نجات ريههاي شهر با دوچرخههاي بيدود
مسعود سريعالقلم- مدیرعامل شهروند
در سالهاي اخير رشد وسايل نقليه موتوري در شهرهاي بزرگ جهان باعث شده است که مسئولان شهري بخش بزرگي از سرمايههاي خود را صرف معابر کنند تا شهرها را با ترافيک موتوري سازگار کنند. اکنون ترافيک خودروها و وسايل نقليه موتوري در جهان بهويژه در کشورهاي در حال توسعه رو به رشد است. در ترکيب با زيرساختهاي انبوه و توسعه کلان، فارغ از بحرانهاي جدي در کنترل محيط شهري و لزوم وجود زيرساختهاي مناسب براي گستردهشدن فضاي شهري، اين امر به سلامت مردم نيز آسيب زده و خطرات معابر را نيز افزايش داده است. در بيشتر شهرهاي بزرگ جهان و حتي پايتختهاي اروپايي نيز ديگر جريان ترافيک روان نيست و به دليل افزايش هر ساله ازدحام، شهروندان زمان زيادي را از دست ميدهند. از ديگر سو، امکان سرمايهگذاري مداوم روي حملونقل عمومي و حملونقل با نيروي انساني يا بسيار کم است يا اصلا وجود ندارد.
اصليترين مشکل پيشروي مديريت شهري و شهروندان تهراني، ترافيکهاي طاقتفرسا و زمانبر، در کنار آلودگي هواي ناشي از آن و ساير مشکلات استفاده بيرويه از اتومبيل شخصي است. در بيشتر شهرهاي جهان، بحران محيط زيست از بحران حملونقل و ترافيک شهرها پيشي گرفته و موضوع مهمتري براي محيطهاي شهري محسوب ميشود. در اين ميان، از اواسط دهه 50 ميلادي، اين مشکل تقريبا پيشبيني ميشد و سعي شد براي آن راهکارهايي انديشيده شود. هرچند اولين زنگ خطر جدي در دهه 80 ميلادي به صدا درآمد، اما حداقل طرحهاي گسترده تفصيلي، براي خروج از بحران احتمالي نيز در دست بررسي بود. همين آسيبشناسي بحرانهاي جدي در محيط شهري نیز براي کلانشهرهاي ايران و بهویژه شهر تهران چندان انجام نشد. با رصدي ساده ميتوان ديد که در آستانه سال 2020 درحاليکه بسياري از شهرهاي جهان و بهویژه پايتختهاي کشورهاي پيشرفته آماده مقابله با بحراناند، ايران و بهخصوص مديران شهري در تهران، تازه بهدنبال روشهاي تحقيقي و آزمون و خطا هستند. با وجود اين بحرانهاي جدي، براساس آمار منتشرشده همچنان تعداد خودروها در تهران بسي فراتر از ظرفيت معابر اين شهر است. از اواسط دهه 80 شمسي مسئولان حملونقل و ترافيک شهر بارها درباره تبديلشدن تهران به يک پارکينگ بزرگ هشدار دادند. همين واقعيت نيز مراجع ذيربط را بر آن داشت تا دنبال جايگزين مناسبي براي اتومبيل باشند؛ توسعه حملونقل عمومي و غيرموتوري، ازجمله دوچرخه در کنار مديريت تقاضا، از پيامدهاي همان اخطار است. در مصوبه شوراي عالي شهرسازي و معماري، براي شهرهاي بالاتر از 50 هزار نفر جمعيت ايجاد مسيرهاي مخصوص عبور دوچرخه مصوب شده که شايد تاکنون به صورت جدي به آن توجه نشده است، اما با توجه به شرايط فعلي به نظر ميرسد کلانشهرهاي ايران بايد به اين مصوبه توجه بيشتري نشان دهند. براي ساليان متوالي تا پيش از ظهور خودروها، مردم و شهروندان از دوچرخه به عنوان وسيله حملونقل و جابهجايي در شهرها استفاده ميکردند. با رشد روزافزون شهرها موضوع حملونقل شهري نيز به يک مسئله جدي تبديل شد. نياز به سرعت و البته ميل بشر