|

پروسه استیضاح در دوره عجیب ریاست‌جمهوری ترامپ

پروسه استیضاح ترامپ نیز به احتمال بسیار زیاد مانند دوره ریاست‌جمهوری‌اش غیرعادی و جنجالی خواهد بود. تحقیقات برای استیضاح رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌از‌این هم دو بار برای ریچارد نیکسون و بیل کلینتون انجام شده؛ اولی قبل از استیضاح از مقام خود کناره‌گیری کرد و دومی هم در دادگاه سنا تبرئه شد؛ بنابراین تاکنون هیچ استیضاحی به برکناری رئیس‌جمهور در آمریکا منجر نشده است؛ اما این سه پروسه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با هم دارند: تحقیقات: جلسات استماع برای استیضاح نیکسون و کلینتون: شواهد از سوی دادستان‌های ویژه ارائه شد و پس از آن تحقیقات گسترده صورت گرفت. جلسات استماع برای استیضاح ترامپ: در غیاب تحقیقات از سوی وزارت دادگستری و دادستان‌های ویژه، کمیته اطلاعاتی مجلس نمایندگان اقدام به جمع‌آوری مدارک کرده است. جلسات استماع: نیکسون: در سنا برگزار شد و عمده‌ترین و معروف‌ترین پرسش این بود که «رئیس‌جمهور دقیقا چه اطلاعاتی داشت و چه زمانی این اطلاعات در اختیارش قرار گرفت؟». ترامپ: دموکرات‌های مجلس نمایندگان مدیریت جلسات استماع را برعهده دارند و انتظار سخنرانی‌ها و شهادت‌های آتشین از سوی شاهدان می‌رود. بسیاری از این شاهدان پیش‌از‌این به صورت غیر‌علنی شهادت داده‌اند و از امروز همه‌چیز علنی خواهد بود. مشارکت حزب حاکم: نیکسون: زمانی که بسیاری از سناتور‌های جمهوری‌خواه به نیکسون هشدار دادند که او در سنا محکوم خواهد شد، قبل از آغاز دادگاه سنا از مقام خود کناره‌گیری کرد. ترامپ: حتی یک نماینده جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان به تحقیقات برای استیضاح ترامپ رأی مثبت نداد؛ بنابراین بسیار دشوار است که تصور کنیم جمهوری‌خواهان در سنا او را محکوم خواهند کرد. همکاری رئیس‌جمهور: کلینتون: از اقدامات خود عذرخواهی کرد و نیکسون هم در همکاری با حکم دیوان عالی، ادله و شواهد خود را ارائه داد. ترامپ: تماس تلفنی خود با رئیس‌جمهوری اوکراین را که منجر به تحقیقات برای استیضاح شده، تماسی «بی‌عیب‌و‌نقص و عالی» خواند. اعضای دولت ترامپ در تحقیقات برای استیضاح هیچ‌گونه همکاری نکردند.

نخستین جلسه استیضاح رئيس‌جمهوري آمريكا آغاز شد «اوكراين‌گيت» چند گام تا پايان تفاوت‌هاي کلیدی میان استيضاح دونالد ترامپ و ريچارد نيكسون آرش فرحزاد: براي سومين بار در 46 سال اخير مجلس نمايندگان آمريکا رأي به انجام تحقيقات رسمي براي استيضاح رئيس‌جمهور ايالات متحده بر سر پرونده موسوم به «اوکراین‌گیت» داد. تحقيقات محرمانه براي استيضاح دونالد ترامپ از روز گذشته از حالت محرمانه خارج شد و جلسات استماع کميته تحقيق مجلس نمايندگان آمريکا به مدت دو هفته به صورت علني از رسانه‌ها پخش مي‌شود تا افکار عمومي تصميم‌گيرنده نهايي باشد. اما در ابتدا بايد ديد روند استيضاح ترامپ به عنوان چهل‌وپنجمين رئيس‌جمهور ايالات متحده دقيقا از چه زماني آغاز شد؟ از 24 سپتامبر 2019 که نانسي پلوسي رئيس مجلس نمايندگان آمريکا از آغاز رسمي تحقيقات براي استيضاح خبر داد؟ يا ماجرا به قبل از آن باز مي‌گردد؛ 15 نوامبر 2017 و زماني که شش نماينده دموکرات مجلس نمايندگان مفاد استيضاح را براي کميته قضائي مجلس ارسال کردند؟