آنچه ایالات متحده میتواند از رویارویی با ایران بیاموزد
مترجم: مونس نظری: در جولای سال 2006 قاسم سلیمانی در جنوب بیروت با خطر ترور مواجه شد. اوایل این ماه فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مصاحبهاي بيسابقه برای اولین بار فاش کرد که وی در جریان جنگ 33روزه میان اسرائیل و حزبالله که مشهور به جنگ جولای است، برای حمایت از همپیمانان شیعی خود در لبنان حضور داشته است. سلیمانی از زمانی میگوید که به همراه حسن نصرالله، رهبر حزبالله لبنان، هدف هواپیماهای بیسرنشین اسرائیلی شده بودند. با شدتگرفتن کارزار اسرائیل، سلیمانی میان لبنان و ایران در آمدوشد بود. همراه با کارزار نبرد، تهران بهروزرسانی میشد و از حزبالله پشتیبانی میکرد. از او سؤال شد که آیا ایران در صورت کشتهشدن فرمانده سپاه، علیه ریسک مستقیم جنگ با اسرائیل تعهدی به حزبالله داشته و پاسخ او این بود: «بيتردید». سوی مقابل این صحنه، حوادث شمال شرق سوریه است. در آنجا آمریکا به دستور رئیسجمهور ترامپ، شریک محلی خود یعنی نیروی دموکراتیک سوریه را در زمان نیاز رها کرد. به پشتوانه آمریکا، آنها از استحکامات مرزیشان علیه تركها دفاع کردند و بعد ناگهان حمایت آمریکا را به طور کامل از دست دادند. و حالا آمریکا خود را در معرض یورش ترکیه قرار داده؛ اتفاقی که تاکنون به قتل صدها نفر و آوارهشدن دهها هزار نفر منجر شده و فرصتی جدید به دشمنان آمریکا، یعنی روسیه، ایران و سوریه و داعش داده است. به نظر میرسد ایالات متحده پس از صرف میلیاردها دلار برای تسلیحات غلبه بر داعش، پس از دریافت تماسی تلفنی از اردوغان رئیسجمهوری ترکیه، همه اقداماتش را بیاثر کرد. با عقبنشینی آمریکا، داعش مجددا در نقش ارتشی تروریستی قوت میگیرد.رویکردی که ایران در مورد جنگهای پروکسی و نحوه همکاری با شرکای محلیشان اتخاذ میکند، میتواند درسهای بزرگی به ایالات متحده بدهد. تحلیلهای من برگرفته از تجربیاتم بهعنوان سیاستگذاری آمریکایی است که ضمن خدمت در پنتاگون، به عنوان مشاور کارزار ضدداعش نیز وارد عمل شده، ایران و متحدانش را در CIA تحت بررسی قرار دادم. آنچه واضح است اینکه تمرکز ایران بر ایجاد روابط استراتژیک و طولانیمدت در تضاد کامل با رویکرد معاملهگرایانه ماست. به وسیله، با و چه کسی؟ ایرانیها و آمریکاییها نگرش مشابهی به جنگ نیابتی دارند، زیرا هزینههای مداخله مستقیم ارتش، چه از لحاظ مالی و چه جانی، بسیار بالاست. بههمین دلیل این دو به جای گماردن نیروهایشان برای جنگهای خشونتآمیز زمینی، استراتژیهایی را برای کار «با، و از طریق» شرکای محلی اتخاذ کردهاند. هر دو طرف، تعداد کمی از نیروهای عملیات ویژه را برای آموزش و مشاورهدادن به این شرکا اعزام میکنند و از توان نظامی و تکنولوژیکی خود برای فراهمكردن «عاملان اصلی»، نظیر هوش، حملات هوایی و پشتیبانی لجستیکی برای پیشبرد عملیات نیابتی خود استفاده میکنند. ولی اینجا جایی است که شباهتها به آن منتهی میشوند. اول اینکه چرا ایران و آمریکا در وهله اول مداخله میکنند. درحالیکه نیروهای آمریکایی، شرکای محلی را برای تأمین امنیت و اداره مناطق مزبور آموزش میدهند، مأموریت ثانویشان دوریجستن از عملیات فوری نظامی است. چنین سرمایهگذاریای در درجه اول نظامی و کوتاهمدت است؛ بیآنکه هیچ راهبرد صریح و برنامه دیپلماتیک امنیتی و منطقهای داشته باشد. نیروهای آمریکایی هنگامی که عملیاتشان به انجام برسد، کشور میزبان را بیهیچ راهبرد سیاسی روشنی ترک میکنند. رهبران حزب دموکرات کردستان حالا خود را در وضعیت نامناسبی میبینند که هیچ پشتیبان داخلی و خارجیای در سوریه ندارد. دوم اینکه آمریکا چه کسانی را انتخاب میکند. ایران برای مشارکتهای خود از انتخابهای طبیعی برخوردار است: گروههایی که هویت مشترکی به عنوان اعضای «محور مقاومت» در برابر اسرائیل، ایالات متحده و عربستان سعودی دارند. این پیوند عقیدتی در