نوبل فیزیک 2019 در دستان اخترفیزیکدانان
حسن فتاحي
ديروز، هشتم اکتبر سال 2019، آکادمی سلطنتی علوم سوئد برندگان جایزه نوبل فیزیک را اعلام کرد. جایزه امسال به سه اخترفیزیکدان رسید؛ یک نفر از آمریکا و دو نفر از اروپا. براساس آنچه کمیته نوبل اعلام کرده است نیمی از جایزه نوبل فیزیک به جیمز پیبلزِ آمریکایی تعلق گرفته و نیمی دیگر بهتساوی به میشل مایر و دیدیه کولوز رسیده است. در سایت رسمی جایزه نوبل چنین آمده است: «جایزه نوبل فیزیک سال 2019 به سه دانشمندی تعلق میگیرد که هر یک سهمی در فهم ما از تحول عالم و جایگاه زمین در کیهان داشتهاند. نیمی از این جایزه به جیمز پیبلز اختصاص دارد برای تحقیقاتش و کشفهای نظریاش در زمینه کیهانشناسی فیزیکی؛ نیمی دیگر هم به میشل مایر و دیدیه کولوز که موفق به کشف سیاره فراخورشیدی شدند که به دور ستارهای مانند خورشید در حال گردش است». نزدیک به 14 میلیارد سال قبل عالم از انفجار بزرگ پدید آمد و امروز کیهانشناسان و اخترفیزیکدانان درصدد پاسخگویی به سؤالات بنیادی چگونگی سازوکار عالم و تحول آن هستند. 20 سال قبل از اینکه جیمز پیبلز به دنیا بیاید، آلبرت اینشتین با ارائه نسبیت عام گام مهمی را در کیهانشناسی برداشت و پس از آن خاستگاه عالم محل مناقشه بود. در دهه 60 میلادی درحالیکه پیبلز جوان در دانشگاه پرینستون بود، کشفی بزرگ رخ داد و تابش زمینه کیهانی کشف شد. کشف این تابش برگ برنده نظریه مهبانگ بود و امروز پیبلز بعد از نیمقرن تلاش در درک و تفسیر سازوکار عالمِ مبتنی بر نظریه مهبانگ برنده جایزه نوبل فیزیک شد. او از کسانی است که در رهیافتهای نظری کیهانشناسی مدرن نقشی بیبدیل دارد. به اکتبر سال 1995 برویم. میشل مایر و دیدیه کولوز اعلام کردند نخستین سیاره فراخورشیدی را در کهکشان راه شیری کشف کردهاند؛ سیارهای گازی و بزرگ که قابل قیاس با بزرگترین سیاره منظومه شمسی خودمان، مشتری بود. این کشف که بهراستی همتراز اکتشافات بزرگ نجومی همچون تابش زمینه کیهانی بود با خود انقلابی بزرگ را در نجوم به همراه داشت بهطوریکه تاکنون بیش از چهار هزار سیاره فراخورشیدی دیگر کشف شده و امروزه نجومِ سیارات فراخورشیدی یکی از پیشروترین شاخههای نجوم نوین است. دستاوردهای نظری پیبلز دانشمندان را به شناخت ماده تاریک و انرژی تاریک سوق داده و دستاوردهای مایر و کولوز راهی را گشوده که بشر در پی یافتن سیارات فراخورشیدی هرچه بیشتر و کشف حیات در دیگر سامانههای فرامنظومه شمسی است.
- جیمز پیبلز متولد سال 1935 در کاناداست و به سال 1962 دکترای خود را از دانشگاه پرینستون دریافت کرده است. او صاحب کرسی آلبرت اینشتین در دانشگاه پرینستون است. - میشل مایر متولد 1942 در سوئیس است. او در سال 1971 دکترای خود را از دانشگاه معروف کشورش، ژنو، دریافت کرده و در حال حاضر هم در همان دانشگاه صاحب کرسی استادتمامی است. - دیدیه کولوز متولد 1966 جوانترین برنده جایزه نوبل فیزیک امسال است و دکترای خود را به سال 1995 از دانشگاه ژنو گرفته است. او هماکنون استادتمام دانشگاه ژنو و دانشگاه کمبریج انگلستان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.