فاز سرنوشتساز 11
علیرضا سلطانی-کارشناس اقتصاد انرژی
توسعه و تکمیل مهمترین و سرنوشتسازترین فاز پارس جنوبی، پس از کشوقوسهای فراوان، با اعلام دو روز قبل وزیر نفت به یک شرکت ایرانی واگذار شد. میدان گازی پارس جنوبی بهعنوان بزرگترین میدان گازی شناختهشده دنیا تاکنون، خواهناخواه تا چند سال آینده با توجه به میزان برداشت دو کشور ایران و قطر، وارد مرحله کاهش تولید خواهد شد و این اجتنابناپذیر است. فاز 11 پارس جنوبی که تنها فاز باقیمانده از مجموع 28 فاز این میدان بزرگ گازی است، مرزیترین فاز به لحاظ مجاورت با منطقه تحت حاکمیت قطر است. با توجه به اینکه دو کشور ایران و قطر رقابت برداشت از حوزههای مرزی را با قدرت و سرعت دنبال میکنند، بهطور طبیعی اولین نشانههای کاهش میزان برداشت گاز در حوزه مجاورت مرز دو کشور ایران و قطر است. بنابراین توسعه و تکمیل فاز 11 با دیگر فازهای این میدان از حساسیت و اهمیت بیشتری برخوردار بوده و هست. فاز 11 جدای از تأمین روزانه 56 میلیون مترمکعب گاز برای کشور، کارکرد متفاوتی در میان فازهای دیگر پارس جنوبی دارد و آن فراهمکردن زمینههای فنی برای ورود به دوران دوم و جدید پارس جنوبی است؛ دورانی که در چند سال آینده آغاز میشود و مهمترین نشانه آن، کاهش تولید از این میدان به دلیل کاهش فشار است. با توجه به اینکه درحالحاضر پارس جنوبی نزدیک به 70 درصد گاز مصرفی کشور در بخشهای خانگی، نیروگاهی، صنعتی و خوراک مجتمعهای پتروشیمی و پالایشگاهی را تأمین میکند، کاهش تولید که با گذشت زمان روند آن افزایشی خواهد بود، دربردارنده زیانهای اقتصادی بالایی برای کشور است و بهطور خاص، کارایی مجتمعهای عظیم پالایشگاهی و پتروشیمی در عسلویه و کنگان را که میلیاردها دلار سرمایه کشور را در خود جای دادهاند، از موضوعیت میاندازد. در نتیجه یکی از برنامههای راهبردی وزارت نفت در حوزه انرژی کشور بهطور خاص، حفظ و حتی افزایش میزان تولید گاز از میدان پارس جنوبی است. بر این اساس، راهبرد افزایش فشار برای تولید گاز، از سالها قبل در دستور کار قرار گرفته و در این میان فاز 11 بهعنوان آغاز اجرای این راهبرد و مقدمه ورود به عصر فشارزایی میدان گاز پارس جنوبی در نظر گرفته شد. یکی از مهمترین چالشهای اجرای این راهبرد در گام نخست، دانش و توانمندی فنی آن است که درحالحاضر این دانش و توانمندی در اختیار چند شرکت بزرگ بینالمللی است. اصرار وزارت نفت برای واگذاری کار توسعه و تکمیل فاز 11 پارس جنوبی به شرکتهای خارجی و بهطور خاص توتال، امکان بهرهگیری از این توانمندی در توسعه این فاز و امکان انتقال دانش یادشده به داخل کشور از طریق مشارکت شرکتهای داخلی در اجرای پروژه مذکور بود که با تحریمهای اعمالی این مهم محقق نشد. اصرار بر اجرای این طرح از سوی شرکت چینی سیانپیسیآی نیز به این دلیل بود که شرکت چینی راحتتر و سریعتر از شرکتهای ایرانی در دوره تحریم امکان بهرهگیری از فناوری روز فشارافزایی را از طریق برخی همکاریها با شرکتهای دارنده دارد. خودداری شرکت چینی با وجود شکیبایی ایران برای شروع به کار آن نیز امکانپذیر نشد و در نهایت شرکت ایرانی پتروپارس طبق قرارداد منعقدشده مسئولیت اجرای توسعه و تکمیل فاز 11 را بر عهده گرفته است. مسئله درخور توجه این است که اگرچه شرکتهای ایرانی فاقد فناوری فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی هستند، اما مسئولیت بهرهگیری و استفاده از این توانمندی از دوش آنها برداشته نشده است. فاز 11 پارس جنوبی به دلایلی که در بالا بیان شد، برای صنعت نفت و گاز ایران حیاتی است و هرگونه تلاش برای بهرهگیری از فناوری نوین فشارافزایی، اهمیت و ضرورت فراوانی دارد. پتروپارس بهعنوان متولی توسعه و تکمیل فاز 11، رسالت بزرگ و سرنوشتسازی را در صنعت نفت و گاز ایران و بهطور کلی اقتصاد کشور بر دوش دارد. این شرکت باید همه مدیریت خود را در مرحله نخست برای جذب منابع مالی که در حدود پنج میلیارد دلار برآورد شده و پس از آن برای شناسایی و بهکارگیری همه ظرفیتهای علمی، تخصصی و فنی موجود در کشور اعم از دانشگاهها و شرکتهای ایرانی مانند مپنا، در حوزه فشارافزایی به کار گیرد. در کنار این، باید تلاش کند با وجود تحریمهای موجود، در زمینه تأمین مالی و مهمتر از آن در زمینه فنی، از ظرفیتهای بینالمللی ازجمله شرکتهای بزرگ بینالمللی بهرهبرداری لازم را ببرد. حضور شرکت ایرانی پتروپارس در این آزمون بزرگ ملی، اگرچه توأم با هزینه بیشتر و زمان طولانیتری خواهد بود، اما با درنظرگرفتن محدودیتهای موجود ناشی از تحریم و دستاوردهای علمی و فنی، میتواند برای صنعت نفت مفید باشد.
نکته پایانی اینکه مسئولیت توسعه فاز 11 پارس جنوبی با تفاسیری که بیان شد و با توجه به شرایط موجود، صرفا بر دوش شرکت پتروپارس نیست. بهطور طبیعی همه باید کمک کنند این شرکت بتواند بهخوبی از پس وظیفه خود برآید. مرحله اول، تأمین مالی پروژه است که بسیار سنگین بوده و لازم است نهادها و مقامات ارشد تصمیمگیر مانند ستاد هماهنگی اقتصادی قوا، تدابیر لازم را بهویژه از طریق صندوق توسعه ملی به صورت وام اتخاذ کنند. در کنار این مسئله، بسیج ظرفیتهای علمی و فنی داخلی است که لازمه آن، تشکیل ستاد واحدی با حضور مراکز علمی و همچنین شرکتهای صاحب برند در این زمینه مانند مپنا برای حمایت فنی و ساخت تجهیزاتی مانند سکوهای فشارافزا و تولید کمپرسورهای تقویت فشار است. از سوی دیگر، دستگاه دیپلماسی و سایر شرکتها و نهادهایی که فعال در عرصه بینالمللی هستند، باید از ظرفیتهای خود در ایجاد ارتباط با شرکتهای خارجی برای بهرهگیری از توان فنی و تخصصی آنها در این پروژه راهبردی استفاده کرده و راه دستیابی به فناوریهای روز را برای کاهش هزینههای طرح و مخاطرات آن فراهم کنند. فراموش نشود فاز 11، فاز سرنوشتساز صنعت نفت و گاز ایران است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.