مُد ايراني به روايت وَشتَنهاي فرزانه کابلي
ستاره جاويد
اکنون که حلقه سختگيريها تنگتر و فعاليت فشنشوها به تعطيلي کشانده شده است، «دلم فرياد ميخواهد» تازهترين تکاجراي فرزانه کابلي (11 آبان 98 تالار وحدت)، طراح و کارگردان حرکات نمایش فولک ايراني و باله کلاسيک، چراغ اميدي در دل علاقهمندان به پرفورمنسآرت و مد ايراني برافروخت؛ چراغ اميد در دل فعالان مد از آن جهت که کابلي يکي از معدود افرادي است که در دو دهه اخير به طور خاص و مستمر روي لباس فولک ايراني به همراه حرکات ايلياتي و فولکلوريک کار کرده است. در هر اجراي او، ميتوان رد پاي نويي از فرهنگ ايلياتي يک خطه از سرزمين کهن ايران را به تماشا نشست. گروه دختران او در پوششي از لباس فاخر ايلياتي روي صحنه تالار وحدت ميآيند و در متانتي وصفناپذير، نمایشهاي محلي ايران را براي بانوان به اجرا درميآورند. نکته حائز اهميت در تمام اجراها، وفاداري به حفظ حجاب اصيل و مؤلفههايي است که در فرهنگ کهن فولکلوريک ايران نهفته است و در زرورقي از متانت و اصالت و شوق دروني پيچيده شده و به مخاطب تعارف ميشود.
اين روزها که بحث لباس ايلياتي و لباس محلي ايراني بر سر زبانها افتاده و گروههاي متعددي با اقتباس از فرهنگ استانهاي ايلياتي متعدد تلاش دارند بر موج اين تبليغ ملي سوار شوند، آنچه ارزش کار اين بانوي نستوه را بيشتر ميکند تلاشهاي او براي سفرهاي متعدد با اتکا بر پژوهش ميداني و پرداخت هزينه لباسهاي محلي از سوي خود اوست. کابلي آرشيوي غني از لباسهاي محلي را که در سالها سفر به نقاط دوردست جمعآوري کرده، در اختيار دارد. هزينه تهيه و توليد لباسهاي مربوط به هر موومان در اجراها بر عهده شخص اوست و پرفورمنسآرتي که به شکل نمایشهاي محلي و حرکات موزون به معرض نمايش ميگذارد، با اقبال گسترده بانوان تهراني همراه بوده است. طنز کلامي نهفته در طنازيهاي تئاترال او در فواصل بين اجراهاي گروه دخترانش بر حلاوت اجرا افزوده و اثرگذاري هنر او را دوچندان ميکند. هرچند از او خواسته شده به جاي کلمه «رقص» از واژه «وشتن» که در لغتنامه دهخدا به همان معناي جستن و رقصيدن به کار رفته است، استفاده کند، اما اصالت اجراها و تنوع رنگها و طرحها و تازگي طراحي اکسسوريهايي که تنپوش دختران ميشود به اندازهاي چشمنواز و هوشرباست که ديگر کلمات به حاشيه رانده شده و آنچه در اجراها در اذهان برجسته ميشود روايت اصيلي از مد فولک ايراني است که در رنگها و طرحهاي بسيار متنوعي که از ديد بانوان شهرنشين پنهان مانده، به حرکت درميآيد. به عبارت ديگر ميتوان گفت اجراهايي از اين دست که ميتواند خلأ ناشي از ممنوعيت برگزاري فشنشوهاي تخصصي مد را پر کند، رسالت و وظيفه سترگتري در قياس با زماني که فقط براي عرضه يک پرفورمنس ايلياتي برنامهريزي ميشوند، بر عهده دارند. به اين معني که به اعتقاد نگارنده، با ممنوعيت فشنشوها و اقبال بانوان تهراني از اجراهاي اينچنيني، مسئوليت اجتماعي هنرمند دوچندان شده و نه