|

مرکز پژوهش‌هاي مجلس بررسي کرد

232 هزار ميليارد تومان يارانه پنهان در بخش حمل‌ونقل

شرق: مجموع يارانه پنهان براي بنزين، گازوئيل، سي‌ان‌جي و سوخت هوايي مصرفي در بخش حمل‌ونقل در سال 1397 حدود 214 هزار ميليارد تومان و در سال 1398 حدود 232 هزار ميليارد تومان برآورد مي‌شود.‌به گزارش مرکز پژوهش‌هاي مجلس، بخش حمل‌ونقل بعد از بخش خانگي، عمومي و تجاري در رتبه دوم مصرف انرژي قرار دارد و حدود يک‌چهارم مصرف کل انرژي را به خود اختصاص مي‌دهد. فراورده‌هاي اصلي مورد استفاده در اين بخش عبارتند از: بنزين، گازوئيل، سي‌ان‌جي و سوت هوايي. با افزايش جمعيت و تعداد خودروها مصرف بنزين همواره سير صعودي داشته، اما در دو مقطع سير نزولي پيدا کرده است. در سال 1386 اجراي طرح کارت هوشمند سوخت و سهميه‌بندي و در سال 1388 اجراي قانون هدفمندي يارانه‌ها علت کاهش مصرف بنزين بوده است. 99 درصد بنزين مصرفي در بخش حمل‌ونقل مصرف مي‌شود بيش از 99 درصد بنزين مورد استفاده در کشور در بخش حمل‌ونقل مصرف مي‌شود، به‌طوري‌که مصرف ساير بخش‌ها قابل اغماض بوده و در محاسبات منظور نمي‌شود، بنابراين مي‌توان گفت مصرف‌کننده کل بنزين در کشور بخش حمل‌ونقل است. بررسي آمار عرضه بنزين نشان مي‌دهد که مصرف بنزين در کشور در دو دهه اخير بيش از دوبرابر شده است، به‌طوري‌که مقدار متوسط مصرف روزانه آن از حدود 46 ميليون ليتر در سال 1380 به حدود 89.1 ميليون ليتر در سال 1397 رسيده است و در چهارماهه ابتداي سال جاري اين رقم به 95.3 ميليون ليتر افزايش يافته و با توجه به رشدي که مصرف بنزين در سال‌هاي اخير داشته، پيش‌بيني مي‌شود در پايان سال جاري متوسط مصرف روزانه به حدود صد ميليون ليتر برسد.‌اگر جمعيت کشور حدود 83 ميليون نفر باشد، به ازاي هر ايراني روزانه 1.1 ليتر بنزين در کشور مصرف مي‌شود. اين مقدار مصرف در مقايسه با کشورهاي جهان رقم بالايي محسوب مي‌شود. تنها حدود 20 کشور در دنيا مصرف سرانه بالاتري نسبت به ما دارند. بيشترين مصرف سرانه مربوط به کشور آمريکا با 4.39 ليتر در روز است. رتبه‌هاي بعدي به‌ترتيب متعلق به کانادا با 3.62 ليتر، کويت با 2.84 ليتر، عربستان سعودي با 2.6 ليتر، عمان با 2.53 ليتر و قطر با 2.48 ليتر در روز است. درمقابل، مصرف سرانه بنزين در کشورهاي اروپايي بين 0.5 تا يک ليتر در روز و در کشور همسايه ما، ترکيه، حدود 0.1 ليتر در روز است که به طور قابل‌توجهي پايين‌تر از ايران است. تعيين قيمت بنزين بر اساس قدرت خريد مردم در تعيين قيمت بنزين در کشورها قدرت خريد مردم نکته‌اي مهم و اساسي است؛ يعني بهتر است گران يا ارزان‌بودن کالا بر اساس متوسط درآمد مردم و قدرت خريد آنها مورد بررسي و سنجش قرار گيرد؛ براي مثال مقايسه‌اي بين کشورها انجام شده که نشان مي‌دهد براي خريد 40 ليتر بنزين در ماه، چنددرصد از درآمد ماهانه مردم بايد اختصاص يابد. براي محاسبه اينکه دولت چه مبلغي يارانه بابت مصرف انرژي و سوخت هزينه مي‌کند، رويکردها و روش‌هاي متفاوتي وجود دارد. عده‌اي معتقدند چون کشور ما توليدکننده نفت و فراورده‌هاي آن است، دولت بايد هزينه توليد يا قيمت تمام‌شده را ملاک عمل قرار دهد. عده‌اي ديگر معتقد