‌پاسخ، هر دو و هيچ کدام از اين دو تاريخ است. در سال 2017 جمهوري‌خواهان هنوز اکثريت را در مجلس نمايندگان در اختيار داشتند و قاعدتا در چنين شرايطي دموکرات‌ها شانس چنداني براي تأييد طرح يک يا چند موضوع براي استيضاح ترامپ و ارسال آن به سنا را نداشتند. در انتخابات ميان‌دوره‌اي 2018 دموکرات‌ها کنترل مجلس نمايندگان را در دست گرفتند و شانس آنها براي تأييد تحقيقات براي استيضاح ترامپ افزايش يافت. اما حتي تأييد مجلس نمايندگان هم الزاما به معني رأي مثبت سنا نيست که همچنان جمهوري‌خواهان در آن از اکثريت برخوردارند. جمهوري‌خواهان يک بار ديگر در سال‌هاي 1973 و 1974 در شرايطي مشابه امروز قرار گرفته بودند اما سه تفاوت آشکار ميان رأي به استيضاح ريچارد نيکسون، رئيس‌جمهور آمريکا در آن سال‌ها و رأي اين روزها به تحقيقات براي استيضاح ترامپ يک رئيس‌جمهور جمهوري‌خواه ديگر وجود دارد. نيکسون در سال 1974 و قبل از استيضاح از مقام خود کناره‌گيري کرد تا تنها رئيس‌جمهوري در آمريکا باشد که آغاز پروسه استيضاح او به ترک کاخ سفيد انجاميد. با اين حال، اين تفاوت‌ها بر سر پروسه استيضاح ترامپ و نيکسون مي‌تواند روند خروج ترامپ از قدرت را پيچيده‌تر کند: 1-پروسه فعلي براي استيضاح ترامپ از مجلس نمايندگان آمريکا آغاز شده و به سنا ختم مي‌شود. استيضاح نيکسون مسيري دقيقا معکوس را طي کرد. در سال 1973 دموکرات‌ها اکثريت سنا را در دست داشتند و طرح استيضاح نيکسون پنجم فوريه 1973 در کميته واترگيت سنا به تصويب رسيد. جمهوري‌خواهان نيز در اين کميته حضور داشتند. «هووارد بيکر» يکي از جمهوري‌خواهان حاضر در اين کميته بود که تکرار اين سؤال «رئيس‌جمهور دقيقا چه مي‌دانست و چه زماني اين اطلاعات به او رسيد؟» از سوي بيکر، باعث شهرتش در رسانه‌ها شد. 2- اما امروز در سناي آمريکا، جمهوري‌خواهان نه تنها از اکثريت برخوردارند بلکه فراتر از اصول حزبي، خود را وفاداران ترامپ مي‌دانند. از نظر قانوني، ميچ مک‌کانل، رهبر اکثريت جمهوري‌خواه سنا يا رهبر وفاداران به ترامپ نمي‌تواند به راحتي مانع از استيضاح شود. اما مک‌کانل نشان داده که دموکرات‌ها چشم‌انداز بسيار دشواري پيش‌روي خود دارند. او در سال 2016 بررسي نامزدي «مريک گارلند» از سوي باراک اوباما، رئيس‌جمهور وقت براي دیوان عالي ايالات متحده را بارها به تعويق انداخت تا رئيس‌جمهوري جمهوري‌خواه بر سر کار بيايد. او به خوبي مي‌داند که چگونه از اکثريت جمهوري‌خواه سنا به هجومي‌ترين شکل ممکن استفاده کند. 3- جلسات استماع براي استيضاح نيکسون از هر سه شبکه تلويزيوني تجاري عمده ايالات متحده پخش شد و سپس شبکه‌هاي محلي و ايالتي اقدام به پخش اين جلسات کردند. شبکه سراسري هم تمام جلسات استماع را در طول شب پخش کرد. همچنين آن‌پي‌آز، به عنوان مهم‌ترين شبکه راديويي آمريکا هم تمام جلسات را روي آنتن برد. آن پخش گسترده و سراسري اما اين بار قرار نيست تکرار شود و اين مي‌تواند جلب حمايت افکار عمومي براي استيضاح ترامپ را دشوارتر کند. چالش‌هايي براي مجلس نمايندگان بهترين دورنما براي سرانجام پروسه استيضاح را بايد در جايي جست‌وجو کرد که اين پروسه از آنجا آغاز شده است. دقيقا مشابه آنچه در سال 1998 براي بيل کلينتون، رئيس‌جمهور وقت آمريکا رخ داد. در آن سال هم مانند امروز، پروسه استيضاح رئيس‌جمهور از سوي مجلس نمايندگان آغاز شد. «نيوت گينگريچ» رئيس ‌جمهوري‌خواه مجلس نمايندگان با استفاده از نظرسنجي‌ها به اين نتيجه رسيده بود که با آغاز روند استيضاح کلينتون، حمايت افکار عمومي از حزب جمهوري‌خواه افزايش مي‌يابد و اين حزب در انتخابات نوامبر 1998 مي‌تواند حدود 30 نماينده بيشتر وارد کنگره کند. اما اين پيش‌بيني محقق نشد و حزب دموکرات پنج کرسي ديگر در انتخابات تصاحب کرد و گينگريچ نيز استعفا داد. به اين ترتيب، در جلسه محاکمه کلينتون در سنا، جمهوري‌خواهان