کژکارکردی در ماجرای غمانگیز لردگان
قادر باستانی. پژوهشگر و مدرس علوم ارتباطات
همه آنچه ما درباره تراژدی بیماری ایدز در لردگان میدانیم، همین است که رسانهها مدام تکرار میکنند؛ وزارت بهداشت مدعی است بیماری از طریق سرنگ مشترک معتادان و روابط ناسالم اشاعه یافته. مردم فکر میکنند غربال بیماری دیابت با سرنگ آلوده، علت شیوع بوده و دستگاه قضائی، بهورز روستا را دستگیر کرده است. این وسط رسانهها به مثابه وجدان عام جامعه چه کردهاند؟ آیا سردبیری خبرنگارش را پای کار فرستاده تا حقیقت ماجرا را بررسی کند؟ چرا رسانهها طرف وزارت بهداشت را گرفتهاند؟ پس رسالت روزنامهنگاری کجا رفته؟ مگر نه این است که به ما خبرنگاران، اصول اخلاقی و ارزشهای کاری را یاد دادهاند که صحت، دقت، حفظ بیطرفی، استقلال، توجه به منافع عمومی و پاسخگویی به مخاطبان را سرلوحه کارمان قرار دهیم؟
یک رسانه موظف است خبر درست منتشر کند. سعی کند از نزدیک شاهد رویدادها باشد و حتیالمقدور خودش اطلاعات لازم را جمعآوری کند؛ نه اینکه بر اساس اطلاعات شبکههای اجتماعی و اطلاعیه روابطعمومیها و مصاحبه مسئولان، سر و ته خبرها را هم آورد. سوگیری نباید داشته باشد و برای حفظ بیطرفی، باید شواهد و مدارک را سبک و سنگین کند و با دید باز و بیطرف قضاوت کند. در ماجرای لردگان، کدام خبرنگار در روستای چنارمحمودی، پای صحبت مردم نشست و ادعای آنها را بررسی کرد؟ آیا کسی پرسید چرا وزیر بهداشت مدعی است انسان توسعه یافته، آلوده به ویروس اچآیوی نمیشود! چرا اعتراض طبیعی مردم در آن منطقه، به موهومات و تئوری توطئه و چیزهای دیگر منتسب شد؟ راستی ما را چه شده است؟ انگار در کشور ما، همه آنچه یک رسانه حرفهای باید انجام دهد، با آمدن رسانههای جدید به تاریخ پیوسته است. دهها هزار رسانه و کانال خبری ریز و درشت در دسترس مخاطبان است، اما دریغ از یک خبر حرفهای. اخبار خبرگزاریهای جریان اصلی، مثل ایرنا، ایسنا، فارس، تسنیم، مهر و بُرنا، همه یک حرف میزنند. همه همان را میگویند که شنیدیم. جز اطلاعیه وزارت بهداشت و اخبار اولیه، خبر دیگری نیست. رسانه ملی هم که در چنبره گفتمان خود گرفتار است و تا نشر خبر، باید منتظر سناریوی ابلاغی باشد و کاری به حقیقت ماجرا و رسالت خبری ندارد. یاد خبرنگاران پیشکسوتمان بهخیر که در روزگاری نه چندان دور، شب و روز برای کار خبر، با هزاران زحمت و مشقت، راه میافتادند و دنبال انجام رسالت خبری خود بودند. یاد خبرنگاران روزنامه واشنگتنپست، باب وودوارد و کارل برنستین بهخیر که اسطوره روزنامهنگاری هستند و با جرئت و جسارت مثالزدنی، ریچارد نیکسون، رئیسجمهور قدرتمند آمریکا را در اوج جنگ سرد به زیر کشیدند. همین الان هم در جهان، خبرنگارانی هستند که در خطرناکترین صحنههای جهانی حاضرند و به رسالت اجتماعی خود با جان و دل عمل میکنند. ما خبرنگاران، چه نسبتی با اسطورههایمان داریم؟ چرا خبرنگاران ما چنین شدهاند؟ آیا رسانههایشان اجازه نمیدهند؟ حتما خواهید گفت در گوشه دنج دانشگاه نشستهای و میگویی لنگش کن! نه حرف من این است که چرا امروز روزنامهنگاری چنین حال نزاری یافته و راه چاره در چیست؟ نهادهای مدنی مثل انجمن روزنامهنگاران، کجای کار هستند؟ دانشکدههای متعدد تربیت خبرنگار چه میکنند؟ اگر شرایط کار برای فعالیت حرفهای فراهم نیست، دهها کشور با شرایط بدتر را ببینید که در آنها چگونه روزنامهنگاران، برای رسالت حرفهای و مسئولیت اجتماعی خود با چنگ و دندان میجنگند. کدام خبرنگار به منطقه رفت و کسی مانع کارش شد؟ آیا سوژه اهمیت لازم را نداشت؟ حتما باید در بیخ گوشمان در تهران بیفتد تا ارزش خبری پیدا کند؟ خبرنگاران محلی کجا هستند؟ پوشش خبری ماجرای لردگان، تلنگری بزرگ برای رسانههای ماست که به خود آییم و بیش از این از وظیفه حرفهای خود دور نشویم. شرایط اقتصادی خراب است. حال روزنامهها خوش نیست. رسانهها هزار و یک مشکل دارند؛ همه درست، اما هیچکدام نافی انجام وظیفه انسانی و حرفهای ما نمیشود. آیندگان نخواهند گفت حال انجام وظیفه نداشتند، آنها درباره امروز ما قضاوت خواهند کرد. پس باید کژکارکردی رسانهها درمان شود و این اراده همگانی طلب میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.