روایت زندگی فضه حسینی، پزشک مهاجر افغانستانی در ایران
مهاجرت در مهاجرت
قمر تکاوران
يکماهه بود که مهاجر شد. توي ايران انقلاب شده بود. کمونيستها حمله کرده بودند به افغانستان. پدر و مادرش از کمونيستها و منششان خوششان نميآمد. جانشان هم در خطر بود. هر کس از کمونيستها خوشش نميآمد بايد ميجنگيد و جنگيدن با يک ابرقدرت جهاني يعني مرگ. تصميم گرفتند به ايران مهاجرت کنند. فضه و ديگر خواهر و برادرهايش در قم بزرگ شدند. براي پدر مهم بود که بچهها درس بخوانند؛ براي همين هم وقتي ديد نميتواند با حقوق کارگري در ايران از پس هزينهها بربيايد، دوباره رنج مهاجرت را به جان خريد. تک و تنها به عربستان رفت و 24 سال در عربستان کار کرد تا بچههايش بتوانند در ايران درس بخوانند. اما باز هم نتوانسته بودند در ايران دوام بياورند و سه نفر از بچهها راه مهاجرت دوباره را در پيش گرفته بودند. وقتي ديده بودند هزينههاي تحصيل در ايران زياد است و در نهايت هم نميتوانند با مدرکشان کار پيدا کنند. از شش فرزند، تنها فضه بود که بعد از شش سال بيکاري با مدرک پزشکي، تازه توانسته بود پروانه کار بگيرد. ايران سرزمين پزشکهاست. اين را خيليها ميگويند. درآمد بالاي پزشکها زبانزد خاص و عام است. اما به اين شرط که مهاجرزاده نباشي! فضه دوم دبيرستان که بود به عقد پسرعمهاش درآمد و در 18سالگي به خانه بخت رفت. حالا يک پسر ۱۵ساله و يک دختر پنجساله دارد. شوهرش هم مثل خودش درسخوان بود. اما رشته مهندسي کامپيوتر را نصفه رها کرد و در بازار مشغول به کار شد. او فضه را تشويق کرد که درسش را ادامه بدهد. در دانشگاه يزد براي رشته پزشکي پذيرفته شد. اما به دليل مسافت راه به کاشان انتقالي گرفت و بعدها شد فعال فرهنگي استان اصفهان. سال 1391 پزشکي عمومي را تمام کرد اما پس از آن نه توانست کار کند و نه ادامه تحصيل دهد. تخصص داخلي دانشگاه اصفهان قبول شد. اما نتوانست از پس هزينههاي دلاري آن بربيايد. زمان قبولياش در تخصص، هزينه تحصيلش سالي حدودا 40 ميليون تومان ميشد. کارکردن اتباع و مهاجران خارجي شرايط سختي دارد و به همين خاطر او تا سال 1397 بيکار بود و تازه يک سال بود که با کمک دفتر کميسارياي عالي سازمان ملل و مسئولان اداره اتباع توانسته بود کارت کار بگيرد و در يک پايگاه سلامت که وابسته به سازمان ملل بود به کار مشغول شود. ميگفت: من اولين مهاجر در استان اصفهان هستم که توانستهام در رشته پزشکي اجازه کار بگيرم. از دوران دانشجويي دوست داشت براي مهاجران کاري بکند. پاياننامهاش را هم در مورد مهاجران افغانستاني نوشت با عنوان «عفونتهاي انگلي در بين کودکان مهاجر افغانستاني». ميگفت برخلاف آنچه فکر ميکردم عفونتهاي انگلي خيلي شايع است، اينطور نبود. از شرايط درسخواندن و دانشگاهش راضي بود و ميگفت قدردان زحمات اساتيد ايرانيام هستم. مدتي در بخش مددکاري بيمارستان کاشان کار دانشجويي انجام داده بود که کمکي باشد به مهاجران افغانستاني که مشکل مالي دارند و نميتوانند درمانشان را کامل کنند. همين باب ورودي بود به فعاليتهاي اجتماعياش. فعاليتهاي اجتماعي يک پزشک مهاجر درسش که تمام شده بود، اجازه کار نداشت. اما او ميخواست به نوعي به مردم خدمت کند. تا سال 1395 در جمعهاي کوچک و غيررسمي کارهايي را انجام ميداد؛ اما بعد از آن فعاليتهايش جديتر شده بود. شروع