -فرض کنيد از شدت عطسه و سرفه در حال کلافهشدن هستيد و ميخواهيد شماره تلفن يا آدرس نزديکترين دکتر آسم و آلرژي را پيدا کنيد و نوبت بگيريد، بدون گوگل چطور ميشود چنين چيزي پيدا کرد؟- جويشگرهاي داخلي هم با وجود همه قول و قرارها و پولهايي که در شکمشان ريخته شده، يا اصلا در دسترس نيستند يا يکي، دو تايي هم که با اينترنت اين روزها بالا ميآيند، نتيجه کارشان هيچ چنگي به دل نميزند. تنها چند نتيجه و خروجي به شما ميدهند که اغلب ربطي به چيزي که دنبالش هستيد، ندارد. البته راهاندازي موتور جستوجوي بومي، نه به قصد سرشاخشدن و رقابت با غولهايي مثل گوگل، بلکه بهعنوان جستوجوگري که جايگزين باشد و کار شما را راه بيندازد، تنها مسئله ايران نيست. روسيه با راهاندازي ياندکس، کرهجنوبي با ناور و چين با بايدو، چند نمونه موفق از چنين کاري هستند که حالا هم رتبههاي بالايي در جهان دارند و هم گره از کار شهروندانشان باز ميکنند. در ايران اما وضعيت چيزي است که ميبينيم؛ آنهم در شرايطي که بيشتر از 12 سال از اولينباري که صحبت از لزوم ايجاد چنين چيزي در کشور به ميان آمد، ميگذرد. مرور سابقه ماجرا شامل قول، وعدهها، جزئيات، بودجهها و اسمهايي که بهعنوان جويشگر داخلي به ما قالب شدند، در اين شرايط خالي از لطف نيست. ادامه گزارش در همين زمینه است. صفحه «پيوندها» يا همان صفحه فيلترينگ که جاي سايتهاي فيلترشده باز ميشود، تا چندي پيش در قسمت معرفي موتورهاي جستوجوي داخلي اين اسامي را برايت رديف ميکرد؛ گيگل، بوبه، جسجو، طوقي، جاماسپ، زال، سلام، پارسيجو، پارسجو، تارجو، بجور، گُرگُر، ياحق و... . بهجز اينها، بارها در رسانهها و اظهارات مسئولان مختلف، صحبت از دو موتور جستوجوي ديگر با اسامي «يوز» و «گرگر» نيز به ميان آمده است. بهمن سال 93 و در اولين سال فعاليت دولت روحاني، برات قنبري، معاون برنامهريزي محمود واعظي، وزير وقت ارتباطات و فناوري اطلاعات ايران، خبر داده بود همزمان با دهه فجر از دو موتور جستوجو بهعنوان اولين موتورهاي جستوجوي ملي رونمايي ميشود. بر اساس گفتههاي قنبري: «وزارت ارتباطات براي حمايت از موتورهاي جستوجو بيش از ۱۷۰ ميليارد تومان بودجه پيشبيني کرده که بخشي از اين بودجه تاکنون اختصاص يافته و بخش ديگري از آن نيز به مرور زمان به اين طرحها تخصيص داده خواهد شد». وي همچنين اعلام کرد: «وزارت ارتباطات در تلاش است راه را براي فعاليت شرکتهاي خصوصي در زمينه «راهاندازي موتورهاي جستوجوي ايراني» باز کند». چندي بعد در مراسم راهاندازي موتور جستوجوي يوز که محمود واعظي خود شخصا در آن حاضر شده بود، در صحبتهايي دراينباره بعد از کلي تعريف و تمجيد از اين موتور جستوجو اينطور گفت: «اگرچه جامعيت گوگل از موتور جستوجوي ايراني يوز بيشتر است، ولي مزيت يوز در اين است که اگر بخواهيم جستوجوي صفحات فارسي را انجام دهيم سرعت بالاتر و جامعيت بيشتري دارد. در سال جاري 90 ميليارد تومان براي اين پروژهها در بودجه مصوب شد که اين ميزان براي سال آينده به 120 ميليارد تومان افزايش يافته است، بنابراين نگاه ما حمايت از چنين طرحهايي است». اصل قضيه که کمي بعد رو شد و خبرگزاريها و رسانههاي رسمي هم درباره آن نوشتند و ميتوانست تبديل به يک رسوايي شود اما نشد، اين بود که واعظي در اوايل دوره وزارتش در وزارت ارتباطات و در راستاي برآوردهکردن وعدههاي خود، بودجهاي ۱۷۰ ميلياردتوماني را براي جويشگرهاي بومي اختصاص داد و در ادامه از سه موتور جستوجوي يوز، گرگر و پارسيجو رونمايي کرد. دراينباره خبرگزاري ديجياتو اينطور نوشته است: «در رابطه با کيفيت پروژههاي پردهبرداريشده، اولين حرفوحديثها را يوز و گرگر با خود به همراه آوردند. اندکي پس از شروع به فعاليت اين دو سايت، مشخص شد که سورس کد آنها دقيقا مشابه يکديگر است و درواقع يک سيستم با دو نام متفاوت مشغول به فعاليت است. هرچند که بعدها اعلام شد يوز درواقع بازآفريدهشده موتور جستوجوي قديميتر گرگر به حساب ميآيد که ميخواهد با نام و امکاناتي جديد به فعاليت خود ادامه دهد، اما همين موضوع کافي بود تا منتقدان پيکان انتقادات خود را به سوي دولت نشانه بروند». يعني درواقع يک موتور جستوجو با دو شکل و قيافه متفاوت بهعنوان دو موتور جستوجوي جدا معرفي شدند و احتمالا براي هر دو نيز بودجههاي جداگانه گرفته شد. حتي اين هم به کنار، چون مربوط به گذشته است، از وضعيت الان آنها چه خبر؟ اگر الان سراغي از اين دو جويشگر بگيريد، نتيجه کار اين است که نتیجه جستوجو در یوز خطا میدهد و درباره گرگر در اينترنت هيچ خبري نيست، آدرس گرگر را خودتان بزنيد، هيچ چيزي بالا نميآيد؛ يعني درواقع هيچ چيزي نيست که بالا بيايد. درباره بقيه موتورهاي جستوجوي داخلي - جز يکي، دوتا مثل پارسيجو و پارسيک که هنوز کمابيش کار ميکنند - هم وضعيت همين است. سابقه اولين اظهارنظرها درباره موتور جستوجوي ملي به حدود 10 سال قبلتر در سال 1389 برميگردد. در آن سال رضا تقيپور، وزير وقت ارتباطات و فناوري اطلاعات در دولت احمدينژاد، موضوع راهاندازي موتور جستوجوي بومي و ملي را بهعنوان پروژهاي که در برنامه پنجم توسعه ايران پيشبيني شده، مطرح کرد. يکبار هم خسرو سلجوقي، رئيس شوراي راهبري جويشگر بومي، در مصاحبهاي با شماره 25 نشريه پيوست گوگل را به بنز تشبيه کرده و در ادامه هم اعلام کرده بود که «شايد امکان ساخت بنز براي مجموعههاي داخلي فراهم نباشد، اما آنها قطعا از پس ساخت پيکان برميآيند». پيکان البته سالهايسال خودروی ملي ايران بود و در جادههاي ايران براي خودش برووبيايي داشت و حرکت ميکرد و هنوز هم ميکند. نتيجه آن چيزي که به اسم جويشگر ملي وعدههاي زياد و بودجههايي هنگفت صرفش شد به کجا رسيد؟ همين چيزي که اين روزها داريم ميبينیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.