در ستايش كيهان كلهر
حميد فريد: کيهان کلهر، آهنگساز و نوازنده چيرهدست، نوزدهمين جايزه اکسپوي جهاني «وومکس» را دريافت کرد. پيش از اين «وومکس» در بيانيهاي دليل اين انتخاب را نوآوري و چيرهدستي در نوازندگي و معرفي پيام موسيقي سنتي ايران به جهانيان اعلام کرده بود. اين جايزه که با عنوان جايزه «ورلدموزيک (موسيقي جهان) اکسپو» شناخته ميشود، معتبرترين جايزه جهان در شاخه موسيقي جهاني است که از سال ۱۹۹۹ شروع به فعاليت کرده و از آغاز اين جايزه براي احترام و ارجنهادن به موارد برجسته موسيقي جهان در سطح بينالمللي و با اذعان به تعالي موسيقي، اهميت اجتماعي، موفقيت تجاري، تأثير سياسي و يک عمر دستاورد هنري معرفي کرده و بنيان شده است. کلهر پس از دريافت جايزه هنرمند سال، بيان کرد: «معمولا پيش نميآيد که انسان وقتي زنده است مورد تجليل واقع شود! از اينرو بسيار مفتخرم و تحت تأثير قرار گرفتم، هرچند من اين جايزه را يک دستاورد شخصي محسوب نميکنم. سالهاي بسياري مرارت، دانش و پشتکار، پيشينه موسيقي ايراني است که من محصولِ آن گذشته و پيشينه هستم. امروز اين جايزه را از طرف تمام جامعه موسيقي ايراني ميپذيرم و به نمايندگي از جامعه موسيقي ايراني آن را به استاد محمدرضا شجريان، استاد بزرگ موسيقي ايراني که در چند سال گذشته در بستر بيماري بودند و دلتنگ شنيدن صدايشان هستيم، تقديم ميکنم. اميدوارم که حالشان خوب باشد و اين هديه را از من بپذيرند». کيهان کلهر نشان داد امروز هم ميتوان تنها با نواختن موسيقي مقامي و رديف، موسيقي ايران را جهاني کرد. موسيقيای که پايهاش بر معرفت شرقي است؛ همان معرفتي که سبب ميشود اين جايزه به «ميزان صداي موسيقي ايران» -استاد محمدرضا شجريان- تقديم شود. راستش را بخواهيد نوشتن از کلهر درخور چون مني نيست و جسارت و کوچکيام را به صداقت اين نوشته ببخشيد. استاد كيهان كلهر زاده شده در كرانههاي زاگرس اين سرزمين هنرپرور و اهورايي، كرمانشاه، است. او از کودکي به آموختن ساز كمانچه پرداخت. كلهر با اصرار ورزيدن بر بلوغ اين ساز و كشف ظرفيتها و لايههاي گسترده و مخفيمانده كمانچه باعث شد تا سازي گمنام، در وسعت و معناي جهاني، ظهور و وجود خود را ثابت كند. كلهر در اين ساز ايراني، «ايران» را با تمام فرهنگهايش در نظر گرفته است و سازي مثل «كمانچه» را كه اتفاقا در بافتهاي مختلف فرهنگي ايرانزمين بستر دارد، با همين ديدگاه نواخته و مينوازد؛ سازي که پيش از کلهر به همت استاد علياصغر بهاري پس از سالها از چله و انزواي روستايي به در شد و در مدنيت دلنشين انسان ايراني و در سطحي ملي و فراگير صاحب فرصت شد. نبوغ کلهر در نوازندگي اين ساز مثالزدني است. نبوغ چيزي جز اصرار ورزيدن بر حقيقت و تحميل اين حقيقت بر زمان و مكان و انسان نيست؛ اتفاق ويژهاي كه خصلت منحصربهفرد هنرمنداني مثل شجريان، لطفي، مشكاتيان، عليزاده و كلهر است. كلهر خنياگري است كه بايد به زير و بم شبكه ذهني او دقت كنيم. چنين استعدادي است كه حسهاي دروني انسان را هم با واسطه ابزاري محدود به نام كمانچه به جهان نامحدود هديه ميكند. او مجنونوار ساز ميزند و جسم و جانش با سازش يكي ميشود. او هنگام نواختنش، از هر امکان ساز، حتي نواختن بر دسته ساز هم استفاده ميکند تا بتواند احساس خود را بروز دهد، در همين نوع رابطه او با ساز نهفته است؛ گويي نوعي معاشقه و مشاعره بين او و سازش جاري است و در يک مکالمه معنوي حظ بصري منحصربهفردي را به شنونده انتقال ميدهد. کيهان کلهر عاشقانه ساز مينوازد، اصلا خود را به فرمولها و شيوههاي ديکتهشده نوازندگي پايبند نميکند و اساسا نوازندهاي است که به خود و سازش فرصت آزادشدن از اين قيد و بندها را ميدهد و به معناي کامل کلمه، با سازش پرواز ميکند . براي کلهر «کمانچه» صداي اوست، روي دو زانو نشسته و آرشه بر قلب مخاطب ميکشد؛ گاهي نرم، گاهي تند و گاهي چنان ملتهب که سرش با حرکت آرشه ميآيد و ميرود، گويي تمامي بدنش ساز ميزند و مخاطبش را با رويايي همراه ميکند که نه اين جهاني است. شيدايياش در نوازندگي نشان متمايز کلهر شده است. کمانچه در دستانش فقط نقش يک ساز را ندارد بلکه به عنوان يک بازيگر ايفاي نقش ميکند. اجراهايش هم محتوا دارد و هم تکنيک و هم تماشايي است. او هنرمندي است که براي شناساندن موسيقي ايراني به غيرايرانيها تلاش بسياري کردهاست. هنگامي که مينوازد انگار زباني کامل ايجاد ميکند و ارتباطي بين سراسر مردم جهان از گذشته دور تا آينده برقرار ميکند. کيهان کلهر در طول زندگي حرفهاي خود با بهترين نوازندگان جايجاي ايران همکاري کرده و موسيقي اقوام کردستان و خراسان را مورد مطالعه قرار داده و با موزيسينهاي ساير فرهنگها نيز با زبان موسيقي گفتوگو داشته است؛ ازجمله شجاعت حسينخان از هند، يويوما و گروه بينالمللي جاده ابريشم، اردال ارزنجان از ترکيه، تريو هلندي رامبرانت، توماني دياباته از مالي، گروه بروکلين رايدر و کوارتت کرونوس؛ از اينرو به همه اين صداها اجازه ميدهد تا صداي او را فراگير کنند. او در يك كلام هنرمندي است كه با كوشش و بهرهگيري از تحصيلات آكادميک به چهرهاي جهاني تبدیل شده و تاكنون چندين بار نامزد جايزه «گرمي» شده است و چندين جايزه در فستيوالهاي بينالمللي را نصيب خود و موسيقي ايرانزمين كرده است. اين افتخار نوش جان فرهنگ موسيقي ايرانمان باد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.