|

«اکسپرس» مُرد، زنده‌باد «روزنامه»

پژمان موسوی

هفته‌ای که گذشت انتشار یک خبر بازتاب گسترده‌ای در فضای رسانه‌ای جهان داشت: «روزنامه اکسپرس برای همیشه تعطیل شد»! این روزنامه که سال‌ها در واشنگتن توزیع می‌شد و اقبال فراوانی به‌ویژه در میان مسافران خطوط مختلف متروی این شهر داشت، به دلیل آنچه «گرایش شدید مردم به استفاده از دستگاه‌های الکترونیک و رسانه‌های دیجیتال» و در نتیجه عدم تأمین مالی این رسانه عنوان شد، از سوی مؤسسه واشنگتن‌پست که ناشر آن بود، برای همیشه تعطیل شد. مهم‌تر از این تعطیلی، تیتر یکی بود که این روزنامه برای شماره آخر خود برگزید. تیتر شماره پایانی این روزنامه این بود: «امیدواریم با تلفن‌های همراه حقیرتان خوش باشید». تعطیلی اکسپرس و رویدادهای مشابهی که در حوزه رسانه‌های مکتوب هم در جهان و هم در ایران در یکی دو سال گذشته رخ داده است، بار دیگر این پرسش مهم را پیش کشیده که آیا دوره رسانه‌های مکتوب به سر رسیده است؟ آیا این تعطیلی‌ها به این معناست که دیگر باید با روزنامه و مجله خداحافظی کرد؟ مهم‌تر از آن، اگر این‌گونه است، چرا هنوز در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا که در دنیای دیجیتال حرف‌های بسیاری برای گفتن دارند، روزنامه‌هایی برای تیراژ میلیونی منتشر می‌شوند؟ این تناقض از کجا می‌آید و نحوه مواجهه ما با این پدیده‌ هر روز در حال گسترش چگونه باید باشد؟ اما سؤالِ اصلی برای یکی مثل من این است: «چرا در این روزگارِ رسانه‌زده‌ پرسروصدا با انبوهی از رسانه‌های دیداری و شنیداری و مجازی، باید روزنامه و مجله منتشر کرد؟» آیا هنوز هم می‌توان ادعا کرد که مجلات و روزنامه‌های ما می‌توانند برای مخاطبان جذاب باشند؟ راز این جذابیت چیست؟ آیا اساسا انتشار رونامه‌ها و مجلات مکتوب در این روزگار توجیه دارد؟ پاسخ من به این پرسش‌ها یک کلمه است: «بله»!
واقعیت این است که با گسترش وسایل ارتباط جمعی و نفوذ رسانه‌های دیجیتال از یک طرف و گسترش شبکه‌های مختلف خبری تلویزیونی و ماهواره‌ای از طرف دیگر، مردم دیگر نیاز چندانی به پیگیری اخبار مورد نظرشان از طریق روزنامه‌ها و مجلات ندارند و این نیاز خود را به‌خوبی و حتی بسیار بهتر و بیشتر از روزنامه‌ها و مجلات از همان طرق دنبال می‌کنند و برای این منظور نیاز چندانی به روزنامه‌ها و مجلات ندارند. پس راز جذابیت روزنامه‌ها و مجلات برای صاحبان فکر و قلم از یک‌سو و مردم از سوی دیگر چیست؟ به نظر می‌رسد مهم‌ترین نکته در این‌باره، نیاز مردم به «تحلیل»و «تفسیر» است؛ امری که در فضای مجازی که عرصه‌ «سرعت» و نه «دقت» و «تأمل» است، امکان وقوع ندارد. مروری بر شبکه‌های مختلف مجازی و رسانه‌های فارسی‌زبانِ ماهواره‌ای نشان می‌دهد در این رسانه‌ها فقط سرعت انتشار است که برای سردمداران این رسانه‌ها اهمیت دارد و ربودنِ گوی سبقت از رقبا. همین امر هم هست که دقت این رسانه‌ها را پایین می‌آورد و آنها را به محلی برای انتشار هر چیزی به نام خبر تبدیل می‌کند. فضای مجازی اساسا جایی برای تأمل و تعمق نیست و این امکان را به مخاطبانش نمی‌دهد که «تمرکز»کنند. از سوی دیگر، هم فضای مجازی و هم شبکه‌های ماهواره‌ای «فرار» هستند و ردی از خود باقی نمی‌گذارند. می‌آیند و می‌روند اما این رسانه‌های مکتوب هستند که با دقت و حوصله و کار حرفه‌ای، امکانِ «تأمل» را برای مخاطبان‌شان فراهم می‌آورند و آنها را به «تعمق» دعوت می‌کنند. چیدمان صفحات، انتخاب سوژه‌ها و نویسندگان، به‌کارگرفتن خبرنگاران و کادر حرفه‌ای، اختصاص صفحاتی جذاب، انتشار ویژه‌نامه‌های موضوعی و... از جمله موضوعاتی هستند که در رسانه‌های مکتوب جدی گرفته می‌شوند تا محتوایی متفاوت در اختیار مخاطب قرار گیرد.
یک زمانی بود که تصور می‌شد با گسترش شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای و راه‌اندازی و فعالیت ده‌ها سایت و خبرگزاری دولتی و خصوصی، دیگر جایی برای روزنامه‌ها و مجلات نخواهد بود و مردم دیگر دلیل و انگیزه خود را برای خواندن روزنامه‌ها و مجلات از دست خواهند داد؛ عدد شبکه‌های ماهواره‌ای و تلویزیونی از هزار گذشت و عدد سایت‌ها و خبرگزاری‌ها هم از صد، اما نه تنها اقبال مردم به روزنامه‌ها و مجلات کم نشد که در مواردی بیشتر هم شد. چرایی‌اش روشن است. همان‌طور که کتاب جایگزینی نیافت، روزنامه‌ها و مجلات هم جایگزینی نخواهند یافت. البته همه‌ اینها منوط است به راهی که روزنامه‌نگاران بر می‌گزینند؛ راهی که باید در خدمتگزاری حقیقت باشد و در خدمتگزاری آزادی. اگر این‌گونه بود، هیچ چیز را یارای حذف رسانه‌های مکتوب نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.