آيا ترامپ شکست خورده است؟
هفته گذشته بانو سيگال مندلکر معمار سياستهاي اقتصادي ضد ايران ونزوئلا، روسيه و کوبا يعني کسي که وزارت خزانهداري آمريکا را به اتاق جنگ عليه رقبا و مخالفان آمريکا تبديل کرده بود، از سمت معاونت وزارت خزانهداري ترامپ استعفا داد. آيا اين استعفا را ميتوان نخستين نشانهها از شکست سياستهاي تنشآفرين ترامپ تحليل کرد! البته استعفاي معاونت خزانهداري در امور تروريسم شايد به خودي خود اهميت چنداني در مجموعه سياستهاي اقتصادي «اول آمريکا»ي ترامپ نداشته باشد اما اگر آن را در کنار عقبگردهاي اقتصاد توليدي، اوضاع بد برخي ايالتهاي مهم و کسري تراز بازرگاني آمريکا و ميل به همگرايي اروپا با روسيه قرار دهيم آنگاه ميتوان نشانههاي شکست را در اين استعفا يافت.
نگاه به اقتصاد آمريکا از آينه عقب نرخ بيکاري در آمريکا به 3.5 درصد کاهش يافته. بر پايه گزارش بلومبرگ دولت ترامپ رکورد 50ساله اخير در زمينه نرخ اشتغال را شکسته و رشد اقتصادي در سال 2018 به حدود سه درصد رسيده که بيشتر از رشد دودرصدي دوره اوباماست. ترامپ براي تشويق بانکها به وامدهي و افزايش سرمايهگذاري نرخ بهره را بين 2 تا 2.5 درصد کاهش داده است. همچنين آمريکا با سرمايهگذاريهاي عظيم روي نفت شيل براي نخستين بار در تاريخ به صادرکننده نفت خام تبديل شده است. اما آيا اينها همه واقعيتهاي اقتصادي آمريکاست؟ آيا در اقتصاد بههمپيوسته و جهانيشده کنوني ميتوان صرفا بر پايه شعار «اول آمريکا» و زمينزدن ساير اقتصادها در درازمدت رشد و شکوفايي اقتصادي را براي کشوري چون آمريکا به ارمغان آورد؟! تجارت و ماليسازي بنياد سياستهاي اقتصادي آمريکا: تجارت و دلار از مهمترين پايههاي اقتصادي آمريکا هستند که در خدمت رشد فناوري اين کشور را براي دههها بر قله اقتصاد جهان نشانده است. آمريکا داراي بزرگترين حجم تجاري دنياست و 75 درصد تجارت اروپا از طريق آمريکا انجام ميشود. دلار هنوز سلطان ارزهاي دنياست و جريان انرژي در جهان زير سلطه اين کشور است. با اين همه اعلام جنگ تجاري آمريکا عليه چين، اتحاديه پاسيفيک و اقيانوسيه و اخيرا اروپا بدترين ضربهها را به اقتصاد اين کشور زده است. به طوري که رسانههاي مرتبط با سرمايهداري آمريکا نيز ترامپ را از دامنزدن به جنگ تجاري با اروپا بر حذر داشته و برعکس به همگرايي با اروپا تشويق ميکنند زيرا به نظر اين رسانهها بزرگترين تهديد کنوني اقتصاد آمريکا جنگ تجاري است. استفاده بيش از حد ترامپ از حربه تجارت و دلار باعث شده کشورهاي صنعتي جهان به دنبال جداکردن راه خود از آمريکا باشند. اروپا سالهاست که ديگر آمريکا را برادر بزرگتر خود نميداند و به آرامي به سوي روسيه تمايل پيدا کرده است. چين بزرگترين شريک تجاري آمريکا، با سياست بلندپروازانه خود در جاده ابريشم يا کمربند جهاني به دنبال ايجاد سازوکارهايي نه صرفا براي دورزدن آمريکا بلکه رشد و شکوفايي اقتصاد جهاني از طريق نوعي ديگر از جهانيسازي است که به نظر مارکس سرنوشت محتوم سرمايهداري جهاني است. روسيه از يک سو با چين پيمانهاي راهبردي اقتصادي و نظامي ميبندد و از سوي ديگر با ايجاد پيمانهايي با ايران و قطر بزرگترين دارندگان ذخاير گاز جهان و از طريق خط لوله نورداستريم درصدد خارجکردن هژموني انرژي از دست آمريکاست. پيمان شانگهاي و اتحاديه اوراسيا ميتوانند بديلهاي تازهاي در برابر تجارت جهاني و WTO زير سلطه سرمايهداري جهاني به رهبري آمريکا قرار دهند و بيش از پيش هژموني ايالات متحده را به چالش بکشند.
