منکران سفر به ماه چه ميگويند؟!
سليمان فرهاديان. روزنامهنگار علم
1- ناسا در تاريخ 25 تير 1348 (16 جولای 1969) توانست براي اولينبار دو انسان را در سطح ماه فرود آورد و برنده قاطع رقابت فضايي بين دو ابرقدرت شود. اين دستاورد آنقدر مهم بود كه اين رويداد به شکل زنده و مستقيم از تلويزيون بسياري از کشورهاي جهان پخش شد. اکنون 50 سال از آن تاريخ گذشته است. به همين مناسبت بسياري از رسانهها و بهويژه رسانههاي علمي به بازخواني تاريخ اين رويداد پرداختند. رسانهها در اين بازخواني، زمينههاي اين دستاورد بزرگ و همچنين تأثير آن بر جريانهاي علم و فناوري در سالهاي بعد را بررسي كردند. اما به موازات اين بازخواني تاريخ، گروه ديگري نيز به اين موضوع توجه نکردند. اين گروه برخلاف رسانههاي علمي، سفر انسان به ماه را باور ندارند و مدعي هستند آمريکا در واقع نتوانسته است افرادي را به ماه اعزام کند و همه آنچه در رسانهها گفته ميشود، در حقيقت تبليغات نظام سياسي-رسانهاي آمريکا براي مرعوبکردن مخاطبان است تا درباره تواناييهاي سياسي و نظامي اين ابرقدرت ترديدي به خود راه ندهند. به بيان ديگر، اين ادعا در دسته «تئوري توطئه» جاي ميگيرد.
2- «تئوري توطئه» مدعي است بسياري از پديدههايي که ما در زندگي روزمره ميبينيم، همانگونه نيستند که رسانهها به ما گفتهاند، بلکه حقيقت چيزي ديگري است و ما فقط سطح يا روبنا را ميبينيم و عمق يا زيربناي اين پديدهها از ديد ما پنهان است. باورمندان تئوري توطئه ميگويند بسياري از رويدادهاي تاريخي، نتيجه نقشههاي مخفيانه گروهي دسيسهگر قدرتمند است، ولي آنها دلايل و ريشههاي واقعي اين پديدهها را از ما پنهان ميکنند. به همين دليل ما نبايد روايتهاي ظاهري و رسمي اين پديدهها را باور کنيم. براي مثال، طرفداران تئوري توطئه ميگويند دانشمندان توانستهاند داروي سرطان را کشف کنند، اما اين دارو را در اختيار ما قرار نميدهند چون در اين صورت کاسبي آنان مختل و منبع درآمد آنها مسدود ميشود. برخي ديگر ميگويند «پل مککارتني»، خواننده گروه بيتلها، سالها پيش درگذشته است و از آن پس يک نفر ديگر (يعني بدلش) به جاي او ميخواند. در عوض برخي ديگر معتقدند «الويس پريسلي»، خواننده محبوب آمريکايي، نمرده و همچنان زنده است و هر از چند گاهي اخباري در زمينه رويت او در يک رستوران يا ديگر مکانهاي عمومي منتشر ميشود. 3- طرفداران نظريه توطئه مدعي هستند انسان واقعا به ماه سفر نکرده است و همه آنچه مردم در صفحه تلويزيون ديدهاند، در حقيقت يک صحنهسازي دقيق بود که مديران ناسا با همکاري کارگردانان برجسته هاليوود ساختهاند. به باور آنها، رويارويي شوروي سابق و آمريکا (که در زمينههاي ايدئولوژيک با يکديگر تضاد بنيادي داشتند)، کمکم به جنگ در زمينههاي سياسي کشيده شد. بعدها دامنه اين جنگ تا حوزه فضايي و فضانوردي گسترده شد که ميدانی وسيع براي کارزار دو ابرقدرت بود. در ابتداي کار، شوروي دستاوردهاي بهتري داشت: اولين ماهواره به نام اسپوتنيک را در تاريخ 12 مهر 1336 (چهارم اکتبر 1957) به فضا فرستاد، اولين حيوان (سگي به نام لايکا) را در سوم نوامبر 1957 به فضا فرستاد، اولين انسان به نام «يوري گاگارين» را 12 آوريل 1961 به فضا اعزام کرد و «والنتينا ترشکوا» اولين زن