مراقب رژیمهای پرچرب باشید
ترجمه: ثریا شنتیائی
با گذشت دو دهه از قرن بیستویکم، هنوز هم بسیاری از مردم «اضافهوزن» را با رفاه، سلامتی و خوشبختی مرتبط میدانند؛ چراكه برای مدتهای طولانی لاغربودن با گرسنگی، دسترسینداشتن به مواد غذایی و سوءتغذیه مرتبط بوده است. اضافهوزن و چاقی را بهراحتی میتوان با شاخص توده بدنی (BMI) اندازهگیری کرد؛ اما آستانه BMI اضافهوزن و چاقی در هر قوم یا کشوری فرق دارد. طبق استاندارد سازمان بهداشت جهانی، BMI برای اضافهوزن 25 است، درصورتیکه آستانه چاقی 30 است که این مقدار بهعنوان درصد غیرطبیعی بالایی از چربی است که میتوان آن را کلی یا موضعی دانست.
چاقی همگانی: در سال 2014، مؤسسه جهانی مککنزی تعداد افراد دارای اضافهوزن را 2.1 میلیارد نفر برآورد کرده بود که این رقم شامل چاقها هم میشد؛ تقریبا 30 درصد جمعیت مردم جهان. بار اقتصادی مربوط به اضافهوزن بیش از دو هزار میلیارد دلار تخمین زده شده است؛ معادل نزدیک به یکسوم هزینه مربوط به درگیریهای مدنی و آسیبهای ناشی از سیگارکشیدن. تا سال 2016، به دنبال افزایش سریع تعداد افراد دارای اضافهوزن در دهههای اخیر (ازجمله چاقی) حدود 1.97 میلیارد نفر بزرگسال و بیش از 338 میلیون کودک و نوجوان در طبقهبندی اضافه وزن یا چاقی قرار گرفتند. در سال 2016 برآورد شده بود که حدود شش درصد کودکان زیر پنج سال اضافهوزن داشتند (این نسبت در سال 2005، 5.3 درصد بود). به همین ترتیب، شیوع چاقی و اضافهوزن بین سالهای 1980 تا 2013، 27 درصد افزایش داشته است. اوضاع در بسیاری از کشورهای درحالتوسعه با درآمد متوسط وحشتناک است؛ زیرا با بالارفتن درآمد و مصرف بیشتر مواد غذایی، گرسنگی کاهش پیدا کرده است؛ ولی سایر اشکال سوءتغذیه ازجمله «گرسنگی پنهان» یا کمبود ریزمغذیها بدتر شده و هزینههای سنگینی را بر وضعیت سلامت افراد دارای اضافهوزن، خانوادههای آنها و کل کشور تحمیل کرده است؛ به علاوه اينكه موجب کاهش درآمد آنها نیز شده است. نقش مغز: بهطور معمول چاقی ناشی از تعادلنداشتن مواد مغذی است؛ مواد غذایی بهجای اینکه برای انرژی و سوختوساز صرف شود، به صورت چربی در بدن ذخیره میشود. بررسيهاي اپیدمیولوژیک نشان میدهد رژیمهای غذایی حاوی «غذاهای چرب» و کربوهیدرات منجر به چاقی میشود. بنابراین اضافهوزن با رژیم غذای چرب مرتبط است. اکثر مباحث مربوط به رژیمهای ناسالم که به چاقی منجر میشود، بر تأثیر منفی اضافهوزن بر سلامتی متمرکز است و درباره تغییرات عصبی ناشی از اینگونه رژیمهای غذایی ناسالم روی مغز کمتر بحث میشود. امروزه در این مورد که رژیمهای ناسالم باعث چاقی میشود و به سلامتی آسیب میرساند، تقریبا اجماع نظر وجود دارد؛ ولی اثرات رژیم غذایی ناسالم بر سیستم عصبی مغز کمتر شناخته شده است. تحقیقات اخیر نشان میدهد رژیمهای غذایی پرچرب -بهویژه آنهایی که چربی و کربوهیدرات درخور توجهی دارند- در ایجاد اختلال در عملکرد بخشهایی از مغز مؤثرند. یک پژوهش تجربی نشان داده است رژیمهای غذایی پرچرب موجب بروز التهاب در مغز موشها شده و تغییرات فیزیکیاي در سلولهای مغزی ایجاد میکند که آنها را به خوردن بیشتر وادار میکند. به سخنی دیگر، رژیمهای غذایی پرچرب مغز را تحریک میکنند که بیشتر بخورد. بنابراین رژیمهای غذایی پرچرب هم تأثیر جسمانی دارند و هم بر سیستم عصبی اثر میگذارند. پس زمانی که مواد غذایی سرشار از چربی و کربوهیدرات بهراحتی در دسترس باشد، مردم به خوردن بیشتر تشویق میشوند. هشدارهای سلامتی: عوامل بسیاری در چاقی دخیل هستند؛ مانند سبک زندگی، رژیم غذایی، وضعیت ژنتیک و باکتریهای روده. علاوه بر رژیمهای پرچرب و کربوهیدرات، فعالیتهای سیستم ایمنی هم در چاقی نقش دارند، هرچند جزئیات آن هنوز مشخص نیست. حضور تعداد زیادی از سلولهای چربی میکروبیومهای بدن را تغییر میدهند و موجب بروز اخلال در عملکرد طبیعی بدن میشود. متأسفانه، چاقی ارتباط تنگاتنگی با بیماریهای مزمنی همچون بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت و سایر اختلالات متابولیکی دارد. تحقیقاتي كه بهتازگی انجام شده، تأثیر چاقی بر بیماریهای مختلف مغزی ازجمله آلزایمر و اختلالات عصبی مرتبط با تغییر در سلولهای مغزی شایع در بین چاقها را تأیید کرده است. این تحقیقات همچنان ادامه دارد. بنابراین در جهان درحالتوسعه، غذاهای پرچرب نهتنها عامل اضافهوزن و بیماریهای مرتبط با چاقی هستند، بلکه موجب آسیبهای مغزی نیز میشوند. پیشگیری بهتر از درمان است: تغییر در رژیمهای غذایی، میزان مصرف مواد غذایی و شیوه زندگی انسانها در دگرگونی تغذیه و چاقی همگانی نقش داشته است. دنیای درحالتوسعه در رفع مشکل گرسنگی و سوءتغذیه پیشرفت بسيار کمی داشته است. بنابراین ضروری است که کمبود ریزمغذیها یا «گرسنگی پنهان» و بیماریهای غیرمسری مرتبط با رژیم غذایی نامناسب مرکز توجه قرار گیرد و مردم درباره خطرات سوءتغذیه و کمبود مواد مغذی آموزش ببینند. www.networkideas.org
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.