پرندگان دريايي و جاذبه پلاستيك
كسرا حقيقت
مطالعهای که سه سال پیش در «ساينس ادونسِز» منتشر شد، این موضوع را بیان میکرد که برخی از زبالههای پلاستیکی موجود در اقیانوسها با ارسال سیگنال شیمیایی اشتباه، برخی پرندگان دریایی را به خود جذب میکنند. این نظریه اینک میتواند توضیح دهد که چرا در شکم برخی پرندگان دریایی، بهخصوص آلباتروس قطعات پلاستیک پیدا میشود. بر اساس این بررسی، بوی پلاستیک جاذبه اصلی برای بهدامانداختن این پرندگان دریایی است. مشکل اینجاست که اینک اقیانوسهای زمین مملو از زباله شدهاند. بیش از پنج میلیارد قطعه پلاستیک و زباله مصنوعی در ابعاد مختلف در دریاهای جهان پراکنده شده و همهساله در حدود هشت میلیون تن پلاستیک به زبالههای دریایی اضافه میشود. موج دریاها در ساحل بقایای پلاستیک و همچنین میکروپلاستیکها را به خود میکشد؛ زبالههایی که حتی ممکن است در اعماق دریا و حتی در قطب شمال نیز پیدا شوند. آلباتروسها و کبوتردریاییسانان و بینیلولهایها از بین پرندگان دریایی عمدتا به این مسئله شناختهشده هستند که نهفقط به کمک دیدن به شکار میپردازند، بلکه بر اساس بوهای مختلف میتوانند طعمه را پیدا کنند. درواقع آنها بوی دیمتیل سولفید (Dimethyl sulfide را كه به اختصار DMS ناميده ميشود) تشخیص میدهند؛ بویی که با خوردهشدن فیلتوپلانکتونها توسط خرچنگهای کوچک آزاد میشود. نابودی جلبکها نیز سبب میشود ماده موجود در آنها به DMS تبدیل شود. این بو به مشام پرندگان دریایی رسیده و آنها را به خود جذب میکند. اما جاذبه پلاستیک در پهنه اقیانوسها برای این پرندگان دریایی چیست؟ به گفته پژوهشگران، زمانی که زبالههای پلاستیکی در دریا توسط ارگانیسمهای تولیدکننده DMS احاطه میشوند به نوعی پرنده را میفریبند که تصور کند با طعمه روبهرو شده است. این ترکیب شیمیایی درواقع همان چیزی است که توجه پرندگان دریایی را به خود جلب میکند. ماتیو ساووکا و همکارانش از دانشگاه کالیفرنیا در مطالعه اخیر گلولههای پلاستیکی از مواد مصنوعی را به مدت سه هفته در دریاهای ساحل کالیفرنیا رها کردند تا بتوانند آنها را مورد آنالیز و بررسی قرار دهند. پیش از قرارگرفتن قطعات پلاستیکی در دریا هیچ اثری از DMS در قطعات پلاستیکی استفادهشده در این آزمایش نبوده است، اما آنگونه که این پژوهشگران گفتهاند، مطالعه آنها اثبات میکند که DMS در تمام این قطعات پس از ورود به آب دریا وجود دارد. میزان غلظت DMS در پلاستیکها بین 6/0 میکروگرم تا ۲۸ میکروگرم در هر گرم پلاستیک اندازهگیری شد. این نشان میدهد که این گلولههای پلاستیکی کمتر از یک ماه زمان نیاز دارند تا توسط کبوتردریاییسانان و بینیلولهایها شناسایی شوند. گاهی میزان بوی متصاعدشده از پلاستیکها حتی از بوی جلبکها در اقیانوسها نیز شدیدتر است. این به آن معناست که آلودگی روزافزون دریاها با زبالههای پلاستیکی با ارسال سیگنال و تحریک پرندگان دریایی روزبهروز حیات آنها را با خطر بیشتری مواجه خواهد کرد. دانشمندان با بررسی ۱۳ هزار پلاستیک موجود در شکم پرندگان دریایی در پی یافتن پاسخی به این پرسش بودند که آیا این نظریه میتواند توضیحی مبنیبر این ارائه کند که چرا پرندگان دریایی نسبت به سایر موجودات بیشتر پلاستیک میخورند یا خیر. نتیجه این پژوهش نشان میدهد آن دسته از پرندگان دریایی که در جستوجوی خود برای یافتن غذا بر اساس جهتیابی به دنبال بوی DMS میگردند ششمرتبه بیشتر از پرندگانی که بر اساس گستره دید و به صورت چشمی طعمه شکار میکنند، به اشتباه پلاستیک میخورند. پیش از این اینطور به نظر میرسید که دلیل خوردن پلاستیک توسط پرندگان دریایی این است که پرندگان، زبالههای دریایی را به اشتباه به صورت غذا میبینند، اما مطالعه اخیر نشان داد که سیگنالهای شیمیایی در جذب آنها به پلاستیک بهعنوان غذای اشتباه نقش مهمی بازی میکند. زیست دریایی پرندگان، بهخصوص پرندگان دریایی، بهشدت از ناحیه زبالههای پلاستیکی پراکنده در دریاها و اقیانوسها در معرض آسیب است. آنها پلاستیک و کابل و زبالههایی از این دست را میبلعند و گمان میکنند که غذا خوردهاند. بر اساس پژوهشهای زیستشناسان، در حدود ۹۰ درصد از پرندگان دریایی دستکم یکبار پلاستیک خوردهاند. بیش از همه آلباتروسها و کبوتردریاییسانان در معرض این آسیب زیستمحیطی قرار دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.