امیدوار یا مستأصل
قادر باستانی- پژوهشگر
عامه مردم که بارها پای صندوق رأی، تمایل سیاسی خود را ابراز کردهاند، اکنون سرخورده و مستأصل به نظر میرسند؛ مانند کسی که با هزار امید و آرزو، دل به تدبیر کسی بسته بود و امروز آمالش را نقش بر آب میبیند و مستأصل از زخم تحریمها، نمیداند با این روزگار ناسازگار چه کند. عمق این مسئله را در چهره رنجکشیده مردم کوچه و بازار میتوان دید و زجری که از این بگومگوهای آزاردهنده چپ و راست میبیند، میتوان حس کرد. روی سخنم با رسانههاست؛ نه رسانههای حزبی که آنها رسانه نیستند، رسانههای حرفهای مخصوصا آنها که طرف اعتماد مردم در فضای مجازی قرار گرفتهاند و در افکار عمومی جامعه، صاحب اثرند. بولتنهای حزبی و گروهی که در قامت رسانه چاپی یا سایت و کانال منتشر میشوند، هدفشان معلوم است و تلاش میکنند عملکرد گروه متبوع خود را توجیه و تبلیغ کنند، اما رسالت رسانههای حرفهای، آن است که زبان عامه مردم باشند؛ منافع ملی را درک کنند و در راستای حصول آن به سهم خود تلاش کنند. کار آسانی نیست؛ گاه باید جلوی دولتمردان بایستند و نقد کنند و گاه باید عنصر آگاهی را میان مردمان این سرزمین پخش کنند. امروز نیاز ایران عزیز ما، امید اجتماعی است. امید اجتماعی به تعبیر دکتر خانیکی، یعنی داشتن انتظار مثبت نسبت به حال و آینده و البته ناامیدی، عامل انهدام و فروپاشی جامعه است. ملتی که دچار ناامیدی شود، نمیتواند روی پای خود بایستد. امید اجتماعی جلوی فروپاشی جامعه را میگیرد. رسانهها میتوانند امید اجتماعی را ترویج کنند. امید اجتماعی با ظرفیت مدنی اجتماعی حاصل میشود و این ظرفیت، مستلزم فعالیتهایی است که در گروههای مختلف اجتماعی شکل گرفته و اگر رسانهها با جریانسازی، برجستهسازی و سایر تکنیکهای خبری به آن بپردازند، ظرفیت آرمانی جامعه ارتقا مییابد و به تبع آن، گسست حال و آینده مرتفع ميشود و تابآوری جامعه بالا میرود.
برخی جامعهشناسان معتقدند در 20 سال اول انقلاب اسلامی، جامعه امید به تحقق آمال و آرزوها داشت و کنشهای اجتماعی بر این اساس محقق شد. بعد از آن دوره، امید به برطرفشدن دردها و آلام پدید آمد. در این دوره مردم به برطرفشدن مشکلات و کمبودهای خود امید داشتند. در شرایط امروز، جامعه به سمت نوعی ناامیدی و سرخوردگی و عزلت پیش میرود که خطرناک است. آنهایی که تحریمهای ظالمانه را بر مردم تحمیل کردند، امید به تسریع در حصول این ناامیدی ملی دارند. البته اینجا فقط استکبار جهانی نیست که قلدرمآبانه میخواهد با رسوخ سرخوردگی، ایران را به تسلیم وادار کند، بلکه آنهایی که در جایگاههای مختلف در مقابل سیاست تنشزدایی دولت ایستادهاند و زحمات تیم خوب ظریف را بر باد میدهند، به همان نسبت در پدیداری ناامیدی و استیصال مقصرند. اینجا رسانههای متعهد به منافع ملی، نقش تاریخی مهم و پیچیدهای بر عهده دارند. آنها در عین حال که باید تلاش کنند متهم به ضدیت با نظام نشوند، لازم است میانه کار را بگیرند؛ از یک سو با تحلیل و توضیح، مسئولان را به رواداری و حکمرانی خوب ترغیب کنند، از سوی دیگر، افکار عمومی را به سمت امید اجتماعی پیش ببرند. آنها نباید گرفتار دستگاه تبلیغاتی این و آن شوند. حفظ استقلال حرفهای در یک رسانه، مردم را به سمت آن میکشاند؛ همانطور که نزدیکی بیش از حد به قدرت، مخاطب را به طرف رسانههای بیگانه میتاراند. اگر مصداقی صحبت کنیم، رسانهها باید به شکلی نقد و تحلیل کنند که مردم به مبارزه با فساد درون نظام امیدوار شوند. حمایت صددرصد یا تخطئه و تخریب، هر دو ناامیدی را ترویج میکند و مضر است. البته پرواضح است که فزونی گرفتن بیش از حد اتهامزنیها و محدودیتها زمین بازی دیگری جز کشتن امید برای رسانهها باقی نمیگذارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.