عطر خوش نذری
گیتی صفرزاده
مادربزرگم 28 صفر نذر شلهزرد داشت. از صبح بساط دیگ را علم میکرد و نوبتی پای دیگ شله را هم میزدیم. چینیهای گلسرخی روی میز ناهارخوری چیده و بعد از ریختن شلهها، مراسم تزیین رویش با دارچین و خلال پسته و بادام انجام میشد. باشکوهترین قسمت برای من پخش شلهزردها بود، از در و همسایه و دوست و فامیل، کمکم که بزرگتر میشدیم، ما هم سهمی برای دوست و آشناهای خودمان کنار میگذاشتیم. به نظرم عملیات بسیار غرورآفرین و شیرینی بود؛ گذاشتن ظرف داخل سینی و گفتن کلمه جادویی نذری آوردم پشت در خانهها، پیشکشکردن شله به سمت کسی که ایستاده و شنیدن جمله مهربانانه نذرتان قبول. چه بود آن نذری که باید قبول میشد؟ هر بار از مادربزرگم میپرسیدیم سری تکان میداد و میگفت سلامتی بچههایم. سلامتی بچهها؟ مادربزرگم چند بچه از دست داده بود، یکی را گویا به سنت آن زمان تا بفهمد درد زایمان گرفته و قابله برسد، در چارچوب در به دنیا آورده و درجا رفته بود، آنها هم که مانده بودند، حکایت دیگری داشتند که جای گفتنش اینجا نیست، خودش هم بچهسال بود که از مادرش در آنور مرزهای آذربایجان جدایش کرده و به اینور مرزها آورده بودند. زندگی چندان خوب با او تا نکرده بود اما زن سرخوشی بود و وقتی میگفت سلامتی بچههایم احساس نمیکردم افسوس چیزی را میخورد یا نگران چیزی است یا قصد معاملهای دارد. شلهزرد را پیشکش میکرد، با آرزویی در دلش که میتوانست آن را با عطر زعفران و مزه دارچین و برکت برنج آدمها ببخشد. گویا با نذرش چیزی طلب نمیکرد، چیزی میبخشید.
دوست دوران نوجوانیام عمهای داشت که سالی یک بار نذر شیربرنج میداد. درست یادم نیست در چه ایامی و به چه دلیلی، اما یادم هست که حیاط خانهشان غلغله میشد. رسم نذریاش این بود که اگر حاجتتان روا شد، سال دیگر کاسه بیاورید و بدهید؛ کاسهای خالی تا بتوانیم داخلش به آدمهای دیگری شیربرنج بدهیم. نوجوان بودم و رفتن به آنجا برایم بیشتر شادبودن در کنار رفیقم بود، شیربرنج را تا ته میخوردیم و در میان قهقهه خندههایمان به هیچ حاجتی فکر نمیکردیم اما مزه آن شیربرنجها هنوز روی زبانم مانده است، شیربرنجهایی همراه با سرخوشی نوجوانی میان آدمهایی که با شور و اشتیاق میخواستند کاسهای بدهند یا بگیرند. به گمانم عمهجان دوستم نیز چیزی به زندگی اضافه میکرد. بعضی نذرها چیزی که به زندگی اضافه میکنند قابل درنگ است؛ مقدار زیادی لیوان و جعبه پلاستیکی که کف خیابان ولو شده، صف طولانی از آدمهای سیر که برای سیرترشدن همدیگر را هل میدهند، نگاههای نگران و حسرتزده. نمیدانم این نذرها حاجت کسی را برآورده میکنند یا نه. خودم چندباری در زندگی نذر کردهام، نذرهای عجیب و غریب که یحتمل برای اینکه ریا نشود، اینجا نمیگویم. اما حالا که به آنها فکر میکنم، میبینم حال و هوای آن شلهزردها و شیربرنجها را داشتهاند، دوست داشتم چیزی به زندگی اضافه کنم؛ چیزی به گنگی و گستردگی جمله مادربزرگم، برای سلامتی بچهها.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.