ستون جنگهای متعدد عمیقتر نیز شده است، در حال حاضر ایالات متحده به دلیل انفصال جغرافیایی و تاریخیاش، شرکای خود را بر اساس تواناییها و ارادهشان برای جنگ انتخاب میکند. مشکل اینجاست که هر دو این مؤلفهها در گذر زمان قابل تغییر یا تضعیفاند. گرچه شبهنظامیان قادرند قلمرو تحت تصرف تروریستها را پاکسازی کنند، اما ممکن است برای دفاع، سیاستگذاری و مدیریت نواحی در مواقع لزوم گزینههای مناسبی نباشند؛ بهویژه مواقعی که متعلق به ناحیه موردنظر نیستند. با وجود انگیزه لازم برای مقابله با دشمن مشترک، نایبان ممکن است دشمنان دیگری نیز داشته باشند که نهایتا توجه و قوای نظامی خود را وقف آنها کنند؛ اتفاقی که بههیچ وجه همسو با اهداف ایالات متحده نباشد. نیروهای دموکراتیک سوریه از این دست هستند. قطبها و متحدان آرامآرام، اما بهیقین، ایران «محور مقاومت» خود را با حزبالله و سوریه به اتحادی منطقهای از عراق تا یمن تبدیل کرده است. حالا دیگر همراهان ایران، گروههایی نظیر حزبالله، حوثیها و عراقیها، در نقش بازیگرانی سیاسی نظامی، پشت به پشت هم، متعهد و در دفاع متقابلاند؛ مقاومتی در ناتو (در اصطلاح میتوان اینطور به آن اشاره کرد)، با نفوذ سیاسی در پایتختهای مهم و کلیدی عرب و شبکهای از شرکای اختصاصی. در واقع میتوان گفت ایران بازده بالایی در سرمایهگذاریهایش داشته است. تهران حالا قدرت بیشتری در رویارویی با مخالفان خود، در دفاع از ارزشها و اهدافش دارد و بهطور کلی بهتر میتواند سیاستها و رویدادهای منطقه را به نفع خود هدایت کند. برای مثال، جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، صراحتا اعلام کرد حضور اشغالی ایالات متحده در سوریه بیدلیل بوده و سخاوتمندانه پیشنهاد «گردهمایی کردهای سوریه، دولت سوریه و ترکیه برای حفاظت از مرزها» را داد. چه اشتباهی ممکن است رخ دهد؟ درحالیکه جواد ظریف از سویی بر آرامسازی فشارها و گروههای دیپلماتیک کار میکند و قاسم سلیمانی، از همقطارانش، در میانه عرصه در سوریه و لبنان حضور دارد. ما در نتیجه اعمال تحریمهای ایالات متحده علیه تهران و کمپین «فشار حداکثری» دولت نیز شاهد این موضوع بودهایم. ایران علیرغم انکارهای ظریف و کمرنگش، با علم به بیمیلی رئیسجمهوری آمریکا به جنگ نظامی، با شروع حملات به تانکرها، سرنگونی یک هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی و... اطمینان داشت عمل متقابلی از سوی آمریکا در پیش نخواهد بود. در واقع ترامپ در آخرین لحظه از موضع تهاجمیاش عقبنشینی و ثابت کرد اعزام احتمالی هزاران سرباز آمریکایی فقط با هدف بازداشتن ایران و اطمینانبخشی به سران عربی بوده و نه رویارویی مستقیم با آنها. «محور مقاومت» ایران گزینههای مختلفی را برای فشار و عمل متقابل فراهم میآورد. برای ایالات متحده نیز رویکردهای کوتاهمدت، مأموریتمحور و معاملهگرانه به جنگهای نیابتی، در عین منافعی که در پی دارد، میتواند بستر بیزاری مردم آمریکا از «گرفتارشدن» در «جنگهای ابدی» باشد. اما تمرکز بر اهداف نظامی به قیمت استراتژیهای سیاسی و امتداد بقا در آینده این جنگها به معنای نبردهایی «توأمان برد و باخت» یا برگشتپذیر است. چه نمونهای واضحتر از شمال شرقی روسیه؛ جایی که جریانیافتن جنگ میان ترکها و کردها به تجدید حیات داعش خواهد انجامید. هرچند دردناک، باید اعتراف کرد درسهایی هست که ایالات متحده باید از ایران بگیرد. دستیابی توأمان به پیروزی کوتاهمدت و امنیت درازمدت بدون پشتیبانی نظامی و دیپلماتیک شرکای محلی؛ از آن نوع که ایران برای حزبالله فراهم آورده است، کار سادهای نیست؛ فقط با تغییر تمرکز مشارکتهایمان از حالت فوریتی و تاکتیکی به حالتی استراتژیک و پایدار که امید میرود ایالات متحده به سمتش برود... حالا اگر امروز و در سوریه نشد هم در میدانهای نبرد آینده. منبع: آتلانتیک
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.