|

پول یا دستمزد؟

بابك زماني-رئيس انجمن سكته مغزي

چند شب پیش یكی از وزرای سابق بهداشت كه اکنون هم موقعیت برجسته‌ای در یکی از مهم‌ترین مراكز تصمیم‌سازی كشور دارند، با گشاده‌دستی‌ بی‌نظیری مهم‌ترین اسرار بحران سلامت كشور را برملا كردند! ایشان كه خود جراح برجسته قلب هستند و سال‌هاست به خدمات مهم‌تری اشتغال دارند، فاش کردند كه در كشور ما از قبل از وزارت ایشان و تاکنون به پزشكان شامل خود ايشان «پول» پرداخت می‌شود؛ در بسیاری موارد «پول زیاد» و گاه حتی «پول مفت»! و اشاره‌ای نكردند كه این پول با «دستمزد» چه تناسبی دارد و اصلا آيا تعریف درستی از «دستمزد» پزشكان وجود دارد یا خیر؟

فارغ از اینكه پول «كم» پرداخت شود یا «زیاد»، همين نگرش به‌خودی‌‌خود نشانه‌ای‌ است آشکار از مشكلات سیستمی كه توان محاسبه دستمزد را لااقل در یکی از اساسی‌ترین خدمات خود ندارد یا از دست ‌داده است. سیستمی كه نقش نظام پرداخت در كیفیت خدمات و حتی محصولات را نمی‌شناسد یا باور نكرده است، اجزا متشكله هر خدمت را تعیین نكرده و اساسا به مسائل پیچیده اجتماعی امروز با نگاهی پیشااقتصادی می‌نگرد. اقتصاد و قوانین پیچ‌درپیچ و اهرم‌های نظارتی و معادلات تعیین‌کننده آن مربوط به رشد اجتماعی خاصی است كه دیگر نمی‌توان مثل یك مزرعه برده‌دارانه -كه هنوز مفاهیمی چون كالا، ارزش‌افزوده و دستمزد در آن ظهور نكرده- پول در میان برده‌ها تقسیم كرد تا زنده باشند و كار كنند. در چنین جامعه‌ای كه می‌توان آن را پیشااقتصادی خواند، دستمزد اساسا معنایی ندارد. «دستمزد» چیزی نیست كه در یك اقتصاد آزاد به‌راحتی و خلق‌الساعه تعیین شود. عوامل متعددی از ارزش‌افزوده گرفته تا صعوبت و میزان تخصصی‌بودن كار در تعیین آن نقش دارند. به‌علاوه هیچ‌گاه از عوامل بیرونی نظیر عرضه و تقاضا هم به‌تمامی گریزی نیست. آقای وزیر فاش کردند كه کلا چنین فرایندهایی حداقل در كار سلامت در كشور ما وجود ندارد؛ در دوران وزارت هم ایشان به‌عنوان بالاترین مقام سلامت اگر به این محوری‌ترین و جوهری‌ترین كار اهتمام نورزیده‌اند معلوم نیست به چه ‌کاری اشتغال داشته‌اند؟ راستی اگر چنین مسائلی را اصلاح نمی‌کردند به دنبال كدام اصلاحات بوده‌اند؟ راست است در زمان جنگ و در اوضاع اضطراری اقتصاد را تعطیل می‌کنند؛ به مردم كوپن و جیره می‌دهند، نه دستمزد، تا اوضاع آرام شود، اما باید پرسید این اوضاع اضطراری تا چه وقت و به كدام دلیل است؟ ثانیا این چگونه وضعیت اضطراری‌ای است كه خود مسئولان هر روز میلیاردها دلار سوءاستفاده و حیف‌ومیل را از جناح‌های دیگر افشا می‌کنند. باید گفت در سیستم‌های اجتماعی‌ای كه دولت بخش مهمی از هزینه‌های شهروندان را می‌پردازد هم به پزشكان و پرستاران و سایر مشاغل «پول» پرداخت نمی‌شود بلكه برای حفظ كیفیت سلامت در آنجا هم به همه مردم «دستمزد» پرداخت می‌شود؛ دستمزدی كه در یك فرایند پیچیده شامل عوامل برشمرده تعيين مي‌شود، اما پرداخت آن را دولت تقبل می‌کند. آقای وزیر سابق محترم ممكن است ادعا كنند مقصودشان از «پول» همان دستمزد بوده، بنابراین منطقی است درخواست كنیم مبنای علمی محاسبه دستمزد پزشكان را كه واحد پایه آن یك ویزیت ساده است، اعلام و منتشر کنند و بفرمایند بر اساس كدام محاسبه اقتصادی این واحد پایه خدمات پزشكی پایین‌ترین رتبه در دنیا را به خود اختصاص داده است؟ بفرمایند كه چرا در سایر كشورها وزیران و معاونان قوه‌ها قادر نیستند به جای پرداخت دستمزد نصایح اخلاقی ارائه دهند و تُرَهات پوپولیستی بیان كنند؟ اینها هیچ، راستی آیا قادر به درك این مسئله ساده اقتصادی هم نیستند كه بسیاری از آن «پول»های زیادی كه به پزشكان داده می‌شود یا در سیستم سلامت هدر می‌رود و بسیاری از درآمدهای بالای پزشكان ریشه‌اش در همین ویزیت ارزان و بی‌نظارت است؟ نخير درست گفتند مقصود همان «پول» بوده است كه به دستور رئيس و معاون مي‌توان آن را «كم» و «زياد» كرد. يك نفر هم ممكن است اراده كند پول «مفت» بدهد! بله اهمیت آنچه چند شب پیش آشکار شد بیش از همه اینهاست؛ معلوم شد سال‌ها كار در بالاترین مناصب هم با تمام هزینه‌هایی كه كشور به‌دلیل ندانم‌کاری‌ها به هدر داده قادر نبوده حتی به شكل «طرح كاد» بسیاری از مسئولان ما را با مسائل پایه‌ای اقتصاد و جامعه‌شناسی آشنا كند. آن هم مناصبي كه داشتن يا نداشتن بينش اجتماعي و تاريخي تأثيري با تصاعد هندسي بر كارايي جامعه تحت مسئوليت‌شان مي‌گذارد. بدتر آنکه هنوز هم برخي از همین ذهنیت‌ها در حال اتخاذ مهم‌ترین تصمیمات هستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.