به دستيابي به ناشناختهها و درعينحال رشد مداوم شرکتهاي خودروساز در کنار پيشرفتهاي روزمره، در کنار کاهش قيمت خودروها، بهسرعت خودرو و سواريهاي موتوري را جايگزين دوچرخه در شهرها کرد و درنهايت دوچرخه به شکلي محدود از حملونقل شهري تبديل شد. در ابتداي ظهور خودروها، دوچرخه فقط مورد استفاده کساني قرار گرفت که توانايي خريد خودرو را نداشتند. اندکي بعد اما مسئله مهم ديگري که برخي شهروندان را به استفاده از دوچرخه سوق داد، دغدغه محيط زيست بود؛ درواقع برخي شهروندان حتي سعي ميکردند با نگاهي به جنبههاي سياسي، مردم را در برابر وسايل نقليه موتوري تشويق کنند. در اين ميان، موضوع عدم تحرک شهروندان و توجه به سلامتي بدن نيز انگيزه ديگري براي ميل به استفاده از دوچرخه محسوب ميشد. اما در سالهاي اخير فارغ از باورهاي مذکور درباره استفاده از وسايل نقليه غيرموتوري، نگرش به استفاده از دوچرخه نيز دچار تغييراتی جدي شد. در مدت کوتاهي کمتر از دو دهه دوچرخه دوباره در حال تبديلشدن به راهحلي ضروري و کارآمد براي حملونقل شهري شده است...
نگرشي که به نظر ميرسد شهرها، حالا بيشتر از هميشه به آن نياز دارند و در مقايسه با ساير اشکال حملونقل، تأثيرات مثبت استفاده از دوچرخه نيز براي افراد و براي کل جامعه قابل مشاهده است. يکي از مهمترين دستاوردهاي سالهاي اخير در شورا و شهرداري تهران نيز تلاش براي احياي دوچرخهسواري در سطح شهر تهران است. در شهرهاي پرازدحام، دوچرخهسواري ميتواند سريعترين گزينه حملونقل باشد و ميتواند علاوه بر صرفهجويي در زمان، امکان انجام سفرهاي بيشتري را فراهم کند. وقتي دوچرخهسواري جايگزين پيادهروي ميشود، هم قابليت دسترسي و هم ميزان حرکت افزايش مييابد. به کمک دوچرخه، فرد ميتواند سه برابر سريعتر از پاي پياده حرکت کند و در مدت زمان يکسان، سه سفر بيشتر انجام دهد.طرح دوچرخههاي بيدود که ازسوی شهرداري تهران آغاز شده و در حال اجراست، شايد در کوتاهمدت چنان که بايد بازتاب نداشته باشد، اما طرح اين دوچرخههاي اشتراکي شايد در زماني طولانيتر و با يافتن همه معايب آن به يکي از معدود راههاي نجات نه فقط ترافيک روزافزون شهر تهران، بلکه راهي براي نجات ريههاي اين شهر تبديل شود.هرچند تاکنون انتقادهای زيادي به اين طرح شده است و احتمالا مسئولان نيز درپي يافتن راهحلهايي براي کاهش ميزان خطاي آن هستند، اما از ياد نبريم که در چند دهه اخير، اين طرح يکي از اصليترين و کارآمدترين برنامهها براي اجرائيشدن طرح دوچرخهسواري در مناطق مختلف تهران بوده و لازم است در کنار استفاده از تجربههاي موفق جهاني، به اين مهم که با کمک متخصصان داخلي در راه اصلاح آن نيز تلاش ميشود، بيشتر بينديشيم.مسئله يافتن جايگزيني براي خودرو در محيطهاي شهري فارغ از بحران جدي ترافيک، يک مسئله مهم محيطزيستي نيز هست. از ياد نبريم هر نوع کمک به توسعه اين طرح، تنها خدمتي به محيط شهري نيست، بلکه در واقع تلاشي است براي اينکه گوشهاي از همياري جهاني براي يافتن راهکاري براي حفظ محيط زيست باشيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.