|

بازخوانی طرح صلح هرمز

یک ماهی از طرح جمهوری اسلامی ایران برای صلح در منطقه می‌گذرد. اگرچه این طرح از سوی برخی کشورها با استقبال مواجه شد، اما آنچنان که انتظار می‌رفت، نبود. این طرح را رئیس‌جمهوری ایران در مجمع عمومی امسال سازمان ملل مطرح کرد.وزیر خارجه ایران در نیویورک در نشستی خبری درباره این طرح گفت: «تنگه هرمز نه‌تنها از لحاظ استراتژیک مهم است، ابتکار هرمز یا ایده ائتلاف برای امید را رئیس‌جمهوری ایران مطرح کرده که بسیار برای ما جدی است. این ابتکار چرخشی از مفهوم خرید امنیت به سمت اتکا به خود مردم منطقه و همکاری میان آنهاست. اینها بنیان امنیت در منطقه هستند و بدون آنها امنیت، خیالی دست‌نیافتنی در منطقه خواهد بود». حسن روحانی در سخنرانی‌اش در سازمان ملل این طرح را ارائه داد و گفت: «دکترین امنیتی جمهوری اسلامی ایران حفظ صلح و ثبات در خلیج‌فارس و تأمین آزادی و امنیت کشتی‌رانی در تنگه هرمز است. حوادث اخیر، این امنیت را به شکل جدی در خطر قرار داده است. امنیت و صلح در خلیج‌فارس، دریای عمان و تنگه هرمز را با مشارکت کشورهای این منطقه می‌توان تأمین کرد و جریان آزاد نفت و سایر منابع انرژی را تضمین کرد، به شرط آنکه امنیت را چتری فراگیر در همه حوزه‌ها برای تمامی کشورها بدانیم. بنا به مسئولیت تاریخی کشورم در حفظ امنیت، صلح، ثبات و پیشرفت در منطقه خلیج‌فارس و تنگه هرمز، همه کشورهایی را که از تحولات خلیج‌فارس و تنگه هرمز متأثر می‌شوند به «ائتلافِ امید» HOPE یعنی «ابتکار صلح هرمز» (Hormoz Peace Endeavor) دعوت می‌کنم». حسن روحانی هدف از طرح این پیشنهاد را این‌گونه تشریح کرد: «هدف «ائتلاف امید» ارتقای صلح، ثبات، پیشرفت و رفاه کلیه ساکنان حوزه تنگه هرمز و تفاهم متقابل و روابط صلح‌آمیز و دوستانه میان ایشان است. این ابتکار حوزه‌های مختلف همکاری مانند تأمین همگانی امنیت انرژی، آزادی کشتی‌رانی و انتقال آزادانه نفت و سایر منابع از و به کشورهای حوزه تنگه هرمز و فراتر از آن را در بر می‌گیرد. «ائتلاف امید» بر پایه اصول مهمی مانند پایبندی به اهداف و اصول ملل متحد، احترام متقابل، منافع متقابل، جایگاه برابر، گفت‌وگو و تفاهم‌، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، خدشه‌ناپذیریِ مرزهایِ بین‌المللی، حل‌و‌فصلِ مسالمت‌آمیز تمامی اختلافات و از همه مهم‌تر دو اصلِ بنیادینِ «عدم تجاوز» و «عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر» قرار دارد. حضور سازمان ملل متحد برای ایجاد یک چتر بین‌المللی در حمایت از «ائتلاف امید» نیز امری ضروری است». ظریف نیز در روزنامه‌های الرأی کویت و فایننشال‌تایمز درباره این طرح توضیح داد. او نوشت: «از همکارانم در میان مدیران و رهبران کشورهای منطقه و همین‌طور از مجامع دانشگاهی و دیپلماتیک دعوت می‌کنم که به ما در ایجاد طرح صلح، امنیت، ثبات و سعادت بپیوندند». رضا نصری، حقوق‌دان بین‌المللی، در یادداشتی در کانال خود به اهمیت این طرح پرداخته و نوشته است: «طرح صلح هرمز (Hope) -‌که رئیس‌جمهوری و وزیر خارجه در سازمان ملل و سپس در رسانه‌های بین‌المللی ارائه کرده‌اند‌- یکی از مهم‌ترین ابتکارات دیپلماتیک ایران است. حمایت کلیت نظام، رسانه‌ها و جامعه مدنی از این طرح می‌تواند آینده روشن‌تری برای منطقه و نسل آینده آن رقم بزند». او در تشریح نظر خود به موارد زیر پرداخته است: ۱) طرح صلح هرمز (Hormuz Peace Endeavor) بستر حقوقی محکمی دارد و اجزا و عناصر تشکیل‌دهنده آن تک‌تک و در مجموع با منافع ملی و راهبردی ایران کاملا سازگار است. ۲) این طرح هم مبتنی‌بر اصل «بومی‌سازی امنیت»، «همکاری نظامی- امنیتی» و خروج نیروهای فرامنطقه‌ای است؛ هم یک عنصر «کنترل تسلیحات» (Arms control) دارد که نقش مهمی در تنش‌زدایی و هدایت منابع مالی به سمت «توسعه» و عمرانی (به جای فربه‌سازی شرکت‌های اسلحه‌سازی) ایفا خواهد کرد. ۳) هم برنامه‌ای در راستای «مشترک‌سازی منافع اقتصادی»، «سرمایه‌گذاری مشترک» و همکاری‌های بلندمدت دارد‌ که این خود در ایجاد صلح و ثبات پایدار میان دولت‌ها بسیار مؤثر خواهد بود. ‌ ۴) هم در جهت وفاق و نزدیکی ملت‌ها -‌یا تنش‌زدایی ریشه‌ای (Grassroots)‌-، تبادلات فرهنگی و همکاری‌های علمی برنامه دارد؛ هم بستری برای حل‌وفصل مسائل فرامرزی (مانند مسائل محیط‌زیستی، تروریسم، مواد مخدر، امنیت سایبری، انرژی و ...) فراهم می‌کند. ۵) این طرح از یک طرف -‌از آنجا که متکی بر بومی‌سازی امنیت میان کشورهای اسلامی و اخراج نیروهای غربی است‌- با موازین ایدئولوژیک و ارزش‌های انقلاب -‌که در قانون اساسی متبلور شده‌- کاملا سازگار است؛ از طرف دیگر، حاوی نوعی «عمل‌گرایی» است که وجهه مُدرن و بالغ کشور را تداعی می‌کند. ۶) به عبارت دیگر، طرحی است که «ارزش‌های انقلاب» و «عمل‌گرایی» را -‌در قالب یک ابتکار دیپلماتیک‌- در یک‌جا گِرد می‌آورد و از این‌رو می‌تواند کانونی برای اجماع و همکاری جناح‌ها و جریان‌های مختلف سیاسی باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.