رقابت 2 غول استارتاپي به روايت آمار!
حامد ذاکرحسین. دبیر سرویس استارتاپ
در هفتههاي اخير که گزارش فصلي کافهبازار منتشر شد، بخش مربوط به کلمات پرتکرار در جستوجوي بازار مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است. در ميان کلمات پيشرو در جستوجوي بازار، نام دو رقيب ديرينه به چشم ميخورد که سخت در تلاشاند با افزايش تعداد کاربران خود يکهتاز صنعت حوزه کاري خود باشند. رقبايي سخت که حتي زماني پروندهاي مربوط به آنها روي ميز شوراي رقابت به اتهام انحصار در بازار منتظر بررسي بود.
تپسي و اسنپ را کمتر کسي است که نشناسد. تابستان سال 98 براي اسنپ و تپسي دربردارنده حوادث و ماجراهاي زيادي بود که اکنون با رجوع به گزارش تازهمنتشرشده، ميتوانيم رد پاي آن ماجراها را پي گرفته و نکات آموزندهاي از آن استخراج کنيم. سرانجام اين اتفاقات ورود «تپسي» به صد کلمه پرجستوجوي بازار به عنوان رتبه 68 و دستيابي کلمه «اسنپ» به عنوان واژه يازدهم در ميان پنج ميليون جستوجوي روزانه کلمات در بازار بوده است. شروع ماجراهاي اين دو برند مطرح ايراني، مربوط به چالش اسنپ درخصوص رانندهاي بود که مسافر خود را به علت کمتوجهي به قوانين جاري کشور پياده کرده بود. اتفاقي که باعث شد هشتگي تحت عنوان «تحريم اسنپ» داغ شده و کاربران با حرارت تصاويري منتشر کنند که در حال حذف اپليکيشن اين شرکت هستند. تپسي نيز تلاش كرد از اين فضا و چالش ايجادشده، بيشترين بهرهبرداري را کند. اکنون با نگاهي دوباره به جزئيات اين ماجرا، بيشک با نکات مهمي درخصوص بازاريابي اين دو رقيب ديرينه روبهرو ميشويم. بر اساس آماري که سرويس پردازش هوشمند متن «واکاويک» از توييتر استخراج کرد، در ۷۲ ساعت بيشتر از ۷۰ هزار توييت درخصوص ماجراي راننده اسنپ منتشر شد؛ يعني به طور ميانگين در هر ساعت هزار توييت. در اين بررسي اما حدود ۹هزارو ۲۰۰ توييت مهم بررسي شدند تا مشخص شود دقيقا چه اتفاقي در هشتگ «تحريم اسنپ» افتاده است که نهايتا اين بررسي سه موج توييتري را نشان داد: دسته اول اين توييتها از اولين ساعتهاي بامداد ۱۹ خرداد استارت خورد و تا زمان انتشار اولين بيانيه اسنپ ادامه داشت. در اولين موج، پنجهزارو 808 توييت منتشر شد که متن ۱۷.۶ درصد يعني هزارو 202 عدد از آنها عينا کپي شده بود. از طرفي ۷۴.۲ درصد از کاربراني که در موج اول درباره اين اتفاق توييت کرده بودند، پيش از اين حداقل يک بار همديگر را ريتوييت کرده بودند. رابطه مستقيم اين توييتها (هرچند نقطههاي اشتراک بين کاربران عجيب نيست) اما حکايت از اين داشت که به هر دليلي موج اول هماهنگشده بود. موج دوم توييتها، از زمان انتشار بيانيه رسمي اسنپ آغاز شد. در اين بازه زماني دوهزارو 584 توييت مهم منتشر شد که متن ۲۳.۶ درصد از آنها عينا کپي بود. در موج دوم نيز دوهزارو 584 توييت توسط ۹۵۰ کاربر يکتا ايجاد شده و ۷۹.۱ درصد از اين کاربران حداقل يک بار پيش از اين ماجرا يکديگر را ريتوييت کردهاند. پررنگبودن اين ماجرا به فرضيه هماهنگي توييتها قوت بيشتري داد. موج سوم توييتهاي اعتراضي که داستان تحريم اسنپ را به کاربران عادي توييتر نيز کشاند، بعد از انتشار توييت آخر اسنپ در واکنش به توييت مسافر بود و خبر ميداد: «اين شرکت از حق شکايت خود صرفنظر ميکند». انتشار اين بيانيه، آن هم صرفا در توييتر اسنپ، ماجرا را داغتر کرد و حتي سؤالات و بحثهاي زيادي پيرامون روابط عمومي اسنپ پيش آورد و عملکردش را زير سؤال برد. در ميان چالشهاي اسنپ، اين تپسي بود که فرصت را براي آغاز يک کمپين تبليغاتي گسترده و افزايش سهم بازار خود مغتنم ديد. تپسي در صد روز مبلغ قابل توجهی هزينه تبليغات در جستوجوي بازار کرد که در نهايت موفق به ۵۱۲ هزار نصب جديد و ۲۰ درصد رشد نصب فعال شد. آماري که نشان ميداد فاصله اين دو به کمترين حد خود رسيده است. تقابل اين دو برند ملي کشور پس از ماجراي راننده اسنپ همچنان ادامه داشت. اسنپ چنديبعد مديران ارشد تپسي را دعوت به همکاري کرد! تلاشي که با ارسال يک دستهگل و اين پيام «خوشحاليم که عملکرد فوقالعاده تپسي مورد توجه شما هم قرار گرفته است» پاسخ داده شد و بعد از آن تپسي در تبليغات جديد خود، مستقيما رقيب را نشانه گرفت و تلاش كرد خدمات خود را به رخ اسنپ بکشد. تبليغاتي که علنا عنوان ميکرد با رقيب تعارف نداريم! تبليغاتي که تا پيش از اين کمتر در ايران سابقه داشته و بيشتر در جوامع غربي آن را مشاهده ميکرديم. تبليغاتي که کمپانيهاي بنز و بيامو، يا پپسي و کوکاکولا عليه يکديگر ساختهاند و در سطح جهاني بسيار ديده شده است، مثالهايي از اين دست تبليغات هستند. با اين حال آمار جديد نشان ميدهد که از آن زمان تا کنون، همچنان اين اسنپ است که با حدود 50 رتبه اختلاف، تعداد بيشتري جستوجو را به خود اختصاص داده است! هيچيک از اين تقابلهاي دو گروه و چالش بزرگي که اسنپ، بهويژه در فضاي مجازي با آن روبهرو شده بود، موجب نشد که نصب فعال اسنپ کاهش پيدا کند! اسنپ قبل از اين ماجراها نزديک به هفت ميليون نصب فعال داشت و بعد از آن هم همچنان همين تعداد نصب فعال را دارد. بههرحال برندسازي و جايگاهي که اسنپ براي خود در ذهن مخاطبان ايجاد کرده بود، باعث شد اين شرکت کمترين آسيب ممکن را از هشتگهاي ضداسنپي در شبکههاي مجازي متحمل شود. با اين حال، اين واقعيت مهم هم وجود دارد که سرعت رشد اسنپ کاهش پيدا کرد و اختلاف نصب تپسي و اسنپ به کمترين حالت خود رسيده است. تا پيش از دوره زماني مورد بحث، در ابتداي سال ۹۸ تپسي نرخ رشد 20 درصدي و اسنپ رشدي 10 درصدي داشت. اگر همين نرخ رشد ادامه پيدا ميکرد اکنون اسنپ بايد نصب فعال خود را به نزديک هشت ميليون ميرساند؛ امري که در نهايت محقق نشده است. تپسي هم البته که در ميان صد واژه برتر جستوجوي کافه بازار قرار گرفت، اما همچنان با رقیب خود اختلاف دارد. اسنپ بازيگر بزرگ بازار تاکسي آنلاين کشور است و روزانه دو ميليون سفر دارد؛ آماري که اين شرکت را نهتنها به رتبه نخست تاکسي اينترنتي ايران، بلکه به مقام چهارم يا پنجمي تاکسيهاي اينترنتي دنيا تبدیل و براي بيش از هزار نفر اشتغال مستقيم ايجاد کرده است. اسنپ اکنون حدود نيم ميليون راننده فعال دارد که از راه آن کسب درآمد ميکنند. آنچه شايد بتوان از کشمکش اسنپ و تپسي در فضاي شبکههاي اجتماعي برداشت کرد اين است که واکنشهاي توييتري اثر زيادي روي ذهنيت افراد ميگذارند، اما آنچه در نهايت روي رفتار مصرفکنندگان تأثير ميگذارد همچنان تصميمگيري براساس هزينه و اقتصاد است. به نظر ميرسد در فضاي اقتصادي کنوني کشور، در مواجهه با سرويسهاي خدماتي متعدد و حجمههاي تبليغاتي فراوان آنها، همچنان قيمت خدمات متناسب با وضع معيشت مردم، تعيينکننده نهايي برنده اين ميدان است. در راستاي بررسي موفقيتها نبايد از تلاش براي تبديلشدن به سوپراَپ هم چشمپوشي کرد. سوپراَپها اپليکيشنهايي هستند که کاربران با ورود به آنها، خدمات مختلفي را دريافت ميکنند. اکنون اسنپ، اسنپفود و اسنپباکس نامهاي آشنايي برای کاربران ايراني هستند. این مسیر میتواند نام یک برند را برپايه تکنولوژي در آينده جهاني تبديل کند که هر روز از وابستگي خود به نفت کاهش داده و بر تکنولوژي و نوآوري بيشتر استوار ميشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.