ترامپ و مکرون گفتوگو کردند
شرق: براي دومينبار در روزهاي اخير، رؤسايجمهور فرانسه و ايالات متحده با يکديگر گفتوگو کردند. جاد دير، معاون سخنگوي کاخ سفيد، در توييتر دراينباره نوشت: «امروز، رئيسجمهور دونالد ترامپ با رئيسجمهور فرانسه، امانوئل مکرون گفتوگو کرد. دو رهبر درباره قدمهاي بعدي در ايران و سوريه و نيز نشست پيشروي رهبران ناتو در لندن گفتوگو کردند». مکرون و ترامپ، هفته گذشته نيز مکالمهاي با همين موضوع داشتند. هفته گذشته رويترز نيز در گزارش اين تماس در توييتر نوشت: «دو رهبر بار ديگر بر تعهدشان به ادامه همکاري در سوريه تأکيد و همچنين درباره اقدامات ايران در جهت پيشبرد برنامه هستهاي ابراز نگراني کردند». معاون سخنگوي کاخ سفيد نوشت در اين تماس درباره تعاملات تجاري و نيز نشست ناتو هم صحبت شده بود. تماس متحدان پيماني که در کماست دو تماس رؤسايجمهور در طول يک هفته گذشته در آستانه برگزاري نشست ناتو انجام ميشود، درحاليکه دو رهبر کموبيش رويکردهاي متناقضي نسبت به ناتو دارند و تا حدودي از نظرگاه هرکدام، ديگري در حال تضعيف ناتو ديده ميشود. ترامپ به طور خاص روابط ايالات متحده با متحدان اروپايي خود را دچار چالش کرده و مکرون که تا حدودي از زمان آغاز رياستجمهوري داعيه رهبري اروپا را داشته، بيش از ديگر رهبران متحدان آمريکا، با ترامپ وارد چالش شده است. او اخيرا و در تازهترين اظهارات خود دراينباره حدود دو هفته پيش، روايت تندي از وضعيت ناتو ارائه داد: «آنچه ما ميبينيم، مرگ مغزي ناتوست». او با انتقاد از آنچه «عدمتعهد آمريکا» و رفتار ترکيه خوانده بود، گفته بود اروپاييها ديگر نميتوانند به آمريکا در دفاع از ناتو تکيه کنند و بايد «بيدار» شوند. اين صحبتها از سويي با انتقاد برخي مقامات اروپايي مواجه شد که ناتو را همچنان زنده خوانده بودند و از سوي ديگر، برخي ديگر از مقامات اين قاره، انتقادات او از عملکرد ايالات متحده را تأييد کردند. انتقادات مکرون از رويکرد ايالات متحده به ناتو در حالي تا حد اعلام مرگ مغزي اين پيمان پيش ميرود که رئيسجمهور فرانسه، مدتهاست به دنبال پيشبرد ايدهاي براي يک ائتلاف نظامي اروپايي است که همزمان با تلاشهاي او براي يک توافق اقتصادي جديد در اين قاره پي گرفته شده است. از نگاه برخي تحليلگران، هم انتقادات مکرون و هم حمايتها و مخالفتها با مواضع او در اين زمينه، تا حدي حاصل نگاه بازيگران به تقابل اروپا با ايالات متحده و تلاشهاي مکرون براي استقلال اروپا در مقابل متحد آنسوي اقيانوسش است. ايران و برجام، سوژه بحث مکرون و ترامپ گفتوگوي دو رهبر درباره ايران در شرايطي انجام ميشود که فضا از زمان آخرين گفتوگوهاي دو کشور دراينباره، دستخوش تغيير شده است. از سويي، از زماني که گام چهارم روند گامبهگام کاهش تعهدات هستهاي برداشته شده، لحن مقامات اروپايي درباره ايران تندتر شده است و با تأکيد بيشتري از ايران خواستهاند اين روند را متوقف کرده و به تمام تعهدات برگردد. امانوئل مکرون فرانسوي، پيش از اين پيشگام آنچه «تلاشهايي اروپايي» براي حفظ برجام خوانده ميشد، بود و پيشنهادهای مختلفي، گاه بهتنهايي و گاه به همراهي ديگر کشورها مانند ژاپن، براي اقناع ايران به ماندن در برجام و اقناع آمريکا به کاهش يا توقف افزايش فشارها بر ايران ارائه کرده بود. رئيسجمهور فرانسه از زمان آغاز فرايند کاهش گامبهگام تعهدات در چند تماس تلفني با حسن روحاني، رئيسجمهور ايران، به رايزنيهايي طولانيمدت پرداخت که باعث شده بود برخي ناظران اميدوار به پيداشدن راهحلي براي وضعيت فعلي برجام شوند. اين تلاشها تا حد سفرهاي مقامات دو کشور و ارسال و دريافت پيام از دو طرف نيز پيش رفت. امانوئل بن، مشاور مکرون به تهران آمد و سيدعباس عراقچي، معاون وزير خارجه ايران و از مذاکرهکنندگان اصلي برجام نيز به فرانسه رفت. اين پيامها البته مخالفت ترامپ را نيز به همراه داشت که در قالب يک توييت اعتراضي آشکار شد؛ وقتي ترامپ مکرون را متهم کرد از قول ايالات متحده پيام به تهران فرستاده و گفت او حق اين کار را ندارد. ژان ايو لودريان، وزير خارجه فرانسه، البته در اقدامي که نشانهاي از جديت فرانسه