|

رويارويي با ايران از چشم راديکال‌هاي آمريکايي

سيد‌علي طباطبايي- استاد دانشگاه

1- در خاورميانه اگر کشوري نفتي بر سر کار باشد، يا بايد تغيير کند يا دچار تحليل شود؛ به شکلي که درآمدهاي نفتي آن ديگر خرج توطئه عليه آمريکا و غرب نشود.

2- ايران هم نفتي است، هم غيرپاسخ‌گو و هم اندازه، وسعت، منابع، جمعيت، جاه‌طلبي منطقه‌اي و ايدئولوژي حکامش به شکلي است که حتما بايد در کنترل باشد. ايران نبايد در يکي از ژئوپليتيک‌ترين مناطق جهان، هژموني منطقه‌اي داشته باشد، ارباب تنگه‌هاي بين‌المللي شود و قابليت اختلال در روند انتقال انرژي جهان و نظم منطقه‌اي را به دست آورد. بنابراين ايران سوژه خوبي براي پروژه تحليل و تغيير در اين منطقه است. تحريم قطعه‌اي از پازل تحليل ايران، براي انجام تغيير در زمان مقتضي است. 3- ايران، يک کشور مخالف وضع موجود در سطح نظام بين‌المللي است. ايران نمي‌تواند هم وضعيت موجود را به چالش بکشد و هم از مزاياي آن بهره‌مند شود؛ بنابراین اگر از چينش ميز نظام بين‌الملل ناراحت است و زير ميز مي‌زند، هيچ قطعه‌اي از کيک روي ميز نبايد نصيب آن شود. در اين راستا، «سازمان تحريم» و محروم‌سازي ايران از مزاياي توزيعي و تشويقي نظام بين‌الملل موجود، راه‌حل مناسبي براي منزوي‌کردن آن است. ايران بايد گام به گام از مزيت‌های اين نظام محروم شود و هزينه مخالفت و ايجاد مزاحمت براي اين نظم را بپردازد. «تحريم»، هم اين کشور را از مزاياي اين نظام محروم مي‌کند و هم ناکارآمدي بوروکراتيک آن را در انظار مردم ايران و جهان قرار مي‌دهد. در پيامد آن با گسترش نارضايتي عمومي، شرايط سخت‌تري براي حکام ايراني ايجاد خواهد شد؛ پس تحريم قسمتي از پازل ارتباطي ميان فرايند به‌تحليل‌بردن سيستم و پروژه فروپاشي و تغيير نظام جمهوري اسلامي است. 4- خاورميانه محله کشورهاي ثروتمند عموما غيردموکراتيک است. دلارهاي بي‌پايان نفتي در اين منطقه در حال تلنبارشدن است. عربستان، بزرگ‌ترين کشور نفتي منطقه، گاو شيرده بزرگي است. مجموعه ذخاير ارزي کشورهاي اين منطقه تا حدود دو تريليون دلار تخمين زده مي‌شود. عربستان سعودي به‌تنهايي ذخاير خارجي‌ ارزي‌ای در حدود 800 ميليارد دلار دارد. اين منطقه با اين همه پول بايد چه کار کند؟ يا بايد در غرب سرمايه‌گذاري کند يا بهتر است آن را صرف خريد تسليحات نظامي کند. تجارت تسليحات، هم فروش تسليحات به کشورهاي اين منطقه است و هم تداوم وابستگي به آمريکا و غرب. رويارويي با ايران يا جنگ با اين کشور، فرصت خوبي براي فروش تسليحات بيشتر و تخليه ذخاير ارزي و ثروت‌هاي مادي اين کشورهاست. لولوي ايران، عموی پولدار‌هاي خاورميانه را مي‌ترساند و نتيجه آن خريد هر روزه سلاح و فرورفتن در دکترين امنيت تعاوني (‌Corporated Security) مد‌‌نظر آمريکايي و تشکيل ارتش‌هاي لوکس در اين منطقه است. 5- در سال‌هاي اخير، منطقه خاورميانه مملو از سلاح‌هاي آمريکايي و غربي شده است. فقط در سال 2018 حدود 150 ميليارد دلار هزينه نظامي در منطقه شده است. عربستان به‌تنهايي قرارداد خرید 400 ميليارد دلار سلاح با آمريکا منعقد کرده است‌. شايد بتوان گفت در منطقه سلاح‌هایي به ارزش يک تريليون دلار تلنبار شده و منطقه به بشکه‌ای از باروت تبديل شده است. اين سلاح‌ها بايد در جنگي استفاده و منهدم شود تا دوباره فروش سلاح به همراه خدمات آن در دستور کار اين کشورها قرار گيرد. جنگ با ايران، جنگي است با حدود غير قابل پيش‌بيني که مي‌تواند انبارها و ذخاير تسليحاتي منطقه را کاملا تخليه کند؛ پس هرچه جنگ و تخريب در منطقه بيشتر باشد، چشم و چراغ مجتمع‌هاي صنعتي و نظامي آمريکا بيشتر روشن مي‌شود. بنابر‌اين اگر جنگي در منطقه رخ دهد، چيزي جز تداوم سياست‌هاي جنگ‌طلبانه دو دهه اخير آمريکايي در منطقه نخواهد بود. 6-خاورميانه به‌عنوان يکي از مراکز مهم ژئوپليتيک جهان پس از جنگ جهاني دوم، همواره با منازعه همراه بوده و در این منطقه از جنگ جهاني دوم به اين سو «هر دهه يک جنگ بزرگ» به وقوع پيوسته است؛‌ در دهه 1950، بحران کانال سوئز در سال 1956، در دهه 1960، جنگ 1967 اعراب و اسرائيل يا جنگ شش‌روزه، در دهه 1970، جنگ 1973 اعراب و اسرائيل، در دهه 1980، جنگ ايران و عراق، در دهه1990، حمله عراق به کويت و جنگ اول خليج‌فارس و در دهه 2000، حمله آمريکا به عراق و جنگ دوم خليج‌فارس اتفاق افتاد. در دهه 2010 چه جنگي بايد اتفاق بيفتد تا اين پازل نيم‌قرني را کامل کند؟