تنها رسالت او براي معرفي کانسپت مورد نظر خويش به پايان نميرسد بلکه شناساندن ارزشهاي ملي و بنمايههاي پوشش اصيل ايراني که خاستگاه کهني در مد سنتي ايرانزمين دارد، از ديگر وظايف خطيري است که بر گرده چنين اجراهايي است. اجراهايي که شايد به صورت مستقيم هدفي جز مد را دنبال ميکنند اما خواسته يا ناخواسته در مسيري به حرکت و جهيدن درميآيند که با مد ايراني اشتراکات بسياري دارد و بر مخاطب و هنرمند است که بنمايههاي مشترک هنر حرکت و هنر مد را واکاوي کرده و به مخاطب عام بشناساند. روايتي از وشتن محلي مردان بجنوردي، حرکات فولکلوريک خراسان شمالي، وشتن سيستاني و بلوچستاني، وشتن بندرگناوهاي، وشتن کهگيلويه و بويراحمدي به همراه سولوهايي مدرن در تلفيق با باله کلاسيک از جاذبههايي بود که در پرفورمنسآرت «دلم فرياد ميخواهد» به نمايش گذاشته شد. در اجراي اخير، کابلي ابتکار عمل را به دست گرفته و با سفر به بجنورد و سفارش دوخت لباسهاي محلي مردان براي گروه دخترانش تلاش کرده بود وشتن محلي مردان بجنوردي را با کمک گروه دخترانش براي بانوان تهراني به نمايش بگذارد. خود در زمان تنفس بين اجراها تصريح کرد که در منطقه شمال خراسان، مردان در قياس با زنان، نقش مؤثرتري در حفظ حرکات فولکلوريک دارند و به همين دليل او روايت مردان را پررنگتر ديده و کوشيده در خوانشي مدرن، اين حرکات را در پوشش مردان بجنوردي بر قامت دختران ايراني به نمايش بگذارد که انصافا خوانش موفق و پرواضحي بود و بينندهاي که هيچ برداشت و تلقياي از فرهنگ خراسان شمالي نداشته باشد با ديدن اين پوشش و حرکات موزون فولکلوريک، ميتواند به برداشتي کلي و جامع نسبت به مد و فرهنگ ايلياتي کهن ايراني دست يابد. تنوع رنگ، تنوع طرح و گوناگوني مدلها در پيکره لباسهاي ايلياتي ايراني به اندازهاي زياد است که به تنهايي با مدرنکردن يکي از المانها و مؤلفههاي نهفته در سنت، ميتوان به کالکشنهاي بسيار گوناگون دست يافت و حتي نظر مخاطب مدرن امروزي را که در بيرون از مرزهاي ايران زندگي ميکند جلب كرد. با توجه به بازتابي که از بانوان حاضر در اجرا به دست آمده و با توجه به اقبال بانوان تهراني و تشويق دختران خود براي داشتن پوششي ايراني که هم محجوب است و هم پوشيده و هم الوان، به نظر ميرسد تنها با ديدن اجراهايي اينچنين است که ميتوان به غناي عميق پوشش ايلياتي و فلسفه وجود هر تکه کوچک از اکسسوريهاي استفادهشده در پيکره لباس پي برد و فهميد که پيشينيان هيچ تکه حتي يک نخ يکسانتي از لباس را بدون هدف استفاده نميکردند و مفهومي عميق و کاربردي در پس هر شيء نهفته بوده است. مفهومي که اگر با مؤلفهها و نيازهاي امروز جامعه ايران که براي اسلاميماندن تلاش ميکند تلفيق شود، ميتواند جريان مدرن و نويني را در عصري که بدن و استايل در لحظه لحظه زندگي مجازي و واقعي ابناي بشر تبليغ ميشود، جاري كند و خود روايتگر نوعي سبک زندگي ديگرگونه باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.