تربیت اخلاقی بر مبنای آموزههای دینی
كامل حسيني. معلم
آیا در یک سیستم تربیت اخلاقی باید «انسانیت» محور تعیینکننده برای تربیت اخلاقی باشد یا اینکه آموزههای پویای اسلامی در آراستهترین وجه خود برای انسانیت هم گسترهای باز کرده است؟ استاد نقیبزاده در کتاب «نگاهی به فلسفهی آموزشوپرورش» یکی از مهمترین مبانی تربیت اخلاقی از دید روسو و کانت را فراهمکردن زمینهای برای واقعیتیافتن نیکی طبیعت انسان و بیدارشدن و بهکارآمدن وجدان اخلاقی دانسته و درست از اینجاست که رد پای آموزههای تربیت اخلاق دینی در مفهوم فطرت نیک و وجدان اخلاقی در افکار فیلسوفان نمایان میشود. درواقع، از چشمانداز آموزههای تربیت اخلاق دینی هر گونه اخلاق مدرن هم که در آن عناصر کرامت انسانی و طبیعت نیک بشر دیده میشود، ارجگذاری میشود. استاد نقیبزاده در این کتاب، ویژگی دیگر یک نظام اخلاقی تربیتی را مطرح میكند؛ اینکه تربیت را باید از درون بنیاد نهاد. در واقع، تربیت اخلاق دینی هم برای ما از لحاظ این ویژگی استوارتر از سایر نظامهای تربیتی بشری است؛ آنها مبتنی بر ماهیت انسانی با روح ناقص هستند زیرا دین از کمال طبیعت درون و با نظارت درونی الهی، انسان را دوباره میسازد. در واقع، تربیت دینی در ابعاد اخلاقی از طریق گرهزدن سفارشها و راهنماییهای اخلاقی به کرامت معنوی انسان و همچنین حضور وجدان و قلب پاک هنوز نه چندان آلوده کودکان و نوجوانان در یک سیستم آموزشی امکان بروز مییابد و آنها را به طرزی تربیت میكند که نه از ترس نظارت دیگران بلکه از راه احساس نظارت خداوند و برخورداری از کرامت انسانی با کجرفتاری و هرگونه همنوعآزاری در محیط آموزشی و حتی بیرون از آن فاصله بگیرند. اینچنین است که مهمترین شالوده و انگیزه جهت تداوم منش اخلاقی هنگام تعامل با خانواده، دوستان و همکلاسیها پیریزی میشود. برای نمونه در مدت تحصیل، ممکن است دانشآموزانی با قومیت و فرهنگهای مختلف یک مدرسه برای مدت یک سال آموزشی کنار هم در یک فضا به سر ببرند و اخلاق اجتماعی هم مانند احترام به همنوع، زبانپاکی و روحیه برادری لازمه زندگی در چنین فضایي است. از آنجایی که سفارشهای قرآنی محور یک تربیت دینی است و برخی از این سفارشهای قرآنی هم بر محوریت عدم برتری ذاتی یک قوم بر دیگری و رعایت حقوق دیگران در انوع شکلهایش استوار است، در نتیجه چنین رویکرد تربیتی است که یکی دیگر از آرمانهای یک سیستم آموزشی و پرورشي پویا و معنوی نهادینه خواهد شد. یادمان هست که در تربیت اخلاق دینی تدریس صرف چندین درس و برقراری مقررات دینی معدود در این زمینه و حتی تئوریپردازی صرف در محدوده مدارس مد نظر نیست بلکه اقتضایش همکاری تمام خردهنظامهای دیگر با آن از طریق تجربه اخلاق دینی در زندگی است. برای مثال جامعهای که در آن، اختلاس، تزویر و وقتنشناسی موج میزند نمیتوان تنها به تلاش مدرسه و معلمان دراینباره چشم دوخت زیرا کوتاهی سایر بخشها تلاش مدارس را خنثی میکند و همیشه دانشآموزان را گرفتار تناقضهای اخلاقی خود خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.