فضانورد بود که سال 1963 به سفر فضايي رفت. او نيز اهل شوروي بود. البته ميتوان اين فهرست را همچنان ادامه داد. نتيجه آنکه آمريکا همه ابهت، اقتدار و اعتبار خود را ازدسترفته ميديد و ميبايست برگ برندهاي را رو کند. تنها کار ممکن براي شکست شوروي، انجام يک کار بسيار بزرگ و چشمگير بود؛ مانند اعزام انسان به ماه. البته اين کار هم براي آمريکاييها نشدني بود. پس تنها راه چاره ممکن، ترتيبدادن يک نمايش تلويزيوني با مضمون اعزام انسان به فضا بود. البته با تبحري که آمريکاييها در سينما و نمايش داشتند، اين کار را به بهترين وجه به انجام رساندند و آن را به عنوان سفري واقعي به ماه به خورد مخاطبان دادند. البته منکران سفر انسان به ماه بهجز اين بحث نظري، چندين پرسش نيز براي غيرواقعي جلوهدادن اين سفر مطرح کردند؛ ازجمله آمريکا چگونه توانست در مدتي کمتر از يک دهه، علم و فناوري لازم براي سفر به ماه را فراهم آورد؟ اگر فضانوردان آمريکا واقعا به ماه سفر کردهاند، چرا طي 50 سال گذشته، يک بار ديگر اين سفر را تکرار نکردند؟ چرا پرچم آمريکا که در ماه نصب شده است، تکان ميخورد؟ (ميدانيم در ماه بادي نميوزد تا موجب اهتزاز و تکانخوردن پرچم شود). فضانوردان در سفر به ماه چگونه توانستهاند از منطقه پر از پرتوها و تشعشعات مرگبار «ون آلن» بهسلامت عبور کنند؟ و پرسشهاي انتقادي بسيار ديگر. 4- براي آنکه نظريهاي را بپذيريم، بايد اين نظريه، ادعا يا خبر را يک دانشمند و فرد علمي شناختهشده يا نهاد، سازمان و مؤسسه علمي بيان کرده باشد. هر ادعايي که افراد غيرمتخصص بيان ميکنند، بايد شک و ترديد ما را برانگيزد. بسياري از افرادي که سفر به ماه را دروغ ميپندارند، در زمينه علوم فضايي تخصصي ندارند، ولي متخصصان اين رشته در زمينه درستي سفر به ماه، شک و ترديدي ندارند. علاوه بر اين، سالها پيش يکي از فضانوردان روسيه سابق به نام گئورگي گرچکو به ايران سفر کرد و من به عنوان روزنامهنگار علم با وي گفتوگو کردم و اتفاقا يکي از اولين پرسشهايي که از او پرسيدم همين بحث احتمال دروغبودن اين سفر بود و نظرش را پرسيدم. او با قاطعيت گفت واقعا آمريکاييها به ماه رفتند و دليلش هم آن بود که ما هميشه همه فعاليتهاي فضايي آمريکا را زير نظر داشتيم کما اينکه آمريکاييها هم فعاليت فضايي ما را پيگيري ميکردند. اگر احيانا آمريکا چنين اشتباه بزرگي را مرتکب ميشد که يک نمايش تلويزيوني را به عنوان تصويرهاي سفر واقعي به ماه به مردم دنيا عرضه کند، مطمئنا رهبران شوروي مشت آمريکا را باز ميکردند و از همين حربه براي تحقير و خوارکردن آمريکا به بهترين وجه بهرهبرداري ميکردند، اما متأسفانه بايد اذعان کرد آمريکاييها واقعا به اين سفر رفتند و در اين مورد خاص از ما سبقت گرفتند؛ هرچند شوروي آنقدر در زمينههاي فضايي افتخار دارد که اين دستاورد آمريکا خللي در اعتبار فضايي ما ايجاد نميکند. بعدها همين پرسش را از الکساندر لازوتکين و الکساندر بالاندين هنگام سفر به ايران پرسيدم که پاسخ آنها نيز چنين مضموني داشت. قطعا اشتياق نظريهپردازان توطئه براي بازکردن مشت آمريکاييها، بيش از فضانوردان روسيه نيست، پس چرا بايد ادعاهاي چنين افرادي را باور کنيم؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.