حقی که هنوز به رسمیت شناخته نمیشود
دسترسی به اینترنت یکی از امکانات دنیای جدید است که زندگی ما را تحت تأثیر قرار داده. با توجه به شرایط ایران که طبق آمار جهانی، سطح دسترسی به اینترنت بین چهار تا هفت درصد است، نگرانیهای بسیاری پیش آمده است. طبق گزارش بیبیسی که یک هفته پیش منتشر شده است، نیمی از جمعیت جهان بدون اتصال اینترنتی معتبر زندگی میکنند که امکان دسترسی آنها به آموزش، خدمات مالی، تعامل سیاسی، بیان آزاد و سایر موارد را محدود میکند. در میان آنها سلیم عظیمعسانی، بنیانگذار WenakLabs، یک مرکز دیجیتالی در پایتخت چاد است. در سال 2008، مقامات دولتی این کشور با استناد به گسترش افراطگرایی مذهبی، دسترسی به رسانههای اجتماعی مانند فیسبوک و توییتر را متوقف کردند. این خدمات به مدت 16 ماه بهصورت آفلاین باقی مانده است. عسانی میگوید: «ما به دلیل قطع اینترنت، پول و برخی از مشتریان را از دست دادیم برخی از مشتریان ما قراردادهای خود را فسخ کردند زیرا فکر میکنند هنوز زمان مناسب برای دسترسی به شبکههای اجتماعی برای کشور ما نرسیده است. حتی امکان کار یا انتشار آثار هنری هم ممکن نیست، چراکه بسیاری از مردم ما هنوز حتی نمیدانند چگونه میتوان از فیلترشکن استفاده کرد یا امکان استفاده از اینترنت برایشان آساده نیست». این روند بستهشدن اینترنت و محدودیت دسترسی به اینترنت در چند سال گذشته، بهصورت دسترسیهای محدود یا گسترده در کشورهایی نظیر هند، سودان، اریتره، اتیوپی، سوریه، جمهوری دموکراتیک کنگو و عراق بارها گزارش داده شده است. جوشوا فرانکو، معاون سازمانی حقوقبشری در زمینه اینترنت است. این سازمان مطالعاتی در زمینه قطع اینترنت در جهان انجام داده است، هر چند این مطالعات در جهان به صورت جامع نیست اما این مسئول معتقد است: «این روند در حال افزایش است. در منطقه غرب و مرکزی آفریقا ما حداقل 12 مورد محدودیت عمدی موبایل و اینترنت در سال داشتیم اما در سال 2018، در منطقه 20 مورد گزارش شده بود. ما نگران افزایش بیشتر این محدودیتها هستیم». هنگامی که مقامات سریلانکا در پی حملات تروریستی عید پاک 2019 دسترسی به رسانههای اجتماعی را قطع کردند، گفتند این امر برای جلوگیری از گسترش اطلاعات غلط و افزایش وحشت، ضروری است. فرانکو میگوید: «ما بیشتر به تأثیرات این محدودیتها توجه میکنیم، زیرا همیشه این محدودیتها به صورت آگاهانه و همهجانبهنگرانه برقرار نمیشود». دو سال پس از راهاندازی Internet.org، زاکربرگ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد حاضر شد تا مجددا تأکید کند که «اینترنت متعلق به همه است». طبق گزارشهای شورای حقوق بشر سازمان ملل در سالهای 2011 و 2016 از محدودیتهای اینترنتی انتقاد شده است. برخی به دنبال تصویب توافقنامههای بینالمللی درباره آزادی بیان و اطلاعات هستند. در هر دو این گزارشها تأکید شده است دسترسی به اینترنت به خودی خود یکی از حقوق بشر است. همچنین یکی از سازمانهای فعال حقوقبشری در چاد نیز به طور دقیق در پی آن است که این حق را به عنوان یکی از حقوق بشر در کشورش گسترش دهد به گونهای که «هر جوانی حق داشته باشد رسانههای اجتماعی را باز کند، از اینترنت استفاده کند و آنقدر از آن استفاده کند تا یاد بگیرد چگونه بتواند تجارت کند» زیرا «همه مردم حق استفاده از اینترنت را دارند». البته همه دستاندرکاران و سیاستگذاران جهان چنین اعتقادی ندارند. وینت سرف به عنوان یکی از توسعهدهندگان پروتکل TCP / IP که بهعنوان یکی از «پدران اینترنت» شناخته میشود، در واکنش به گزارش 2011 سازمان ملل سرمقالهای در نیویورکتایمز نوشت. او در این مقاله به رسمیتشناختن دسترسی به اینترنت را بهعنوان یکی از حقوق بشر، به صورت جدی رد کرد. در سال 2013، مارک زاکربرگ یک کتاب سفید 10صفحهای را منتشر کرد که به تشریح دیدگاه جدید وی با عنوان «آیا دسترسی به اینترنت یک حق بشری است؟» پرداخته بود. او پیشنهادی قدرتمند را برای «چگونگی ارتباط با پنج میلیارد نفر بعدی» توضیح داده بود. او تشریح کرده بود با کمک کنسرسیومی از شرکتهای فناوری که به اینترنت متصل هستند، میتوان به ساخت زیربناها و همچنین توسعه فناوریهای جدید در این زمینه اقدام کرد. او امکاناتی را معرفی کرده بود نظیر هواپیماهای بدون سرنشین با انرژی خورشیدی که بتواند اینترنت را حتی در مناطق دورافتاده پوشش دهد و اتصالات دادهها را برای همه افراد فراهم کند. هر چند در ششسالی که زاکربرگ Internet.org راهاندازی کرد، پیشرفت در این زمینه بسیار ناامیدکننده است. شرکتهای مخابراتی تمایلی برای فراهمکردن شرایط مناسب در این زمینه ندارند چراکه قراردادهای موجود برای پیامرسانی و تماس صوتی سود بیشتری برایشان دارد. هر چند فیسبوک در سال 2018 و در سکوت خبری، پروژه Aquila خود را برای هواپیماهای بدون سرنشین اینترنت پایهگذاری کرد، با این حال، هنوز هم میلیاردها نفر در سراسر جهان بدون اتصال به اینترنت زندگی میکنند. اما در تلاش برای برقراری آنلاین آنها، نباید فراموش کرد قرار است چه نوع اینترنتی در اختیارشان قرار گیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.