|

طالقاني؛ بانوي فرهيخته رجل سياسي

مصطفي ايزدي

بانوي بزرگ انقلاب اسلامي و فرزند عزيز آيت‌الله سيد‌محمود طالقاني، خانم اعظم علایي‌ طالقاني، از‌جمله شخصيت‌هاي قابل احترامي است که سرگذشت و مراحل زندگي پرجوش‌و‌خروش او به عنوان الگوي امروزي دختران و زنان سرزمين‌مان، مي‌تواند آموزنده رفتارهاي ديني، اخلاقي، انساني و آزادي‌خواهانه باشد. چگونه مي‌توان تصويري از يک زن فعال و هميشه در صحنه که خود را يک رجل سياسي مي‌دانست، در ذهن ترسيم کرد و از شيوه زندگي و مبارزات منطقي، حق‌طلبانه و دين‌محور او در طول بيش از 60 سال، درس نگرفت؟ فرزند مفسر بزرگ قرآن که همه جواني‌اش را پا‌به‌پاي پدر گذرانده بود، از اين نظر خود را يک رجل سياسي مي‌دانست که نمي‌توانست بپذيرد از قانون و متون ديني که با آنها نفس کشيده و بزرگ شده بود، يک تفسير مردسالارانه ارائه شود و نيمي از نفوس جامعه که سرشار از نخبگان و انديشمندان هستند، از کار و رشد و درخشندگي در عرصه‌هاي گوناگون باز‌ ‌داشته شوند؛ نخبگان و فرهيختگاني که بالقوه مستعد هر نوع فعاليت اجتماعي و مديريتي هستند.

اعظم را نبايد به صرف اينکه فرزند آيت‌الله طالقاني است، نگاه کرد. اگر‌چه او از برکت وجود پدري دانشمند، انقلابي، متدين و بسيار شريف و مردمي، بهره‌هاي فراوان برده بود و از درخت پربار پدر ميوه‌ها چيده بود، اما خودش يک طالقاني ديگر بود. اعظم جنسيت را در تکاپوي اجتماعي و سياسي و بلند‌نگري به رسميت نمي‌شناخت و خويشتن را زنداني تنگ‌نظري‌ها و محدوديت‌هاي تحميلي نمي‌کرد. البته خانم اعظم طالقاني هيچ‌گاه بر طبيعت جنسيت خود و نظام هستي که بر ساما‌ندهي زن و مرد حاکم است، نشوريد و مانند ديگر زنان جامعه با تشکيل خانواده، آن هم در سنين بين جواني و نوجواني، همسري و با تربيت چهار فرزند، به‌شايستگي مادري کرد. او يک شير‌زن بود و يک بزرگ‌مرد. همسرداري و مادري و بچه‌داري را بهانه خانه‌نشيني نکرد و سر به فرمان نگاه‌هایي که نمي‌خواستند او را در جامعه ببينند، خم نکرد. هم‌زمان با زندگي در خانه همسر، درس خواند و ديپلم گرفت. به دانشگاه رفت و ليسانس گرفت و معلم شد، به اتفاق خواهرش مدرسه تأسيس و آن را مديريت کرد.