به درنظرگرفتن قيمت‌هاي جهاني براي محاسبه يارانه‌ها هستند، زيرا دولت مي‌تواند مازاد مصرف داخلي را به قيمت جهاني بفروشد، درحالي‌که افزايش مصرف داخلي باعث کاهش انتفاع دولت از محل صادرات مي‌شود و نيز ممکن است ميزان مصرف بيش از توليد داخلي باشد که در اين صورت، واردات با قيمت‌هاي جهاني صورت خواهد گرفت. به‌هرحال نظرات متفاوت و روش‌هاي متفاوتي در اين خصوص وجود دارد که هرکدام مي‌‌تواند مبناي محاسبه و در نهايت تصميم قرار بگيرد. همان‌طور که ملاحظه مي‌شود، در سال 1394 حدود 2.23 ميليارد دلار معادل هفت‌هزارو 700 ميليارد تومان يارانه پنهان در عرضه بنزين مستتر بوده. در سال 1395 اين رقم به بيش از هشت‌هزار ميليارد تومان، در سال 1396 به بيش از 11 هزار ميليارد تومان و در سال 1397 با شرايط به‌وجودآمده در کشور به 117 هزار ميليارد تومان رسيده است و اگر مصرف بنزين در پايان سال 1398 به 36.5 ميليارد ليتر برسد، رقم يارانه پنهان مربوط به آن 132 هزار ميليارد تومان معادل 12 ميليارد دلار برآورد مي‌شود. 61 درصد يارانه بنزين به خودروهاي سواري مي‌رسد 61 درصد يارانه بنزين بابت مصرف سواري‌هاي شخصي، 21 درصد يارانه بابت مصرف وانت‌ها و هشت درصد يارانه سهم تاکسي‌ها، شش درصد سهم موتورسيکلت‌ها و چهار درصد هم سهم کاميون و کاميونت‌هاست.‌اگر قيمت سي‌ان‌جي را به طور تقريبي همان قيمت گاز طبيعي و قيمت منطقه‌اي آن را در سال گذشته و سال جاري حدود 0.11 دلار در نظر بگيريم، با صرف‌نظر از ساير هزينه‌هاي مربوط تا مرحله مصرف، در سال 1397 حدود شش هزار ميليارد تومان يارانه در عرضه اين سوخت هزينه شده است و با فرض اينکه در پايان سال 1398، متوسط مصرف روزانه به 20 ميليون مترمکعب برسد، يارانه پنهان در سال 1398 بيش از 5.5 هزار ميليارد تومان برآورد مي‌شود، در صورتي که اگر به‌جاي سي‌ان‌جي، بنزين مصرف مي‌شد، يارانه غيرمستقيم به بيش از 27 هزار ميليارد تومان بالغ مي‌شد. قيمت عرضه سوخت هوايي براي هواپيماهاي باري و هلیکوپتري و همچنين پروازهاي خارجي با نرخ آزاد و بدون تخصيص يارانه صورت مي‌گيرد و اما پروازهاي داخلي با قيمت شش‌ هزار ريال از اين سوخت استفاده مي‌کنند. با توجه به آمار تعداد پروازها در سال 1397، مي‌توان تخمين زد که حدود دوسوم مصرف توسط پروازهاي داخلي است. بااين‌حساب مصرف سوخت هوايي يارانه‌اي به طور متوسط روزانه حدود سه ميليون ليتر و سالانه حدود 1.1 ميليارد ليتر بوده است که با فرض قيمت فوب ليتري 42 سنت، حدود 400 ميليون دلار معادل چهارهزارو 400 ميليارد تومان يارانه غيرمستقيم دريافت کرده است. درحال‌حاضر نسبت مصرف حامل‌هاي انرژي در بخش حمل‌ونقل شامل 53 درصد بنزين، 32 درصد گازوئيل، 13 درصد سي‌ان‌جي و سه درصد ATK است و سهم هرکدام از فراورده‌ها از يارانه پنهان به‌ترتيب بنزين 55 درصد، گازوئيل 40 درصد، سي‌ان‌جي سه درصد و سوخت هوايي دو درصد است. نکته مهم اين است که گازوئيل به نسبت سهم خود در مصرف، يارانه بسيار بيشتري را به خود اختصاص مي‌دهد و سي‌ان‌جي نيز به نسبت سهم خود در مصرف، سهم بسيار کمتري از يارانه را به خود اختصاص مي‌دهد.‌

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.