با نزدیکشدن به پایان مهلت تعیینشده برای کاهش تعهدات برجامی
ایران در آستانه گام چهارم
شرق: کمتر از یک هفته دیگر مهلت اجرای گام سوم ایران برای کاهش تعهدات برجامی به پایان میرسد و دولت از 14 آبان میتواند گام چهارم را بردارد. بر همین اساس خبرنگاران در حاشیه جلسه هیئت دولت دراینباره از رئیس دفتر رئیسجمهور درباره کلیات گام چهارم پرسیدند. محمود واعظی نیز گفت: «کمیتهای آن را بررسی میکند و قرار بر این است که اگر تا همان دو ماهی که برای گام سوم معین شده، در مذاکرات و رفتوآمدها آنچه ما دنبالش هستیم اتفاق نیفتد، ما گام چهارم را در زمان خود برخواهیم داشت». هفته گذشته نیز علیاکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی، در پاسخ به این پرسش که گام چهارم ایران چه خواهد بود بدون آنکه به جزئیات این گام اشاره کند، گفته بود این موضوع از سوی رئیسجمهور اعلام خواهد شد. ماجرای گامهای ایران برای کاهش تعهدات برجامی از کجا میآید؛ اردیبهشت سال پیش بود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور جمهوریخواه آمریکا، رسما اعلام کرد از «برنامه جامع اقدام مشترک» که به برجام معروف است، خارج میشود و ايران را به خرابکاري در منطقه و نقض توافق و دستيابي به سلاح هستهاي متهم و فرمان بازگرداندن تحريمهاي هستهاي ايران را امضا کرد. این همان توافق هستهای بود که بین ایران و کشورهای گروه ۱+۵ یعنی چین، فرانسه، روسیه، انگلیس، آمریکا و آلمان در سال 94 و در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما، رئیسجمهور دموکرات آمریکا، امضا شده بود. خروج ترامپ از برجام با واکنش مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روبهرو شد و فدریکا موگرینی بدون آنکه آمريكا يا ايران را خطاب قرار دهد، توصيه کرد به تعهداتشان متعهد بمانند. ساعتی بعد حسن روحانی نیز با تأكيد بر اينکه برجام توافق بينالمللي بین ايران و آمريكا نبوده که آمريكا بخواهد از اين توافق خارج شود، گفت در اين شرايط ما بايد منتظر باشيم که شش کشور بزرگ جهاني نسبت به اين توافق چگونه عمل خواهند کرد. تیرماه امسال نیز ایران گام اول خود در کاهش تعهدات هستهای را برداشت و اعلام کرد از سقف ذخیره اورانیوم غنیسازیشده طبق توافق، یعنی ۳۰۰ کیلوگرم عبور کرده است. در اواسط تیرماه نیز گام دوم را برداشت شد و اعلام شد ایران از سقف تعیینشده برای غنیسازی، یعنی ۳.۶۷ درصد عبور کرده و مشغول غنیسازی ۴.۵ درصدی است. نیمه شهریور نیز ایران گام سوم را برداشت. روحانی دراینباره گفته بود این گام در ظاهر تکاندهنده نیست، اما در باطن گام بسیار مهم و بزرگی است. او دستور داد تا همه محدودیتها درباره تحقیق و توسعه برداشته شود و سازمان انرژی اتمی تحقیق و توسعه را گسترش داده و روی انواع سانتریفیوژهای جدید کار کند. این گام در عمل نشان داد که ایران از مرز تعهدات برجامی عبور کرده است. سخنان رئیس دفتر رئیسجمهور نشان میدهد ایران برای برداشتن گام چهارم تردیدی ندارد. اول آبان واعظی دراینباره به کمیتهای برای گام چهارم اشاره کرده و گفته بود: «اروپاییها و دیگران مرتب پیغام میفرستند و با ما درباره اینکه قبل از اتمام فرصت دوماهه ایران بتوانیم به یک چارچوب مشترک دست یابیم، صحبت میکنند. مذاکرات در حال انجام است و از سویی دیگر آقای رئیسجمهوری کمیتهای برای گام چهارم کاهش تعهدات برجامی تشکیل دادهاند. قطعا اگر به یک چارچوب دلخواه نرسیم، در زمان خود برای برداشتن گام چهارم کاهش تعهدات برجامی اقدام میکنیم». دو روز قبل از آن نیز محمدجواد ظریف، وزیر خارجه، درباره گام چهارم ایران گفته بود: «تصمیم نهایی را درباره نوع اقدامی که برای گام چهارم خواهیم داشت، زمانی که در شورای عالی امنیت ملی درباره آن تصمیمگیری شود، اعلام میکنیم و اگر اروپاییها نتوانند تا آن زمان به تعهدات خود را عمل کنند، ما گام چهارم را برمیداریم». او پیشتر گفته بود: «اقدامي که ايران شروع کرده، يک اقدام جبراني است که در ماده ۳۶ برجام به رسميت شناخته شده است. براساس قواعد حقوقي کسي نميتواند در برابر اقدام جبراني، اقدام جبراني انجام دهد». به گزارش ایسنا، عباس موسوی، سخنگوی وزارت خارجه نیز درباره جزئیات گام چهارم کاهش تعهدات برجامی ایران گفته بود: «گام چهارم طراحی شده است، البته امیدواریم به گام چهارم نکشد و شاهد اجرای تعهدات برجامی از سوی کشورهای عضو برجام بهویژه کشورهای اروپایی باشیم». او همچنین درباره برنامههاي ايران پس از گام چهارم نيز گفته بود: «براي مراحل بعد از گام چهارم نيز برنامهريزيهاي لازم شده و اگر اروپاييها همچنان به بيتعهدي خود ادامه دهند و کار را به پيش نبرند، براساس طراحيها اقدامات متقابل ايران انجام خواهد شد». هفته پیش نیز معاون وزیر خارجه روسیه از اجتنابناپذیربودن گام چهارم ایران گفته بود. به گزارش خبرگزاری ایتارتاس، سرگئی ریابکوف، گفته بود: «اگر منافع اقتصادی تهران محقق نشود، ممکن است مرحله چهارم کاهش تعهدات ایران در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) اجتنابناپذیر باشد. آنها مدتها پیش اعلام کردند اگر پیشرفتی از سوی دیگر طرفهای برجام در تضمین منافع اقتصادی مشروع ایران مشاهده نشود، هر دو ماه اقدامات مقتضی را انجام خواهند داد. من بر این باورم که اگر اوضاع همچنان با بنبست مواجه باشد و اگر بهبودی در ارتباط با اوضاع تجاری و اقتصادی ایران حاصل نشود، مرحله بهاصطلاح چهارم ممکن است اجتنابناپذیر باشد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.