|

چهارمقاله درباره شعر

شرق: «زبان و شاعری» مجموعه چهار مقاله است از ادگار اَلن پُو، استفان مالارمه، ساموئل بکت و والتر بنیامین درباره شعر که با ترجمه پیمان چهرازی در نشر آگه منتشر شده است. «شالوده‌ی شعر» از ادگار اَلن پُو، «بحران شعر» از استفان مالارمه، «دانته... برونو. ویکو... جویس» از ساموئل بکت و «فلانور» از والتر بنیامین مقالاتی است که در این کتاب می‌خوانید. چنان‌که در مقدمه مترجم بر کتاب آمده مقاله‌های این کتاب به‌واسطه مقوله شعر به هم پیوند خورده‌اند. چنان‌که در همین مقدمه اشاره شده است، کنار هم قرار گرفتن این چهارمقاله در یک کتاب «این امکان را فراهم می‌کند که برخی از جزئیات و ابهامات آن‌ها، در قالب نوعی تلاقی یا هم‌پوشانی، در پرتو یکدیگر وضوح یابند». بخشی از مقدمه به معرفی هر یک از مقالات کتاب اختصاص دارد. نخستین مقاله کتاب، مقاله «شالوده‌ی شعر» از ادگار اَلن پُو است. در مقدمه مترجم در معرفی این مقاله به اعتقاد پُو به «گونه‌ای نبوغ در شعر راستین» اشاره شده است و به این ‌که پُو شعر ماندگار را منوط به رسیدن شاعر به «مرتبه‌ای بلند از حسّ و فهم هر وضعیتی» می‌داند. این مقاله چنان‌که در توضیح کوتاه مترجم در ابتدای آن آمده است، نخستین‌بار در 20 دسامبر 1848 در قالب درس‌گفتار ایراد شده و پَو بعدها، به دلیل گم‌شدن دست‌نویس اولیه، آن را بازنویسی کرده است و این دست‌نویس دوم پس از مرگ پُو در سال 1850 در مجموعه آثار او چاپ شده است. پُو مقاله‌اش را با طرح این بحث آغاز می‌کند که «شعر بلند وجود ندارد» و «عبارت شعر بلند صرفا یک تناقضِ لفظیِ بی‌خاصیت است.» او معتقد است که بلندی یک شعر معیار شایستگی‌اش نیست و خصلت برانگیزاننده یک شعر در طول یک شعر خیلی بلند از دست می‌رود و شعر بلند نمی‌تواند تا به آخر این برانگیزانندگی را حفظ کند. او در همان سطرهای آغازین مقاله می‌گوید: «در طول این بحث قصد اصلی‌ام این است که توجه‌تان را به معدودی از آن اشعار صغیر انگلیسی و آمریکایی جلب کنم که با سلیقه‌ام بیش‌ترین همخوانی را داشته‌اند، یا بر تخیل‌ام قطعی‌ترین تأثیر را گذاشته‌اند. البته، منظورم از اشعار صغیر اشعار کوتاه است». مقاله بعدی کتاب مقاله «بحران شعر» از استفان مالارمه است. در توضیح کوتاه مترجم در ابتدای این مقاله درباره درونمایه آن آمده است: «ایده‌ی اصلیِ مقاله‌ی حاضر ارائه‌ی طرحی کلی از تغییرات صورت‌گرفته در شعر فرانسویِ بعد از ویکتور هوگو، در قالب گسست مؤلفان فرانسویِ نُوگرا از تأثیر و نفوذ هوگو است. در بخشی از این مقاله آمده است: «اثر ناب دلالتی ضمنی بر محو زبان‌آورانه‌ی شاعر دارد، که ابتکار عمل را به کلمات واگذار می‌کند، و ناهمواری‌ها یا پَستی‌وُبلندیِ ترتیب‌یافته‌ی کلمات با هم درگیر می‌شوند و کلمات به کار می‌افتند؛ آن‌ها همدیگر را از خلال بازتاب‌های متقابل، به‌سان رد بالقوه‌ی شرری در میان جواهرات، روشن می‌کنند، درحالی‌که گاه ضربان محسوسِ اشعار غنایی کلاسیک بر شعر غالب می‌شود، و گاه شوروُشوق شخصیِ شاعر جملات را به پیش می‌رانَد. در هر دفتر شعر نظمی شکل می‌گیرد که یا ذاتی‌ست و یا به آن راه می‌یابد، و به حذف عنصر تصادف منجر می‌شود؛ چنین نظمی برای حذف مؤلف هم ضروری‌ست: اینک، مقدّر است در میان پاره‌هایی که در یک دفتر گِرد آمده‌اند، هر مضمونی در مکانی مقتضی قرار گیرد که در هماهنگی کامل با دیگر اجزای آن مجموعه باشد». مقاله سوم کتاب مقاله‌ای است از ساموئل بکت با عنوان «دانته... برونو.