خاورمیانه زیر ضربات موج جدید اعتراضها
اعتراضهای گسترده روز جمعه در سه پایتخت مهم و چند شهر دیگر در خاورمیانه و شمال آفریقا ناظران را شگفتزده کرد. در این اعتراضها جوانان با دردستداشتن پرچمهای کشورهای خود خواستار کنارهگیری طبقه حاکم در عراق، لبنان و الجزایر شدند. این اعتراضات هفتههاست که در عراق، لبنان و الجزایر ادامه دارد و در روزها و هفتههای اخیر به خشونت کشیده شده است. در عراق، معترضان خواستار پاکسازی کامل در سطح اول قدرت در این کشور شدند و گفتهاند به چیزی کمتر از کنارهگیری تمام سیاستمدارانی که پس از سقوط حکومت صدام حسین در سال 2003 در این کشور به قدرت رسیدند و بر ثروت عظیم نفتی عراق کنترل دارند، رضایت نخواهند داد. در هفتههای اخیر بغداد و تعدادی از شهرهای جنوب عراق صحنه اعتراضهای گسترده مردم و درگیری آنها با نیروهای امنیتی عراق و شبهنظامیان تحت فرمان بغداد شده است. بر اساس گزارشها، تنها در روز جمعه شش نفر از معترضان در عراق کشته شدهاند. در لبنان هم تحولاتی تقریبا مشابه عراق در جریان است. معترضان خواهان کناررفتن سیاستمداران جنگطلبی شدهاند که سیاست و ثروت این کشور را از سال 1989 و پس از توافق پایان جنگ داخلی لبنان و تقسیم قدرت قبضه کردهاند. الجزایریها هم که بهتازگی موفق شدند عبدالعزیز بوتفلیقه، رئیسجمهور 82 ساله این کشور را از قدرت کنار بزنند، عقب ننشستند و خواستار کنارهگیری تمام چهرههای امنیتی و نظامی دوران حکمرانی بوتفلیقه از سال 1999 تا کنون هستند. این گروه تحت فرمان بوتفلیقه از اواخر دهه 90 میلادی و پس از پایان جنگ داخلی الجزایر قدرت را در این کشور غنی نفتی در دست دارند. اعتراضها در این کشور شمال آفریقا وارد سیوهفتمین هفته خود شده و به نظر نمیرسد که معترضان بدون دستیابی به خواستههای خود خیابانها را ترک کنند. قبل از این تحولات، آخرین موج اعتراضهایی که کشورهای عربی خاورمیانه و شمال آفریقا را درنوردید در سال 2011 آغاز و به «بهار عربی» معروف شد. اما برخی تحلیلگران اعتقاد دارند که با وجود گذشت حدود هشت سال از اوج بهار عربی، آنچه این روزها در عراق، لبنان، الجزایر و حتی سودان مشاهده میکنیم، چندان به آن موج بیارتباط نیست و شهروندان این کشورها از سالها درگیری نظامی داخلی و بینظمی و بیکفایتی حکومتهایشان خسته شدهاند و خواستار تغییر اساسی هستند. به نظر میرسد شباهتهایی میان این تحولات با آنچه در دیگر کشورها در جریان بهار عربی رخ داد، وجود دارد. آنچه در هفتههای اخیر در عراق، لبنان و الجزایر میبینیم صرفا اعتراض مردم عادی به بیکاری یا خدمات عمومی نامناسب در حوزه بهداشت و درمان یا برقرسانی و آبرسانی نیست. «تامارا کافمن ویتس»، متخصص خاورمیانه در مؤسسه بروکینگز میگوید: «آنچه باعث شد بهار عربی به وقوع بپیوندند ازبینرفتن ترس از حکومت در افکار عمومی بود. مردم عادی دریافتند که اعتراض و بیان خواستههایشان امری بیفایده نیست. در شرایط فعلی هم همان انگیزهها را میتوان در میان معترضان در عراق، لبنان و الجزایر مشاهده کرد. خواست عمومی برای تغییر با گذشت این سالها و اتفاقات ناامیدکننده پس از بهار عربی، از بین نرفته است. تعداد انگشتشماری از حکومتهای منطقه اقدامی مؤثر برای توجه به خواست عمومی انجام دادهاند». اعتراضهای عمومی به کشورهای عربی منطقه محدود نمیشود و در دیگر نقاط جهان هم ناآرامیها افزایش یافته و فصل تازهای از نارضایتی و اعتراضهای گسترده ضددولتی در جهان رقم خورده است. اتیوپی، گینه، شیلی و هنگکنگ هم پرتنشترین روزهای خود را میگذرانند. در کنار این اعتراضها، باید افزایش خواست افکار عمومی در نقاط مختلف جهان برای توجه به تغییرات اقلیمی را هم درنظر داشت. اما در کشورهای عربی عامل دیگری نیز در افزایش نارضایتی عمومی تأثیرگذار است و آن هم کمبود فرصتهای اقتصادی است. «زید علی»، محقق و یکی از اعضای ارشد در نهادهای توسعه دموکراسی سازمان ملل میگوید: «مدلهای مختلف اقتصادی که در کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا اجرا میشود، هیچکدام کارایی ندارند. بخش خصوصی در این کشورها توانی برای فعالیت ندارد و قادر به استخدام نیروی انسانی مورد نیاز خود نیست. تقریبا در تمام این کشورها آمار جمعیتی در وضعیتی هشداردهنده و خارج از کنترل قرار دارد». 20 سال قبل یک فارغالتحصیل جوان در الجزایر بهراحتی میتوانست شغلی قابل قبول متناسب با تحصیلات خود پیدا کند. اما امروز دیگر این امکان وجود ندارد. برای سالها مهاجرت نیروی کار متخصص به اروپا منبع درآمد قابل توجهی نصیب جوانان میکرد، اما با رشد راستگرایی در اروپا و مخالفت با پذیرش مهاجران و محدودترشدن امکان ورود به اروپا، این شانس از بین رفت. درحالحاضر مهمترین نگرانی مردم در خاورمیانه و شمال آفریقا این است که چگونه میتوان خانواده تشکیل داد؟ در 20 یا 30 سال آینده چه موقعیتی خواهم داشت؟ مردم بسیار ناامید شدهاند و برای درک این شرایط وخیم لازم نیست که حتما اقتصاددان باشند. نشانهها و روند تحولات بهخوبی نمایانگر آن چیزی است که در هر جامعه رخ میدهد. در ابتدا همهچیز با بهانههای نهچندان مهم و بزرگ آغاز شد و سپس گسترش یافت. اواخر سال گذشته اعتراضها در این کشور به دلیل افزایش قیمت نان آغاز شد و سپس به الجزایر سرایت کرد. بوتفلیقه هم که قصد داشت برای پنجمینبار نامزد انتخابات ریاستجمهوری شود، تحت فشار افکار عمومی از این خواست خود عقبنشینی کرد. در عراق هم اعتراضها در ابتدا در واکنش به برکناری یک مقام نظامی آغاز شد و چند هفته بعد هم مردم لبنان در اعتراض به اعمال مالیات جدید بر تماسهای اینترنتی به خیابان آمدند. این معترضان در کشورهای مختلف، اقدامات خود را با هم هماهنگ نمیکنند، اما به نظر میرسد بهخوبی به هم انگیزه میدهند. منبع: ایندپندنت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.