شیمی در آشپزخانه
ترجمه: زینب همتی
در هنگام پختوپز، برخي از موارد جالب و مرتبط با شيمي آشپزی را میتوان مشاهده کرد. با دراختيارداشتن چهار ماده اولیه آرد، روغن، شکر و تخممرغ و بهرهمندي از اصول مرتبط با شیمی پختوپز، میتوانید از آنها کیکهاي اسفنجي، کلوچههاي جويدني یا شیرینیهاي لذيذ درست کنید. درباره ورآمدن یا پفکردن نیز باید گفت عواملی وجود دارد که باعث پدیدآمدن حبابهاي هوا ميشوند. همچنان که حبابهای هوا گرم میشوند، گاز درون آنها منبسط شده و همین مسئله باعث میشود که کیک و نان پف كند. این حبابهای هوا را میتوان به دو روش ايجاد کرد. مواد شیمیاییای مانند بکینگپودر و جوش شیرین با آب واکنش شيميايي ميدهند و در نهايت، گاز دیاکسید کربن ايجاد ميشود. ازآنجاکه این واکنش بسیار سریع رخ میدهد، اضافهکردن بکینگپودر و جوش شیرین باید با دقت و به مقدار مورد نیاز صورت بگیرد (افزودن بیشازحد این مواد موجب تشکیل حبابهاي بزرگ و پشت سر هم میشود، در مقابل، استفاده ناچیز از آنها نیز از تشکیل حباب ممانعت میکند). به منظور ورآمدن آهستهتر، همزمان با اضافهکردن طعمدهندهها از مخمر نانوایی (ساکارومیسس سرویزیه) استفاده میکنند. مخمر، یک ارگانیسم تکسلولی از خانواده قارچهاست. ابتدا، مخمر به صورت هوازی (با استفاده از اکسیژن) حبابهایي از دیاکسید کربن ايجاد ميکند. هنگامی که اکسیژن تمام ميشود، مخمر کار ساخت اتانول را از طریق تخمیر شروع ميکند. اين فرايند بسیار شبیه به تهيه تخمير آبجو است؛ اما همه الکل تشکیلشده در خمیر نان، در فر تبخير ميشود. ايجاد حباب یک چیز است؛ اما حذف آنها به شیمی هوشمندانهتري نیاز دارد. نان را اغلب از آرد گندم تهيه ميکنند که شامل گرانولهای نشاسته حاوي دو پروتئین مهم گلوتنین و گلیادین است. گلوتنین پس از تركيب با آب و ورزدادن آن، شبکههایي از گلیادین را ايجاد ميکند كه در نهایت یک پروتئین چسبناک جدید به نام گلوتن حاصل ميشود. گلوتن، يك پروتئین «فوقالعاده» یا يك پروتئین «پیچیده» است که رفتاري بسيار شبيه به رفتار الاستیک دارد. این پروتئین با تشکیل پلهای چسبناک، مولکولهای نشاسته را حفظ ميکند. نكته مهم درباره نان نرم، سبکبودن آن است. در نانهای نرم، حبابهای بسيار کوچک الاستیکیای تشکیل میشود که در نهایت به تشکیل شبکه گلوتن قویتر منجر ميشوند. تخممرغها به شيوه مشابه با گلوتن در آرد عمل میکنند، آنها یک عامل اتصال پروتئیني را ايجاد میکنند که از حبابهای هوا پشتيباني کرده و در نهایت به انسجام كيك منجر میشود. برخلاف نان، شیرینیها را در ابعاد كوچك میسازند؛ بنابراین نانوا سعی ميكند تا تولید گلوتن را به حداقل مقدار ممكن برساند که میتواند به یک بافت لاستیکيشكل منجر شود. این عمل را کره انجام میدهد؛ پوشاندن مولکولهاي نشاسته با یک لایه از چربی مانع از تماس گلیادین و گلوتنین با آب ميشود. همچنین ممکن است بافت محصولات پختهشده با استفاده از شكر تغییر کند. هنگامی که قند با کره تركيب ميشود، لبههای تیز كريستالها، تشكيل حبابهای کوچک هوا را ممكن ميکنند و مخلوط نهايي، داراي رنگ زرد خامهاي ميشود. این حبابها همانند شيوه مطرحشده در رابطه با عوامل شيميايي، به تشکیل بافت اسفنجي کیک کمک میکند. برای داشتن قوام چگالتر اغلب از کلوچهها، چربیها و روغنهای ذوبشده استفاده میکنند؛ زیرا تمایل حبابها برای شكلگرفتن در كنار كريستالهاي شکر کاهش مییابد. شکر همچنين تحت تأثير رطوبت هوا قرار ميگيرد که اين موضوع میتواند اثر چشمگیری در محتوای آب محصولات پخته داشته باشد. شکر قهوهای، جذب آب بیشتری از شكر سفید دارد و پودر شكر آب بیشتری را در مقایسه با گرانولهای شکر جذب ميکند. با استفاده از انواع شكر استفادهشده در دستور پخت، رطوبت نهایی ممکن است تغییر کند و بههمینترتيب بافت ماده نهايي نيز تغییر خواهد کرد. شيمي فقط محدود به پختوپز نمیشود. واکنشهای شیمیایی طعم و مزه گوشت را نيز تحت تأثير قرار ميدهند (که حدود 70 درصد آن آب، باقيمانده پروتئین و چربی است). بسته به نوع برش، گوشت حاوی مقدار متفاوتی کلاژن است (کلاژن یک پروتئین فیبری در پوست، تاندونها و بافت همبند است). گوشت محتوي کلاژن بیشتر، سختتر است. گوشت حیوانات جوانتر کلاژن کمتری دارد و بهسرعت میپزد. پروتئین اساسي عضله، در درجه حرارت کم، یعنی 50 درجه سانتیگراد (120 درجه فارنهایت) شروع به تشكيل پیوندهای عرضی میكند و بهاینترتيب از ساختمان گوشت، محافظت میکند. در این مرحله، مولکولهای آب شروع به قرارگرفتن بین پروتئینها ميکنند؛ اما این گوشت آبدار است. در 60 درجه سانتیگراد (140 درجه فارنهایت)، رنگدانه قرمز در عضلات (میوگلوبین)، تشكيل هميكروم ميدهد که به گوشت قرمز پختهشده رنگ قهوهای خاکستری ميدهد. حرارت بیشتر باعث میشود که کلاژن کوچک شود و آب بيشتري خارج شود و گوشت آبدار به گوشتي خشک تبديل شود. اگر درجه حرارت باز هم افزايش يابد (70 درجه سانتیگراد یا 160 درجه فارنهایت)، گوشت همچنان اين روند را ادامه ميدهد؛ اما کلاژن به خودي خود حل شده و به شکل ژلاتین درميآيد. اگرچه بافت گوشت شکنندهتر ميشود؛ اما ژلاتین بهعنوان یک روانکننده عمل ميكند و باعث ميشود كه گوشت پختهشده در دهان آب شود. حرارت، تنها راه برای شکستن کلاژن نیست و میتوان گوشت را به صورت فيزيكي یا با استفاده از مواد شیمیایی به حالت تُرد درآورد. ترشیجات از واکنشهای شیمیایی مربوط به پختوپز براي تحت تأثير قراردادن پیوند بین رشتههای کلاژن استفاده ميكنند، طیف وسیعی از اسیدها (مانند آبلیمو) تا آنزیمها (مانند بروملین موجود در آناناس) در اين ميان مطرحاند. یکی دیگر از موارد مهم درباره شيمي آشپزخانه، فرایند امولسیون است. نفت و آب با هم مخلوط نميشوند؛ اما تركيب آنها چيزي شبيه به يك سس مثل سس مایونز و سس بشامل را ايجاد ميکند. هنگامی که آب و نفت با هم ترکیب ميشوند، نفت روي سطح آب به صورت شناور قرار ميگيرد، تشکیل یک واسط با آب دراينميان مطرح ميشود كه داراي کشش سطحی بالايي است. به منظور شکستن این كشش، از برش مکانیکی (تكاندادن ظرف، نفت به حبابهاي كوچك و كوچكتر تبديل ميشود)، میتوان استفاده کرد. بااینحال این فقط یک امولسیون موقت (مانند سس سالاد) است و پس از مدتی روغن و آب مجددا از هم جدا ميشوند. سس مایونز، حاوی زرده تخممرغ آبکی و کره چرب است که تركيب آنها به شکل خمیر سفید و صاف درميآيد و یک امولسیون دائم ايجاد ميشود. زرده تخممرغ حاوی يك اموليسيفاير به نام لسیتین است که در هر دو مورد چربی و آب حل ميشود، در اصل پلي را بين زرده و کره تشكيل ميدهد. میتوان از آرد به شيوهای مشابه با سس سفید، مانند بشامل استفاده کرد، حالت پودري آب به اتصال کره به مایع، كمك ميكند. آرد ازجمله مواد غذایی است كه ترکیبی از اجزای فرّار است و در تعامل با نورونهای حسی در بینی قرار دارد. هریک از مواد غذایی ممکن است صدها مورد از این مولکول را داشته باشند؛ اما دانشمندان با بررسی درباره تركيبات آرد دريافتهاند که اگر مواد با اين ماده غذايي سازگار باشند، تركيبات بسياري را ميتوان تهيه کرد. این تکنیک برای پیشبینی بسياري از موارد جدید استفاده ميشود. علم مرتبط با مواد غذايي، از اهميت بسيار بالايي برخوردار است. با نگاهكردن به غذا از منظر صرفا فیزیکی و شیمیایی، متوجه خواهيم شد كه گروهي از سرآشپزها و دانشمندان با هم به شناسایی ترکیبات جدید و تکنیکهای پختوپز نوين براساس علم ميپردازند. ما با استفاده از نیتروژن مایع، سرنگ، سانتریفیوژ و دستگاههای سونوگرافی، در حال بررسی شيوههاي نوين درباره طبخ غذا هستيم. «نیکلاس» بهعنوان پدر و بنیانگذار این رشته علمی میگوید: «این يك بازتاب غمانگیز در تمدن است؛ درحالیکه ما میتوانیم درجه حرارت جو سیاره زهره را اندازه بگیریم، نمیدانیم چه چيزي وارد مواد خوراكي ما ميشود». www.HowItWorksDaily.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.