شورش عليه نئوليبراليسم، فساد سيستماتيک و نظم غيردموكراتيک
اردشير زارعيقنواتي: جهان کنوني از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب عليه «وضع موجود» سر به شورش برداشته است و در زير پوسته آن نيروهاي خواهان تغيير از چپ تا راست در اين ستيز طبقاتي و سياسي به ميدان آمدهاند. اين نارضايتي و ستيز هرچند که در هر کشور و جامعهاي به يک بهانه انجام گرفته است؛ اما در چارچوب وضعيت آنارشيک در يک پيوند ارگانيک و ديالکتيکي با هم قرار دارند. در چنين شرايطي به نظر ميرسد که تودههاي مردم و بهویژه نسل جوان حوصله بازي در زمين سنتهاي مألوف و متُد مبارزات و رقابتهاي مهندسيشده در جوامع بورژوايي و جوامع ديکتاتوري که البته هرکدام شرايط متفاوت خود را دارند، نداشته و به دنبال «بديل» و «آلترناتيو» جدید براي تسويهحساب با نظم مستقر و ساختارهاي حاکم و براي حقوق به يغما بردهشده خود ميگردند. تأثير سياستهاي اقتصادي بر زندگي مردم و بهویژه طبقات کارگري و حتي اقشار متوسط و مطالبات حقوق بنيادين زيستي در چارچوب شعارهايي مانند «کار، نان، آزادي» در کنار خواست عمومي براي نهادينهکردن روندهاي دموكراتيک در حوزه مبارزات مدني و سياسي تبديل به يک جنبش فراگير شده است که به واسطه شرايط تقريبا مشابه در سراسر جهان از يک ماهيت واحد پيروي ميکنند. بههميندليل از اکوادور تا عراق، از شيلي تا فرانسه و از آرژانتين تا لبنان امروز به فراخور شرايط خيابانها، شهرها، کارخانجات و حتي شبکههاي مجازي جولانگاه طبقات و لايه اجتماعي مخالف وضع موجود شده است. به دليل هژموني سيستم نئوليبرالي بر تمام شئون و زواياي زيست اجتماعي که موجب تشديد شکافهاي طبقاتي، فساد نهادينهشده، ساختارهاي معيوب شراکتي، حاکميت ابرشرکتها و بخش خصوصي - خصولتي بر فرماسيون اجتماعي و قدرت سياسي، برونسپاري سيستم کارورزي و تأمين اجتماعي، خاليکردن جيب 99درصديها براي انباشت ثروت يکدرصديها و در نهايت نبود پاسخگويي مناسب ساختارهاي حاکميتي و برخوردهاي قهري با اين مطالبات بهحق شده، امروز اعتراضات تودهاي در جوامع و کشورهاي بسياري فراگير شده است. اين جنبشها هرچند که در بطن خود به نظر ميرسد که خودجوش هستند؛ اما ريشه در مناسبات استثماري و غيردموكراتيک دارند که تا زماني که تعميق نيافته و به جنبش در چارچوب روندهاي سوسياليستي ارتقا پيدا نکند، همچنان سيکل معيوب و چرخه اعتراض و تمکين با مهندسيهاي قطرهاي را به دنبال خواهد داشت. اين وضعيت به همان نسبت که ثبات دروني را دستخوش التهاب از نوع خيزش و انقلاب ميکند، در حوزه منطقهاي و بينالمللي نيز با توجه به رقابتهاي ژئوپلیتيک و منازعات نيابتي موجب بيثباتي، بحرانهاي زنجيرهاي، دخالت خارجي و جنگهاي ويرانگر شده و در آينده نيز ميتواند بشود. ظهور و بروز پديدههاي نابهنجاري مانند توليد و زايش بنيادگرايي، تقويت راست افراطي و ناسيوناليسم، تجلي نژادپرستي در قالب مهاجرستيزي، تشديد منازعات قومي - مذهبي در ابعاد ملي، منطقهاي و بينالمللي، رقمخوردن جنگ تجاري و جنگ سرد جديد، بروز پديده واگرايي به جاي همگرایي، تخريب محيط زيست، انکار و ضديت با مرجعبودن «حقوق بينالملل» و کنوانسيونهاي جهاني و دهها مورد منفي ديگر تصوير زشت چنين شرايطي است؛ اما در آن سوي داستان شورش عليه وضع موجود، زماني که اين وضعيت در تقابل با خواست و