در دو جبهه فرزند تربيت کرد؛ در منزل فرزندان خودش را و در مدرسه فرزندان مردم را. اعظم علایي‌طالقاني به موازات اين فعاليت‌هاي تحصيلي و آموزشي و تربيتي، در فعاليت‌هاي فرهنگي و سياسي و مبارزاتي هم بسيار کوشا بود. کنش‌هاي سياسي او که ناشي از آموزه‌هاي پدر و احساس مسئوليت ديني و انساني و ملي‌اش بود، او را به سياهچال‌هاي پر از سختي و شکنجه و فرياد رژيم پهلوي کشاند و او را اسير دژخيماني کرد که نمي‌خواستند او را در صحنه اجتماع ببينند و زن مؤمنه را فقط به همسرداري و خانه‌نشيني و رسيدگي به فرزندان فرمان مي‌دادند؛ فرمان نه از نوع بخش‌نامه‌اي که زير شلاق و شکنجه و شيون. اما اين شير‌زن، مجاهد في‌سبيل‌الله و يک بانوي قد‌برافراشته در مقابل ستمگران و زورمندان و واپسگرايان بود؛ او اعظم طالقاني بود. اين قهرمان مبارز و متواضع و محجوب، با پيروزي انقلاب اسلامي، کار را پايان يافته تلقي نکرد و بي‌کار ننشست. ابتدا براي سازماندهي و به‌تشکل‌درآوردن زنان و دختران فعال در عرصه مبارزه و انقلاب، تشکل سياسي فرهنگي «جامعه زنان انقلاب اسلامي» را بنيان نهاد و تا امروز که 40 سال از آن مي‌گذرد، اين حزب را زنده نگه داشت. اما چون در کشور ما تحزب و تشکل‌گرايي زمينه رشد و بالندگي و فعاليت دامنه‌دار و فراگير ندارد و بانيان هر حزب و گروه و دسته باید با چنگ و دندان از تشکل خود محافظت کنند، خانم طالقاني هم در اين زمینه پايمردي نشان داد و توانست تعدادي از علاقه‌مندان به خود را در جامعه زنان انقلاب اسلامي نگه دارد. همچنین در مواقع لازم، به‌ويژه هنگامي که می‌دید بايد مردم را به صحنه بکشاند يا موضعي را اعلام کند يا تحرک جديدي ضرورت پيدا کند، وارد عرصه مي‌شد و به وظيفه مذهبي و ملي خود عمل مي‌کرد. او بعد از آن براي مشارکت بيشتر در امور کشوري خود را نامزد نمايندگي اولين دوره مجلس شوراي اسلامي کرد و با رأي قاطع مردم تهران به مجلس راه يافت و به‌مدت چهار سال در بهترين دوره مجلس شوراي اسلامي بعد از انقلاب حضور پر‌رنگي داشت. خانم طالقاني در بستر جامعه زنان انقلاب اسلامي از ابتداي تشکيل آن به فعاليت‌هاي فرهنگي مي‌پرداخت، کلاس آموزشي تشکيل مي‌داد و تفسير قرآن مي‌گفت و در تربيت زنان آزاد‌انديش و خوش‌فکر تلاش مي‌کرد. از همين‌جا بود که به فکر انتشار نشريه افتاد و ماهنامه پيام هاجر را با مطالبي سودمند و علمي و آموزنده وارد بازار مطبوعات کرد. اين مجله با‌ارزش در مدت 23 سال منتشر شد تا اينکه هنگام تعطيلي تعدادي از روزنامه‌ها و نشريات اصلاح‌طلب در سال ۷۹، تعطيل شد. تعطيلي اين مجله باعث نشد که خانم طالقاني از فعاليت مطبوعاتي و روزنامه‌نگاري دست بردارد، بلکه با مرارت‌ها و دوندگي‌هاي زياد توانست مجوز انتشار ماهنامه معتبر و خوب «پيام ابراهيم» را دريافت کند. از مرداد 1393 پيام ابراهيم منتشر شد، اما مشکلات مالي به اين بانوي بزرگوار اجازه نمي‌داد که اين نشريه ارزشمند را هر ماه به دست علاقه‌مندانش برساند، بنابراین پيام ابراهيم از آغاز انتشار تا آبان 98، يعني چند روز پيش از درگذشت خانم طالقاني، فقط 35 شماره منتشر شد. نکته درخور توجه اينکه، اين بانوي بزرگوار و پر‌محبت براي دريافت مقاله و يادداشت از نويسندگان و روزنامه‌نگاران، خودش تماس مي‌گرفت و موضوع کلي هر شماره را پيشنهاد مي‌داد. نگارنده نيز چند باري توفيق اين را داشت که به دستور و پيشنهاد او براي نگارش مقاله، پاسخ مثبت دهد. زنده‌ياد اعظم علایي طالقاني از هر راهي که ممکن بود و به هر وسيله مشروعي که در اختيار داشت، حتي با چندين مرتبه نامزد‌شدن براي رياست‌جمهوري، حرفش را به مسئولان کشور مي‌رساند تا هم از حقوق مردم و محرومان دفاع کند و هم ديدگاه انساني و اسلامي خويش را به جامعه و افکار عمومي منتقل کند. او پس از يک دوره بيماري، عصر روز چهارشنبه، هشتم آبان 98، دنياي پر از رنج را وا‌گذاشت و به ملکوت اعلا پا گذاشت. رحمت‌ الله‌ عليها.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.