جنگ با ايران مي‌تواند سناريوي خوبي براي «هر دهه يک جنگ بزرگ براي خاورميانه» باشد. 7-وقوع جنگ با ايران در منطقه مي‌تواند از يک حادثه شروع شود و با تشديد نردباني بحران به جنگي فراگير تبديل شود. اگر جنگ با ايران آغاز شود، دو سناريو «جنگ پرشدت کم‌دامنه» يا «جنگ پرشدت پردامنه» به وقوع خواهد پيوست. نتيجه هر دو سناريو، تخريب گسترده مراکز نظامي کشور‌هاي درگير و زير‌ساخت‌هاي مهم اقتصادي اين کشور‌ها خواهد بود. اين جنگ هرچه باشد، بازار خوبي پس از پايان جنگ براي بازسازي خرابي‌ها مي‌آفريند. همان‌طور که پس از جنگ دوم خليج‌فارس بيش از 80 درصد پروژه‌هاي بازسازي به شرکت‌هاي آمريکايي رسيد، پس از اين جنگ نيز بايد «بازسازي» در انحصار آمريکايي قرار گيرد. عرب‌هاي پولدار منطقه تمام پولي را که دارند و پولي را که پس از جنگ به دست مي‌آورند، بايد صرف بازسازي با موتور محرکه آمريکايي کنند. 8- ايران هرچقدر هم قدرتمند باشد، قدرت آن موج‌دومي است. جنگ ايران هرچه هزينه‌بر و خسارت‌زا است، ولي در قاعده هزينه فايده، فايده‌اش بيشتر و سرمايه‌گذاري براي تداوم هژموني آمريکا است که با ظهور قدرت‌هاي نو‌ظهور به چالش کشيده شده است. ابرقدرت، قدرتي چند‌وجهي است که قدرت آن در حوزه‌هاي نظامي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي با فاصله زيادي با رقبا به چشم مي‌آيد. جنگ با ايران در مدل آمريکايي جنگ در دور از سرزمين اصلي، مطلوب به نظر مي‌رسد. آمريکا بايد قرن بيست‌و‌يکم را قرن آمريکايي کند؛ اما بدون اعمال قدرت سخت در زمان‌هاي مورد نياز نمي‌تواند قرني آمريکايي خلق کند؛ بنابراين ايران سوژه خوبي براي اعمال قدرت سخت براي جلوه‌گري هژمونيک آمريکا است. 9- از منظر جنگ‌طلبان آمريكايي، جنگ با ايران فرصتي طلايي براي تسويه‌حساب صورت‌حساب‌هاي پرداخت‌نشده ايران در 40 سال اخير است؛ صورت‌حساب‌هايي که از تسخير سفارت آمريکا شروع شده و تا تحقير ملوانان آمريکايي در خليج‌فارس و سرنگوني پهپادهاي آمريکايي ادامه داشته است. پرداخت اين صورت‌حساب‌ها براي ايران بسيار گران خواهد بود و ايران را از يک قدرت منطقه‌اي موج‌دومي به کشوری موج‌اولي تبديل خواهد کرد. در اين راستا آنچه مباني قدرت ايران است بايد با شدت از ميان برود. بعد از فروکش‌کردن شعله‌هاي جنگ، ايران تبديل به کشوری عادي (normal state) با رفتاري پيش‌بيني‌پذیر و تحت کنترل خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.