ویکو... جویس». بکت در این مقاله هرچند به یک اثر غیرشعری یعنی رمان «شب‌زنده‌داری فینِگِن‌ها»ی جیمز جویس پرداخته است اما به جوهر و خاستگاه شعری این اثر نظر دارد. در بخشی از مقدمه مترجم درباره رویکرد بکت به رمان جویس در این مقاله آمده است: «مسئله‌ی اصلی بکت در مورد رمان جویس بحث از عدم امکانِ استقرار یا چپاندن این متن در یک دسته‌بندی ادبیِ امروزی‌ست. برای دریافت دقیق این اثر، که به زبانی بدیع نوشته شده، باید به درکی اصیل از شعر و نقاشی و ایماوُاشاره رسید. این اثر ابزارهای بیانی را به سطح کاربرد بی‌واسطه‌ی موجز ابتدایی‌شان می‌رساند و بعد آن‌ها را درون یک رسانه‌ی همگون به هم می‌آمیزد. بکت نوآوری جویس در عرصه‌ی زبان انگلیسی را با نوآوری دانته در حوزه‌ی زبان ایتالیایی متناظر می‌داند و قیاسی موشکافانه در باب رویکرد هم‌سوی دانته و جویس در آفرینش زبانی نو ترتیب می‌دهد. از سوی دیگر، از آن‌جا که ایده‌ها و فرضیات جامباتیستا ویکو، فیلسوف تاریخ ایتالیایی، در رمان شب‌زنده‌داری فینِگِن‌ها حضوری پررنگ دارد، بکت به بررسی فشرده‌ی نظریات ویکو در باب شعر، زبان و اسطوره می‌پردازد». چهارمین و آخرین مقاله کتاب مقاله «فلانور» است از والتر بنیامین. این مقاله چنان‌که در توضیح مترجم در ابتدای آن آمده برگرفته از بخش دومِ فصل اول کتاب «شارل بودلر: شاعری غنایی در عصر سرمایه‌داری پیشرفته» از والتر بنیامین است که شامل نوشته‌هایی از بنیامین درباره شارل بودلر است. مترجم در مقدمه کتاب در معرفی این مقاله بنیامین می‌نویسد: «بنیامین برای ارائه‌ی تحلیلی تاریخی - اجتماعی از شعر و شخصیت بودلر، بررسی فشرده‌ای از پاریس قرن نوزدهم و فرهنگ و ادبیات آن ارائه می‌دهد و زمینه‌های سیاسی و اجتماعی شکل‌گیری ذهنیت مدرن بودلر را دنبال می‌کند. در بخشی از مقاله «فلانور» بنیامین آمده است: «همان‌طور که انتظار می‌رفت هرچه شهر بزرگ غریب‌تر می‌شد، فرد برای فعالیت در آن نیاز داشت که طبیعت آدم‌ها را بهتر بشناسد. در واقع، تقلّای شدید برای بقا فرد را به جایی کشاند که در درجه‌ی اول منافع‌اش را دنبال کند. زمانی که موضوعِ سنجش رفتار یک فرد در میان است، آشناییِ کامل با این منافع غالبا از آشنایی با شخصیت او بسیار مفیدتر خواهد بود. به‌این‌ترتیب، احتمالا فلانور می‌تواند به این قابلیتِ خود افتخار کند که یکی از آن بُت‌های ذهنی‌ست که بیکن پیش‌تر در بازار یافته بود. بودلر هیچ ستایشی نثار این بُت ذهنی نکرد. باور او به گناه نخستین موجب شد که از باور به شناخت طبیعت آدمی در امان بماند. او از دومایستر طرفداری کرد که، به‌ سهم خود بررسیِ اصول جزمی را با بررسیِ دیدگاه‌های بیکن پیوند داده بود. مسکّن‌هایی که فیزیوژیست‌ها برای فروش عرضه کردند آن‌قدر ضعیف بود که خیلی زود کهنه شد. از سوی دیگر، ادبیاتی که خود را با جنبه‌های اضطراب‌آور و تهدیدآمیز زندگی شهری درگیر کرد در راه آینده‌ای بزرگ بود...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.