سایه سنگین «صدر» بر دولت «عبدالمهدی»
عبدالرحمن فتحالهي: با وجود آنکه از شدت اعتراضات مردمي عراق کاسته شده است، اما گويا برخي از جريانات سياسي عراقي همچنان از آب گلآلود اين درگيريها به دنبال گرفتن ماهي مطامع سياسي و حزبي خود هستند. در اين راستا مقتدي صدر، رئيس جريان صدر و ائتلاف سائرون در بيانيهاي از مردم عراق درخواست برگزاري تظاهراتي ضدآمريکا، اسرائيل و فساد گسترده دولتي کرد. در اين ميان يقينا اين اقدام مقتدي صدر بيش از آنکه از يک مشي استکبارستيزي، فقرستيزي و مردمدوستي نشئت گرفته باشد، بيشتر نشان از يک دماکوژي (عوامفريبي) و فرصتطلبي سياسي براي زندهنگهداشتن جريان اعتراضات مردمي عراق ضد دولت عادل عبدالمهدي دارد؛ شايد اين پارادوکس در ذهن شکل گيرد چرا مقتدي صدر که سايه سنگيني بر دولت جاري در عراق دارد، به دنبال تداوم و حتي تشديد درگيريهاي مردمي عراق است؟ آيا اين درخواست رئيس جريان صدر تيشه به ريشه خود زدن نيست؟ زماني که براي پاسخ به اين سؤالات، کُنه اهداف و برنامههاي مقتدي صدر مورد کنکاش قرار گيرد، خواهيم ديد اين درخواست او براي ادامه اعتراضات، نه تنها باعث تضعيف دولتي که او صاحباختيار آن است و موجبات کمرنگشدن سايه سنگين او بر ساختار سياسي عراق نخواهد شد، بلکه تلاشهايش براي احياي اعتراضات و تشديد آن ميتواند به عنوان ابزاري براي تداوم فشار صدر بر دولت به منظور امتيازگيري بيشتر عمل کند. جالب آنجاست در حالي که علاوه بر مبارزه با فساد گسترده و سيستماتيک، بهبود وضعيت معيشت، افزايش و ارتقاي سطح رفاه، رفع مشکل بيکاري و برخورداري مردم از خدمات حداقلي شهري، يکي ديگر از محورهاي اصلي اعتراضات مردمي عراق در روزهاي ابتدايي ماه اکتبر، پاياندادن به سايه سنگين سهمخواهيهاي سياسي جرياناتي مانند سائرون با محوريت مقتدي صدر و جريان فتح با مرکزيت هادي عامري و کنارگذاشتن دولت سهميهاي است، درخواست رئيس جريان صدر از مردم عراق براي آغاز اعتراضات ضد دولت، بيشتر «نعل وارونه» زدن است تا به اين صورت آثار و دستهاي پشت پرده جريانات سياسي داخلي عراق در شکلگيري، تداوم و تشديد اعتراضات مردمي اين کشور که يقينا يکي از ستونهاي اصلي آن به جريان صدر بازميگردد به حاشيه رود. چون اگرچه اعتراضات مردمي ماه اکتبر عراقيها در قياس با ديگر حرکتهاي پيشين، به بدون شناسنامه بودن آن از جانب شخصيتها، احزاب و جريانات سياسي عراقي بازميگردد، اما نميتوان نقش اين بازيگران داخلي در ناآراميهاي اخير را ناديده گرفت. در اين خصوص برخي مواضع همراه و هماهنگ مقتدي صدر با حيدر عبادي، نخستوزير سابق عراق به منظور انحلال پارلمان و استعفاي عادل عبدالمهدي در همان بحبوحه اعتراضات مردمي اين کشور نشان از اين دارد که حداقل شخص نخستوزير (عادل عبدالمهدي) از جريانات سياسي پشت پرده تحرکات اخير در عراق به خوبي آگاهي دارد؛ اتفاقا با همان اشراف عبدالمهدي است که فردي مانند مقتدي صدر به دنبال بازيهاي خود براي افزايش قدرت سياسي و سنگينترشدن سايه خود بر دولت است. چراکه با توجه به ساختار