کرده بود به همکاري با اداره اتباع و مهاجران خارجي در برنامه افغانستانشناسي و در فراخوانهايشان شرکت ميکرد. اطلاعرساني براي جذب کساني که ميخواستند در اين مسابقات شرکت کنند و نميدانستند را انجام ميداد. سه سال متوالي 95، 96 و 97 در طرحهاي CBR که سازمان ملل، بهزيستي و اداره اتباع به صورت مشترک انجام ميدهند، همکاري داشت. در اين طرح معلولان مهاجر را شناسايي ميکردند و به آنان خدمات درماني ارائه ميدادند. اعم از کلاسهاي کاردرماني و گفتاردرماني يا ارائه ويلچر، تخت، تشک مواج، سمعک و مواردي از اين دست. عضو انجمن ايما بود و هم با بيمارستان منتظري نجفآباد همکاري ميکرد. ميگفت: در اين بيمارستان با خيريه قمربنيهاشم در تعامل هستيم که بتوانيم مشکلي از مشکلات مهاجران را در اين زمينه کم کنيم. سعي ميکنيم ويزيتهاي رايگان داشته باشيم، هم مامايي و هم پزشکي و اگر نياز به بستري داشته باشند در صورت لزوم به کميساريا معرفي ميشوند، اداره اتباع يا جاهايي مثل زنجيره اميد که در تهران هست. اينطور هماهنگيها را با کميساريا انجام ميدهيم. فعاليتهاي اجتماعي او به اينجا ختم نميشد. به نظر ميرسيد او واقعا بيش از آنچه در توان دارد براي مهاجران صرف ميکند. مدير خيريهاي به نام خيريه اميرالمؤمنين بود. اين خيريه آخر سال 96 براي کمکرساني به اتباع افغانستاني فعال شده بود و با فرمانداري و آقاي ابوترابي نماينده مجلس در تعامل بود. بيشتر فعالان اين خيريه را دانشجوها تشکيل ميدادند. فعاليتهايشان بيشتر حول کارهاي توانمندسازي بود به اضافه کارهاي بهداشتي. فعالبودنش در اين عرصه باعث شد بود سال 96 به عنوان مدير مجموعه 34 هيئت مهاجرين افغانستاني در نجفآباد انتخاب شود؛ انتخابي که با موضعگيريهايي هم همراه بود. ميگفت: من به عنوان اولين مدير زن در مجموعه افغانستانيها که آنقدر روي زنها تعصب دارند، انتخاب شدم. کار 34 هيئت، کارهاي مذهبي بود؛ مراسمي که در ميلادها و شهادتها برگزار ميشود. در اين مجموعه سه همايش بزرگ به عنوان جشن ويژه مهاجرين در نجفآباد برگزار کرده بود، اينها به عنوان اولين کاري بود که در اصفهان بهدست يک خانم مهاجر انجام ميشد. گرفتن پروانه کار شبيه يک معجزه فضه حسيني ميگفت اولين مهاجري است که در استان اصفهان توانسته است در رشته پزشکي اجازه کار بگيرد. اصفهان اداره کار فوقالعاده سختگيري داشت. انگار معجزه شد يا چه اتفاقي افتاد که اندکي تغيير کرد و او موفق شد پروانه کار بگيرد. خودش گرفتن پروانه کارش را مديون کمکهاي اداره اتباع و کميساريا ميدانست. با وجود اين همکاريها، باز هم روند گرفتن کارت کارش حدود 10 ماه طول کشيده بود. کارت کار هم يکساله است و الان دوباره داشت همان روند را طي ميکرد. سختيهاي يک زن مهاجر براي فعاليتهاي اجتماعي در ايران اولين سختي فضه حسيني، زني که تمام عمرش آن را تجربه کرده بود، اين بود که خود مهاجران افغانستاني خيلي زن را قبول ندارند. ميگفت: کساني که حتي تحصيلکرده هم بودند -از مردم خودمان- جلويم ايستادند و نميگذاشتند فعاليت کنم. دومين سختي او براي فعاليتهاي اجتماعياش اين بود که خانهدار بود؛ بچهداري، کارهاي میهمان و مسائل خانه که بخش زيادي از انرژي و وقتش را ميگرفت، اما ميگفت به دليل همراهي همسرم ميتوانم از پس آن بربيايم. ميگفت: مشکل بعدي اين است که مهاجرت در ارگانهاي ايراني مورد پذيرش نيست. مگر اينکه فردي در آنجا باشد که يک همسايه خوب مهاجر افغانستاني يا دوست خوب افغانستاني داشته که برايش قابل قبول باشد، در غير اين صورت خيلي مورد پذيرش نيست. همه در برخورد با او تعجب ميکردند که افغانستاني تحصيلکرده است. گفت وقتی برای اولينبار به فرمانداري يا ارگانهاي مختلف شهر نجفآباد ميرفت، ميپرسيدند: شما واقعا دکتر هستيد؟ واقعا درس خواندهايد؟ باورشان نسبت به افغانستاني که ميتواند رشد کند، کم بود. اصلا باورشان نميشد؛ آن هم درباره يک خانم. به او ميگفتند افغانستاني روي خانم سرمايهگذاري نميکند، هميشه روي پسرها سرمايهگذاري ميکند. مشکل ديگرش مربوط به قانون مرتبط با مهاجران بود. وقتي ميخواست کارت کار بگيرد، اداره کار ميگفت برو نظام پزشکي بگير، نظام پزشکي ميگفت برو پروانه کار بياور و ميگفت: قانونها جوري بود که با هم هماهنگ نبودند. مهاجرت دوباره تنها راه فضه حسيني ميگفت: من خيلي به مهاجرت از ايران فکر کردهام. او قبلا دوست نداشت از ايران برود و مقاومت ميکرد؛ شرايط اروپا را دوست نداشت و ميگفت: «هر کسي معيارهايي دارد. من معيارهايم با آنجا يکي نبود». اما بعد که سختيهاي کار پيش آمده بود، با خودش گفته بود: «عجب اشتباه بزرگي کردم». الان با اينکه از شرايطش راضي بود چون مشغول به کار بود اما ميگفت: الان اگر موقعيتش پيش بيايد شايد بروم چون ما مهاجريم و معلوم نيست آيندهمان چه ميشود. به خاطر همين آينده نامعلوم بود که اصلا دوست نداشت فرزندانش اينجا بمانند. ميگفت: هزينه درسخواندن در برخي کشورهاي درجه يک از دلاري که بايد اينجا براي درسخواندن پرداخت کنند، کمتر ميشود. بهبود وضعيت مهاجران افغانستاني در ايران چطور ممکن ميشود؟ فضه حسيني که قريب به 40 سال به عنوان يک مهاجر در ايران زندگي کرده، بر اين باور است که دو مشکل اصلي درباره وضعيت مهاجران افغانستاني در ايران وجود دارد که براي بهبود وضعيتشان بايد شرايط در اين دو حوزه تغيير کند. اولين مسئله قانونهاي مرتبط با مهاجران و دومين نکته نگرشهاي مردم است. قانونهاي مرتبط با مهاجران مربوط به خيلي سال پيش است و نياز دارند که بهروز شوند. او ميگفت: برخي ارگانها واقعا دوست دارند به ما کمک کنند ولي نميتوانند از آن چيزي که برايشان مقرر کردهاند، تخطي کنند. اين قوانين خيلي دستوپاگير است. ظاهرا هيچ فرد تبعه خارجي نميتواند در هيچ ارگان دولتي در ايران کار کند، مگر اينکه طبق تبصرههايي باشد؛ يعني حقوقش از جاي ديگر باشد، شرکتي باشد. مهاجران فقط ميتوانند در فهرست مشاغلي که اداره کار تعيين کرده که همه مشاغل سطح پايين هستند، کار کنند. غير از سختگيريهاي قانوني که وجود دارد، طبق گفته فضه حسيني برخي از مراکز هم خودشان سختگيريهاي ديگري اضافه ميکنند؛ براي مثال در خمينيشهر به مهاجران اجازه تحصيل در رشتههاي فنيحرفهاي را نميدادند. به غير از اين قوانين، ديد مردم ايران نسبت به مهاجرت و مهاجران هم نيازمند تغيير است. فضه حسيني دراينباره ميگفت: بعضي ميگويند در بعضي از کشورها مردم تعصبات خاصي دارند، ولي در خود ايران هم مردم تعصبات خاصي دارند. اگر اين تعصبات کنار گذاشته بشود و از استعدادهاي مهاجران استفاده کنند، هم براي مهاجران و هم براي خود جامعه ايران منفعت دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.