در اين مسير بود، پاسخ تندي به ترامپ داد و گفت فرانسه براي تلاش در جهت منافعش احتياج به اجازه کسي ندارد. حتي زماني که نشست سالانه جي ۷ فرارسيد، ظريف به شکلي غيرمنتظره، قبل و حين نشست به فرانسه فراخوانده شد تا با مقامات فرانسوي گفتوگو کند. اين سفرها و ديدارها و اظهارات مقامات فرانسه از سويي و نرمشهايي که رئيسجمهور ايالات متحده در نشست خبري پاياني در اين زمينه داشت، باعث شد برخي منتظر اعلام توافق آتشبسي نهايي به مدد تلاشهاي مکرون شوند. صحبتهاي ترامپ در اين نشست خبري حاکي از اين بود که احتمال دارد آمريکا تا حدي موانع فروش نفت ايران را کاهش دهد. مواجهه با ايران در وضعيت جديد اما پس از اينکه هيچ کدام از اين «تلاشها» منجر به نتيجه عملي مطلوب ايران، يعني فراهمشدن شرايط کسب «منافع اقتصادي» وعدهدادهشده در برجام، نشد، ايران طبق تأکيدات چندباره رئيس دولت و ديپلماتهايش گامهاي کاهش تعهدات را ادامه داد. گام چهارم جديترين گام ايران در اين زمينه، بيش از گامهاي ديگر با نگراني و واکنش منفي اروپاييان روبهرو شد و در همين راستا، مکرون نيز در صف اول انتقادات به رويکرد ايران ايستاد و اقدام ايران را «تغيير موضعي اساسي» خواند: «فکر ميکنم اين اولين بار است که ايران به گونهاي آشکار و بيپرده تصميم گرفته است که از برجام خارج شود که اين نشاندهنده يک تغيير موضع اساسي است». اين اظهارات که در مرحله بعدي با موضعگيري وزراي تروئيکاي اروپايي و مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا در قالب يک بيانيه همراه شد، از ديد برخي به معناي نشانههاي احتمالي جديترشدن تهديدها عليه برجام به طور خاص و رابطه بين ايران و کشورهاي اروپايي به طور کلي شد. در شرايطي که عملنکردن کشورهاي اروپايي به تعهداتشان در برجام، ناکاميشان در اقناع آمريکا به توقف مانعتراشي و عدمموفقيتشان در فراهمکردن شرايط استفاده ايران از منافع اقتصادي برجام باعث شده ايران کمکم به دنبال گزينههاي جايگزين برود و از سوي ديگر، ناتواني اروپاييها در اقناع ايران به توقف روند کاهش تعهدات نيز باعث شد اميدها براي نجات توافق کمرنگ شود.در چنين شرايطي است که دو رهبر غربي که البته در زمينه برجام نيز مانند بسياري مسائل ديگر با يکديگر اختلاف داشتهاند، در اين باره با يکديگر گفتوگو ميکنند. اگر مکرون به اين نتيجه رسيده باشد که در پروژه برجام اقبالي نخواهد داشت، ممکن است تصميم بگيرد در مقابل فشارهاي ايالات متحده در همين زمينه و همزمان با چالشهاي ديگر بين دو کشور، امتيازاتي در اين باره به ترامپ بدهد يا لااقل از تقابل در اين باره با رئيسجمهور آمريکا دست بردارد و به دنبال پيشبرد پروژههاي ديگرش در اين رابطه برود؛ بهخصوص که در مسئله ناتو، احتمال تقابلي جديتر از سويي و توافقي مهمتر از سوي ديگر، پيشروي مکرون است. از سوي ديگر و در همين شرايط، اين تماسها با التهابات اخير ايران همزمان است که در روندي مانند آنچه شخص مکرون با آن دستوپنجه نرم ميکند، حاصل تصميم جديد جلسه سران قوا در افزايش قيمت بنزين و کاهش يارانههاي حوزه انرژي است. رئيسجمهور فرانسه در نتيجه اعتراضاتي که در همين زمينه در کشورش رقم خورد و در نتيجه کاهش شديد محبوبيتش در داخل کشور، در نتيجه همين اعتراضات، در پيشبرد پروژههاي سياست خارجي خود نيز دچار مانع شد؛ تا حدي که به زعم برخي تحليلگران اقتصادي در پرونده بازداشت کارلوس گون، مديرعامل شرکت نيسان-رنو در ژاپن نيز به همين دليل، از اعمال فشار بر توکيو يا مذاکره درباره او خودداري کرد تا در اوج اعتراضات مدني، دولت خود را در حال حمايت از يک مولتيميليونر نشان ندهد. حالا و با شرايطي که حسن روحاني به لحاظ سرمايه اجتماعي در ايران دارد، اين احتمال وجود دارد که نارضايتيهاي اخير نيز در محاسبات مکرون و همتايانش جاي بگيرد. بهخصوص که در آستانه انتخابات مجلس ايران، پيشبينيها حاکي از بياقبالي عمومي به متحدان رئيسجمهور خواهد بود و در نتيجه با شروع مجلس آينده در ساختار سياسي ايران نيز رغبت کمتري به همکاري با اروپاي ناتوان در مقابل آمريکا وجود خواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.