شخصيتي مقتدي صدر چنين بر ميآيد که جريان صدر و ائتلاف سائرون به دنبال يک تماميتخواهي کامل قدرت در عراق است. اما در اين خصوص صدر يک سياست گام به گام را با برنامههاي متعدد پيگيري ميکند؛ روزي با ائتلاف با جريان فتح و هادي عامري، کابينه عادل عبدالمهدي را ميان خود تقسيم ميکنند، روز ديگر هم با ائتلاف با جريان نصر و حيدر عبادي به دنبال تغيير دولتي است که بيشترين نفوذ را در آن دارد تا بتواند دولتي را روي کار آورد که نه بيشترين نفوذ که تماميت آن از آنِ جريان صدر باشد و روزي هم کفنپوشيده به دنبال احياي اعتراضات مردمي به منظور فشار بيشتر بر دولت مرکزي بغداد است. نکته بسيار مهمي که در اين ميان نبايد ناديده گرفته شود، حد و مرز بازي فشار بر عادل عبدالمهدي است. پيرو اين نکته مقتدي صدر، احياي اعتراضات مردمي و فشار بر دولت را تا آنجايي ادامه ميدهد که نخستوزير حاضر به دادن امتيازات بيشتر به جريان صدر شود، نه اينکه فشارها باعث ساقطشدن دولت عادل عبدالمهدي يا بهتر بگوييم دولت مقتدي صدر و هادي عامري شود تا به اين وسيله دو هدف همزمان از جانب مقتدي صدر پي گرفته شود؛ اول اينکه صدر و ائتلاف سائرون به اين ترتيب خود را همراه و حامي جريانات اعتراضي مردمي در عراق نشان ميدهند و به تبع آن از ايجاد گپ و شکاف سياسي ميان جامعه اين کشور با خود جلوگيري ميکنند. ثانيا مقتدي صدر بيش از پيش دولت بغداد را از آنِ خود خواهد کرد، بدون آنکه حساسيت يا حاشيهاي براي او ايجاد شود. از سوي ديگر اگرچه مقتدي صدر شناختهشدهترين بازمانده خاندان صدر با محبوبيتي نسبتا پررنگ بين شيعيان و گستردگي بسيار در مسائل اجتماعي، خدماتي، مذهبي، سياسي، بينالملل، رسانهاي و نظاميان قدرتمندش به مثابه يک دولت، پهلو به پهلوي دولت رسمي عراق به حيات خود در اين سالها ادامه داده، اما اکنون شرايط براي رهبر جريان صدر و رئيس ائتلاف سائرون به منظور گسترش هر چه بيشتر نفوذش در ساختار رسمي قدرت فراهم است؛ به بيان ديگر اکنون مقتدي صدر و جريان متبوعش با مقبوليت نسبي مردمي به دنبال مشروعيتبخشيدن هر چه بيشتر خود در ساختار قدرت رسمي کشور عراق است.چون با وجود اينکه کابينه دولت عبدالمهدي با پشتيباني ائتلاف سائرون وابسته به جريان صدر و ائتلاف فتح به رهبري هادي عامري، دبيرکل سازمان بدر تشکيل شده است، اما به دليل اختلافات ميان فراکسيونهاي پارلماني بر سر وزارتخانههاي مختلف و ديگر مناصب دولتي مهم که تکليف آنها روشن شده و نيز ديگر پستهايي مانند وزارت آموزش و پرورش که تاکنون پروسه آن کامل و نهايي نشده، شرايط براي جولان هر چه بيشتر قدرت جريانهاي سياسي به قوت خود باقي است و کماکان احزاب سياسي به دنبال افزايش نفوذ خود در ساختار قدرت در عراق هستند. در اين راستا يقينا جريان صدر در رأس و جبهه اين جريانات و احزاب قدرتطلب جاي دارد تا بتواند نفوذ خود را به حد اعلا برساند. حال بايد ديد که اين نعل وارونه مقتدي صدر ميتواند منافع او را تأمين کند يا خير؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.