اهداف اکثريت مردم و طبقات در جوامع و کشورها قرار دارد، در متن خود حامل يک اميد و اراده براي تغيير شرايط هم خواهد بود که هماکنون نشانههاي آن را ميتوان در اعتراضات خياباني آرژانتين، اکوادور، شيلي، لبنان و فرانسه ديد. اين دوگانه «زشت» و «زيبا» که تقريبا گريبان همه جوامع و کشورها را به نسبتهاي گوناگون گرفته است، چه در حوزه ملي و چه در عرصه بينالمللي حامل «تهديد» و «فرصت» خواهد بود. بههميندليل موضوع ديگر همانند قرن بيستم نخواهد بود که تحولات در واحدهاي ملي براي تغيير در همان محدوده مانده و ارتباط معناداري با نظم جهاني نداشته باشد. چنانچه «آنتونیو گوترش»، دبيرکل سازمان ملل متحد، ضمن هشدار به رهبران جهاني در بيانيهاي که 25 اکتبر منتشر کرد، ميگويد «عواقب جهانيشدن و تأثير منفي فناوريهاي جديد، تعميق نابرابري در جامعه، فساد و تبعيض هشداردهنده است و ميافزايد که همه اينها باعث ميشود صدها هزار نفر از مردم به خيابانها بروند و اعتراض کنند». موضوع زماني اهميت بيشتري براي نظام در حال فروپاشي بينالملل پيدا ميکند که درهمتنيدگي هژموني امپرياليستي و سياستهاي نئوليبراليستي در موقعيت آنارشي و افول هژموني در چنين شرايطي بر موج جنبشهاي پراکنده و ملي در مسير منازعات داخلي، منطقهاي و بينالمللي سوار ميشود. خوشبختانه در مناطقي مانند آمريکاي لاتين به دليل نبود منازعات قومي- مذهبي، وجود يک دموكراسي نيمبند و دوري از تروريسم، اين جنبشها در چارچوب اعتراضات تودهاي راحتتر به اهداف اوليه خود دست پيدا ميکنند؛ اما در مناطق بحراني مانند خاورميانه چنين جنبشهايي ضمن اينکه حامل مطالبات مشروع هستند؛ يا شديدا سرکوب شده يا با موجسواري عوامل مخرب خارجي به سمت ويرانگري و برهمزدن ثبات داخلي ميروند. آنچه در اين هفتهها در آرژانتين گذشت و به پيروزي «آنتونيو فرناندز»، کانديداي چپ ميانه در انتخابات رياستجمهوري انجاميد و هماکنون سراسر شيلي و اکوادور زير پاي معترضان به سياستهاي نئوليبرالي به لرزه افتاده است، نشانه بنبست سياستهاي نئوليبرالي و تأثير آن در حوزه سياست ملي و منطقهاي و بازگشت به چپ است؛ اما اين شرايط در لبنان و عراق در فراگيري جنبشهاي تودهاي ضدفساد حاکم، ويرانگري سياستهاي نئوليبرالي و حتي معيوببودن ساختارهاي تقسيم قدرت توافقي ضمن اينکه جنبش تودهاي در خيابان را عليه وضع ناعادلانه موجود به صف کرده است؛ اما از آن طرف نيز شاهد بهصفشدن موجسواران حرفهاي داخلي و منطقهاي هستیم که خود يا بخشي از همين چرخه فساد سيستماتيک بودهاند يا در شکلگيري آن نقش اساسي داشته و امروز از اين شرايط در راستای تخريب سوءاستفاده ميکنند. بههميندليل با ارزيابي و تحليل درست از شرايط موجود داخلي و خارجي در سراسر جوامع ميتوان به اين نتيجه رسيد که افول هژموني امپرياليسم آمريکايي در شکلبندي نظام بينالملل و شکست قطعي سياستهاي نئوليبراليستي در کنار ساختارهاي غيردموكراتيک در چارچوب منازعات طبقاتي و مناقشات منطقهاي راهحلهاي نويني را ميطلبد. اين راهحل بديل از مسير دموكراتيزاسيون، عدالت اجتماعي، نفي سياستهاي نئوليبرالي و طرحهاي خصوصيسازي، دفاع از صلح جهاني، حق حاکميت کشورهاي مستقل و مخالفت با سياستهاي تحريمي و تهديدي خواهد گذشت و به جز اين فرصتها به تهديد تبديل ميشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.