آیا باید برای استارتاپهای سلامت مجوز صادر شود؟
دکتر آیدین پرنیا. مشاور استارتاپهای حوزه سلامت
در یکی، دو سال گذشته رشد استارتاپها در حوزه سلامت باعث شده دغدغه نظارت بر آنها نیز در میان متولیان نظام سلامت ایجاد شود. این دغدغه بجا باعث شده که تاکنون نهادها و سازمانهای مختلفی وارد گود شوند و برای سروساماندادن به این فضا اقدام کنند. در سال 97 معاونت اجتماعی وزارت بهداشت با تشکیل کارگروهی وارد این فضا شد، ولی متأسفانه با انحلال این معاونت اقدامات به سرانجام نرسید. نظام صنفی رایانهای نیز در همان سال کارگروه استارتاپهای سلامت الکترونیک را تشکیل داد و برای تدوین آییننامه تلاشهایی کرد. همچنین ستاد توسعه فناوری اطلاعات، ارتباطات و فضای مجازی نیز کارگروهی با همین نام را با هدف حمایت از استارتاپهای سلامت الکترونیک تشکیل داد که اطلاعات دقیقی از دستاوردهای آن در دسترس نیست.
بهتازگی نیز مدیریت توسعه فناوری وزارت بهداشت با مشارکتدادن ذینفعان مختلف اقدام به تدوین آییننامهای برای استارتاپهای سلامت کرده که هنوز منتشر نشده است. بهنظر میرسد که قانونگذاری و نظارت بر استارتاپهای سلامت درحال ورود به فصل جدیدی است که این موضوع به خودی خود میتواند مفید و راهگشا باشد، ولی خبرها و صحبتهایی که در این زمینه شنیده میشود یک نقطه ابهام بزرگ ایجاد میکند که میتواند موجب مشکلاتی در آینده شود. پیش از هر چیز بهتر است که با دو مفهوم بیشتر آشنا شویم: اول آنکه وقتی از استارتاپ سلامت صحبت میکنیم، منظور سازمانی است که به واسطه نوآوری در کسبوکار خود با شرایط عدم قطعیت مواجه است. هرچند تعاریف دیگری نیز برای استارتاپها وجود دارد؛ برای مثال بسیاری مقیاسپذیری را از شروط یک استارتاپ میدانند ولی بدون شک عدم قطعیت یکی از ملاکهایی است که همه بر آن توافق دارند. از سوی دیگر، در حدود یک دهه گذشته حوزهای بهنام سلامت دیجیتال در بازار سلامت مطرح شده است که همراه با پیشرفتهای تکنولوژی چشماندازهای جدیدی را در ارتقا و بهبود سلامت و از سوی دیگر برای کسبوکارهای آن گشوده است. بازار سلامت را میتوان به سه دسته اصلی دارو و بیوتکنولوژی، تجهیزات پزشکی و خدمات سلامت تقسیم کرد. ولی سلامت دیجیتال یک دسته مجزا از این موارد نیست و در حقیقت در هر سه دسته فرصتهای جدیدی ازطریق آن به وجود آمده است؛ برای مثال در بازار دارو استارتاپی به نام پروتئوس هلث (Proteus) در حال ساخت داروهایی است که داخل آن چیپهای الکترونیکی وجود دارد و میتواند مصرف دارو و اطلاعات بسیار دیگر را ارسال کند. یا استارتاپ کیوراَپ (Cureapp) و آکیلی (Akili) بهترتیب درمان دیجیتال برای ترک سیگار و بازی برای درمان بیشفعالی ساختهاند. در بازار تجهیزات پزشکی استارتاپ نیرامای (Niramai) دستگاه جدید ترموگرافی برای تشخیص سرطان سینه ابداع کرده است که با هوش مصنوعی کار میکند. استارتاپ سوارد هلث (Sword) گجتهایی برای انجام حرکات توانبخشی در منزل تولید کرده است که بیمار بتواند تمرینات را درست و تحت نظارت انجام دهد. در بازار خدمات سلامت نیز از پلتفرمهای مختلفی که ارائه خدمات سلامت را تسهیل میکنند تا استارتاپی مانند وکسل کلاود (VoxelCloud) را که سیستم کمک تصمیمگیری برای رادیولوژیستها طراحی کرده است، میتوان نام برد. با مروری بر صحبتها و مصاحبههای مسئولان امر به نظر میرسد که مفهوم استارتاپ سلامت با پلتفرمهای آنلاینی که ارائه خدمات سلامت را تسهیل میکنند معادل درنظر گرفته میشود که فقط بخش کوچکی از سلامت دیجیتال را شامل میشوند. همچنین در توضیح این امر از سوی ایشان عنوان میشود که بهجز پلتفرمها برای موارد دیگر سازوکارهایی برای اخذ مجوز وجود دارد. با نگاه دقیق به آنچه در بالا عنوان شد و اظهارات مسئولان میتوان دریافت که شاید اقدامات کنونی برای نظارت بر برخی از استارتاپهای سلامت، ازجمله پلتفرمها، کارساز باشد، ولی بدون شک موجب سردرگمی و پیچیدهشدن فرایند نوآوری و رشد کسبوکارهای سلامت دیجیتال خواهد شد. چند نکته اساسی در این زمینه وجود دارد که بهنظر میرسد بیتوجهی به آن برای اکوسیستم استارتاپی سلامت دیجیتال میتواند بسیار مخرب باشد؛ اول آنکه استارتاپهای سلامت مانند کسبوکارهای دیگر هستند و از نظر حقوقی باید از قوانین کسبوکارها تبعیت کنند و قانونگذاری برای استارتاپهای سلامت امری منطقی به نظر نمیرسد. دوم آنکه امروز آنچه بیش از قانونگذاری برای استارتاپها لازم است، توجه به جنبش دیجیتالیشدن است که موج آن بهزودی حوزه سلامت را درمینوردد و ساختاری برای نظارت، تسهیل و حمایت از رشد آن دیده نشده است. و در نهایت بهنظر میرسد قانونگذاری و آییننامهها برای استارتاپهای سلامت دیجیتال باید در دل ساختارهای فعلی انجام شود؛ به عنوان مثال برای پلتفرمهای خدمات سلامت در منزل معاونت درمان وزارت در آییننامههای فعلی خود یا آییننامهای جدید به آن بپردازد. یا اداره کل تجهیزات پزشکی در مورد ارائه پروانه ساخت به گجتهای هوشمند سلامت راهنما یا آییننامهای تدوین کند. یا آنکه یکی از واحدهای وزارت بهداشت متولی نظارت بر سیستمهای کمک تشخیصی و هوش مصنوعی در حوزه سلامت شوند و تأییدیه و مجوز برای آنها صادر کنند. پرواضح است که امروز در دوره حساسی برای سلامت دیجیتال ایران قرار داریم و با تصمیمات مناسب میتوانیم راه را برای رشد کسبوکارهایمان در این بازار نوظهور فراهم کنیم یا آنکه با برنامههای بازدارنده و محدود فرصت را به دیگران بسپاریم تا در آیندهای نزدیک واردکننده خدمات سلامت دیجیتال یا بدتر از مزایای بینهایت آن محروم شویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.