در فراق 2مادر
طیبه سیاوشیشاهعنایتی- نماینده مجلس
توران میرهادی، نویسنده حوزه ادبیات کودکان و یکی از شخصیتهای برجسته فرهنگی کشور بود که بیش از 60 سال در گستره آموزشوپرورش و ادبیات کودکان کوشید و پس از بنیانگذاری شورای کتاب کودک، سرپرستی تدوین و تألیف فرهنگنامه کودکان و نوجوانان را برعهده داشت. او به همراه خانوادهاش مدرسه فرهاد را تأسیس کرد که پیشرفتهترین دیدگاههای آموزشوپرورشی در ایران، نخست در این مجتمع، تجربه و در صورت کسب اعتبار در نظام آموزشوپرورش، اجرا میشد. به این صورت، مدرسه فرهاد به یکی از مدرسههای پیشگام در ایران تبدیل شد. میرهادی در زمانی که سنتشکنی بسیار دشوار بود، سیستم آموزشی مدرسه فرهاد را با ساختارشکنی نظام آموزشی «معلممحور» ایجاد کرد و اعتقاد داشت بزرگترین خطری که آموزشوپرورش کشور ما را تهدید میکند، عامل اسارتبار رقابت است که همهگیر شده و با وجود این عامل، نمیتوان انسانهایی سازنده را به جامعه تقدیم کرد. بر همین اساس، ویژگی اصلی مدرسه فرهاد، رقابتینبودن آن بود. از دیگر تلاشهای این زن ایرانی، رسمیتدادن و نهادسازی در حوزه ادبیات کودکان با راهاندازی شورای کتاب کودک در ایران بود؛ شورایی مستقل، غیردولتی و غیرانتفاعی که با هدف کمک به روند شکلگیری ادبیات کودکان اصیل و غنی، کار تدوین فرهنگنامه کودکان و نوجوانان را پیش برد و قریب به نیمقرن، بهعنوان نهادی مادر در حوزه ادبیات کودک به فعالیت پرداخت. پوراندخت (پوران) سلطانیشیرازی نیز از دیگر زنانی است که حوزه کتاب ایران مدیون و مرهون تلاشهای اوست؛ زنی که دو، سه ماه پس از ازدواج، برای همیشه همسرش را از دست داد و تا 60 سال بعد، در فراق این عشق ماند. ضربه شدیدی که از فقدان همسرش بر زندگی او ایجاد شد، سلطانی را از عرصه سیاسی بیزار و دور و به حوزه فرهنگ و آموزش نزدیک کرد و ازهمینرو در کار کتابخانه و کتابداری گام برداشت. سلطانی، مرکز ملی کتابداری و انجمن کتابداران ایران را پایهگذاری کرد و در گسترش آموزش عالی کتابداری در سطوح کاردانی، کارشناسی، کارشناسیارشد و دکترا در دانشگاه تهران نقش مؤثری ایفا کرد. یکی دیگر از زحمات ارزشمند او، معطوف به تأسیس ساختمانی جدید برای کتابخانه ملی ایران بود؛ مسئلهای که از پیش از انقلاب درگیر آن بود و با ریاست سیدمحمد خاتمی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی در اوایل دهه 70 و سپس در دوران ریاستجمهوریاش، ساختمان جدید کتابخانه در اراضی عباسآباد به سرانجام رسید و سلطانی از همین جهت، از پیگیری و جدیت خاتمی در این امر یاد کرده است.
تا زمانی که بیماری سلطانی تشدید نشد، همچنان در کتابخانه ملی حضور داشت و اکنون میز، صندلی و سایر یادگارهای او در کتابخانه ملی در معرض نمایش است؛ جایی که آن را مانند فرزندش دوست میداشت و از اینکه توجه چندانی نسبت به کتاب و کتابخانه در بین مسئولان کشور ایجاد نشده است، همواره ابراز تأسف میکرد. سرانجام نیز پوران، پس از 61 سال فراق همسرش، در شانزدهم آبانماه 1394 درگذشت و «اشک پوری» دیگر دیده نشد و به فاصله یک سال و دو روز بعد، توران، در هجدهم آبانماه سال 1395 از دنیا رفت. در داستان این دو زن، اولین نقطه وصل، اعدام همسرانشان بود که در پی تشدید فضای دیکتاتوری پس از کودتای 28 مرداد آنان را به هم نزدیک کرد و بهاینترتیب، نسلی که امیدهای خود را در پی فضای منسدد دهه 30 بربادرفته دیدند، به عرصه فرهنگی هجرت کردند و میراثی ماندگار را برای ما به یادگار گذاشتند؛ دو زن که یکی «مادر ادبیات کودکان در ایران» و دیگری «مادر کتابداری نوین ایران» و نمادی باصلابت از کتابخانه ملی و شورای کتاب کودک بودند؛ دو نهادی که حق زیادی بر گردن اهالی فرهنگ و کتاب و کودک داشته و دارند. بیشک توران و پوران ازجمله زنانی بودند که نقشی مؤثر روی دیگر زنان و دختران ایرانی برای ورود به عرصههای فرهنگی داشتند و با تلاش چشمگیر این دو زن در حوزه ادبیات، آموزش و کتاب در ایران، حوزه فرهنگی این سرزمین با حضور زنانی فرهیخته و متشخص، عجین و آمیخته شد. بدونتردید این دو زن، الگویی برای فعالیت مدام و مستمر تمام زنان ایرانی هستند و استفاده از نکتهسنجیهای آنان، راهگشای بسیاری از مشکلات آموزشی و فرهنگی در کشورمان خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.