اوضاع نااميدکننده اقتصادي در آمريکا در سال 2020: در حالي که رئيس فدرال شيکاگو ريسک اصلي اقتصاد آمريکا را چالش با بخش توليدي ميخواند طبق گزارش بلومبرگ اوضاع اقتصادي سه ايالت تأثيرگذار در انتخابات رياستجمهوري يعني ايالتهاي ميشيگان، پنسيلوانيا و ويسکانسين در شرايط بد اقتصادي حتي نسبت به سال 2015 قرار دارند. با وجود آمارهاي مثبت اقتصادي رئيس فدرال بوستون از رشد اقتصادي پايين نزديک به 1/7درصدي در ماههاي باقيمانده تا پايان سال ابراز نگراني ميکند و آن را ناشي از سياستهاي تعرفهاي ترامپ دانسته و سياستهاي تحريک اقتصادي ترامپ از جمله کاهش نرخ سود براي ترغيب به سرمايهگذاري در صنعت را پيشروي در مسير دستانداز ارزيابي ميکند. اشتغالزايي در برابر اقتصاد توليدي آمريکا: ترامپ با اعمال تعرفههاي سنگين بر کالاهاي چيني و اروپايي و برخي کالاها مانند فولاد و آلومينيوم در توليد برخي صنايع اشتغال ايجاد کرده است. اما سياستهاي تعرفهاي ترامپ باعث ازدسترفتن دستکم يکميليونوصد هزار شغل در بخش تجارت، اعم از گمرک، حملونقل دريايي و زميني و شرکتهاي تجاري خواهد شد. درحاليکه ترامپ تجارت را مهمترين اولويت خود اعلام کرده، آمارها نشان ميدهد که نهتنها سياستهاي تعرفهاي او نتوانسته موازنه تجاري را به سود آمريکا تغيير دهد، بلکه به گفته رئيس فدرال آتلانتا، دور جديد تعرفهها به شرايط نامطمئن تجاري دامن زده و باعث وقفه بيش از پيش در سرمايهگذاري در کسبوکارها خواهد شد. در زمينه تراز بازرگاني نيز سياستهاي تعرفهاي ترامپ بر کالاهاي چيني برخلاف لافهاي ترامپ باعث کسري بيشتر تراز تجاري آمريکا با چين در سال 2018 شده است. اگر بپذيريم در عصر جهانيشدن و اختلاط اقتصاد جهاني توليد يک کالا به صورت انحصاري در يک کشور باعث بالارفتن قيمت تمامشده آن خواهد شد، با اعمال تعرفه بر کالاهاي چيني که بخشي از آنها توسط سرمايهگذاري شرکتهاي آمريکايي مانند اپل يا جنرالموتورز و صدها شرکت ديگر در چين توليد ميشوند، عملا چوبگذاشتن لاي چرخ غولهاي اقتصادي آمريکايي خواهد بود که به تضعيف موقعيت اقتصادي اين شرکتها خواهد انجاميد. اپل و هواوي يک نشانه از شکست ترامپ: ترامپ که در جريان جنگ تعرفهاي ضدچيني خود متوجه سقوط ارزش سهام شرکت اپل که سرمايهگذاريهاي گستردهاي در چين انجام داده بود شد، نوک پيکان حمله خود را ضد شرکت چيني هواوي متوجه کرد، تا جايي که براي زيرفشار قراردادن هواوي مدير مالي اين شرکت در کانادا دستگير و براي مدتي کوتاه زنداني شد. اما واقعيتها نشان ميدهند که اين سياستها نهتنها به داد اپل نرسيد، بلکه برعکس آب به آسياب هواوي ريخته و در ميان حيرت ترامپ و کابينه جنگياش اين شرکت به بالاترين رشد خود دست يافت. سلاح کند انرژي ترامپ و صلح در اوکراين: استفاده از انرژي بهعنوان يک سلاح از سوي آمريکا، اروپا را به همگرايي با روسيه واداشته است. برپايه بررسيهاي انجامشده و گزارش اداره اطلاعات انرژي آمريکا، مصرف گاز تا سال2050 بيش از 40 درصد رشد خواهد کرد. خط لوله گاز نورد استريم روسيه و اروپا و همکاري روسيه با ترکيه و اتريش براي تبديل اين دو کشور به هاب گازي اروپا نقش مرکزي به روسيه در زمينه انرژي خواهد داد که براي اروپا بسيار وسوسهانگيز خواهد بود. مکرون در ديدار با سفيران اين کشور در پاريس آشکارا از لزوم همگرايي با روسيه بهعنوان يک کشور اروپايي و حفظ فاصله با آمريکا و سياستهاي تنشزاي آن سخن گفت. اخيرا طرح صلح وزير خارجه آلمان بين روسيه و اوکراين به موفقيت نهايي نزديک شده که آشکارا نشان از نزديکي اروپا به روسيه و شکست سياستهاي ضدروسي آمريکا دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.