وضعيتي مطلوب نداشتند؛ 55 سناتور جمهوري‌خواه و 45 سناتور دموکرات. رأي به برکناري رئيس‌جمهور به نظر مثبت حداقل دو سوم سنا نياز دارد و پيش‌بيني نتيجه استيضاح کلينتون دشوار نبود. رأي 45 دموکرات براي تبرئه کلينتون کافي بود. اما در اين جلسه اتفاق عجيبي رخ داد. بسياري از سناتورهاي جمهوري‌خواه هم از کلينتون در برابر اتهاماتش حمايت کردند تا تنش و شکاف در حزب جمهوري‌خواه نمايان شود. استيضاح‌هايي که پروسه آنها از مجلس نمايندگان و بدون در‌نظر‌گرفتن چشم‌انداز استيضاح در سنا کليد بخورد، مي‌تواند باعث ضربه‌اي مهلک به حزبي شود که خواستار استيضاح بود. نانسي پلوسي، رئيس دموکرات مجلس نمايندگان، بارها با اعلام نگراني از تکرار چنين سرنوشتي در برابر اصرار دموکرات‌ها براي آغاز روند استيضاح ترامپ مخالفت کرد، اما شهادت مقام‌هاي مختلف درباره جزئيات تماس تلفني ترامپ با ولوديمير زلنسکي، رئيس‌جمهور اوکراين و دو افشاگري عليه ترامپ، ديگر راهي جز کليدزدن روند تحقيقات براي استيضاح رئيس‌جمهور باقي نگذاشت. افشاگري اول اينکه ترامپ از کمک نظامي آمريکا به اوکراين به عنوان ابزار فشاري عليه زلنسکي استفاده کرد تا او را مجاب کند درباره جو بايدن، رقيب انتخاباتي‌اش در انتخابات 2020 و فعاليت اقتصادي هانتر، پسر جو بايدن، در اوکراين تحقيق کند. آيا اين اقدام ترامپ خيانت است؟ ترديدي نيست که ترامپ از قدرت خود سو‌ءاستفاده کرده و از کشوري خارجي خواسته با مداخله در امور داخلي آمريکا زمينه ضربه به رقيب و پيروزي خود در انتخابات را فراهم کند. اين اقدام ترامپ «جرمي سنگين» است و با استناد به بند چهارم از ماده دوم قانون اساسي آمريکا، ارتکاب آن به تنهايي براي استيضاح کافي است. بر اساس افشاگري دوم، کاخ سفيد بايد قانون مربوط به گزارش «افشاگر» را براي تصويب به کنگره ارسال مي‌کرد اما نه‌تنها چنين اقدامي انجام نداد بلکه مانع از انتشار متن کامل مکالمه تلفني ترامپ و زلنسکي شده است؛ به عبارت ديگر، ترامپ خودش هم به عنوان يک عامل پوششي عمل کرده تا کنگره و قانون را دور بزند. اين دو اقدام انتخاب ديگري براي پلوسي باقي نگذاشت. پيشي‌گرفتن ترامپ از نيكسون همچنين نتايج نظرسنجي‌هاي جديد نشان مي‌دهد در مقايسه با دوران ريچارد نيکسون، دموکرات‌هاي بيشتري خواهان برکناري دونالد ترامپ هستند. طبق نتايج نظرسنجي‌ مؤسسه گالوپ،۸۷ درصد از دموکرات‌ها خواهان حذف دونالد ترامپ از قدرت هستند. با اين حال، براساس نتايج نظرسنجي مشابه گالوپ که در فاصله دوم تا پنجم آگوست سال ۱۹۷۴ برگزار شد، ۷۱ درصد از دموکرات‌ها در آن زمان و هم‌زمان با رسوايي واترگيت خواهان حذف نيکسون از قدرت بودند. با اين حال، در نظرسنجي سال ۱۹۷۴ نزديک به ۵۸ درصد به‌طور‌کلي خواهان برکناري نيکسون از قدرت بودند که در نظرسنجي اخير گالوپ،۵۱ درصد خواهان خروج ترامپ از كاخ‌سفيد هستند. سي‌ان‌ان‌ مي‌نويسد، نظرسنجي‌ها در آمريکا نشان‌دهنده افزايش حمايت از استيضاح ترامپ است و اكنون جامعه آمريکا درباره طرح استيضاح دونالد ترامپ دچار دوگانگي شديد شده است. اکنون پروسه استيضاح ترامپ در سال 2019 تفاوت‌هاي زيادي با استيضاح نيکسون در 1974 دارد. استيضاح ترامپ از مجلس نمايندگان آغاز شده است و جمهوري‌خواهان هم در سنا دست بالا را دارند. بنابراين ترامپ مي‌تواند اميدوار باشد که از اين مهلکه به سلامت عبور مي‌کند. اما ترامپ رئيس‌جمهوري با رفتارها و سياست‌هايي عجيب است. شايد اين غيرعادي‌بودن ترامپ باعث شود که نتوان سرانجام استيضاح او را به‌راحتي پيش‌بيني کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.