گسيختگي؛ بحران رسانههاي مجازي اصلاحطلبان
محمد رهبري*
پس از انقلاب تلفنهاي هوشمند و با رشد و توسعه شبکههاي اجتماعي مجازي، ماهيت کنش سياسي دچار تحولات فراواني شده است. اين تحولات، امکانات جديد و بسيار پيچيدهتري را در اختيار جريانات سياسي، چه قدرت دولتي و چه اپوزيسيون آن قرار داده است. اين امکانات نه تنها در نوع کنشگري سياسي، انتخاباتي و رسانهاي افراد و جريانهاي سياسي تأثير گذاشته، بلکه معنا و مفهوم برخي از مفاهيم سياسي را نيز دستخوش تحول کرده است و ما امروز شاهد معناي جديدي از «مشارکت سياسي»، «اعتماد سياسي»، «عضويت» و... هستيم. در اين ميان، اصلاحطلبان به عنوان يک جريان سياسي که سالها در عرصه رسانه توانمند بوده و فضاي مجازي براي آنها يک مزيت نسبي محسوب ميشد، نياز به بازنگري در رويکردهاي رسانهاي خود دارند. اين جريان سياسي با اتکا بر همين مزيت نسبي خود توانسته بود در انتخاباتهاي گذشته پيروز از ميدان خارج شود، اما دادهکاويها نشان ميدهد حالا وضعيت آنها در ميان کاربران فضاي مجازي در شرايط نسبتا بحراني قرار دارد.برخي از اصلاحطلبان تصور ميکنند اين وضعيت به خاطر سرمايهگذاري رقباي سياسي آنها در داخل و اپوزيسيون در خارج است. اگرچه حملات اين دو جريان سياسي در داخل و خارج عليه اصلاحطلبان را يکي از عوامل بحران رسانهاي آنها ميتوان عنوان کرد، اما اصل و ريشه مشکل را بايد در داخل سياستهاي رسانهاي اصلاحطلبان ديد. براي آنکه وضعيت آنها از اين لحاظ روشن شود، در سه شبکه اجتماعي توييتر، تلگرام و اينستاگرام وضعيت آنها در تابستان سال گذشته در ادامه مورد بررسي قرار ميگيرد. توييتر: شبکه اجتماعي توييتر يکي از شبکههايي است که اصلاحطلبان تا چند سال پيش در آن وضعيت مناسبي داشتند. برخي پژوهشگران نشان دادهاند که 46 درصد از کاربران توييتري به اصلاحطلبي گرايش دارند. اما دادهکاويها نشان ميدهد اين 46 درصد بروز و ظهور ندارند. به همين جهت دو هشتگي که حاميان اين جريان سياسي در تابستان ترند کردند با دو هشتگ از سمت حاميان جريان اصولگرايي مقايسه شد که نمودار آن به شرح جدول زير است. اين جدول به خوبي گوياي اين است که چه به لحاظ تعداد توييت و ريتوييت و چه به لحاظ تعداد کل لايکهايي که اين توييتها داشتهاند، وضعيت اصلاحطلبان بدتر از اصولگرايان است. تلگرام: استفاده از شبکه اجتماعي تلگرام پس از فيلترينگ آن، روندي نسبتا کاهشي پيدا کرد. با اين حال نظرسنجي ايسپا در تيرماه گذشته نشان ميدهد که همچنان 42 درصد از ايرانيان از تلگرام استفاده ميکنند. از آنجايي که در کانالهاي تلگرامي فالوئر جعلي ميتواند زياد باشد، مقايسه ميانگين بازديدهاي هر کانال ميتواند شاخص مناسبتري براي ارزيابي هر کانال باشد. به همين جهت برخي از کانالهاي اصلاحطلبان، اصولگرايان و مخالفان نظام بر اساس اين شاخص مورد ارزيابي قرار گرفتند.نموداری که در این خصوص تهیه شده است نيز به خوبي نشان ميدهد که وضعيت کانالهاي اصلاحطلبان در مقايسه با رقبايشان از شرايط مناسبي برخوردار نيست و اين رقباي آنها هستند که صدايشان را به گوش کاربران تلگرامي ميرسانند. اينستاگرام: اينستاگرام به عنوان شبکهاي اجتماعي که در آن عمدتا مطالب غيرسياسي منتشر شده، تا سالهاي اخير چندان مورد توجه نيروهاي سياسي نبوده است. اما بررسيها نشان ميدهد به جز اصلاحطلبان، ساير گروههاي سياسي در يک سال اخير توجه ويژهتري به آن داشتهاند. به همين جهت با بررسي وضعيت 500 صفحه پربازديد در اينستاگرام در سال گذشته و سال جاري و تغيير رتبه برخي از صفحات چهرههاي سياسي، اين موضوع بيشتر قابل فهم است. به طوری که رتبه صفحات مربوط به رسانهها و چهرههای سیاسی مختلف در میان صفحات فارسی زبان اینستاگرام، در مرداد 97و مرداد 98 نشان میدهد صفحات مربوط به حسن روحانی و سید محمد خاتمی در یکسال گذشته افت داشته است و این در حالی است که در 500 صفحه پر فالوئر اینستاگرامی، به جز صفحات سید محمد خاتمی و سید حسن آقامیری، صفحه هیچ یک از نیروهای نزدیک به اصلاحطلبان وجود ندارد. نتيجهگيري: يافتههاي ارائهشده در اين گزارش نشان ميدهد وضعيت اصلاحطلبان در سه شبکه اجتماعي توييتر، تلگرام و اينستاگرام در شرايط بحراني است و اساسا صداي اين جريان سياسي به گوش مردم نميرسد. به همين جهت تغيير سياست رسانهاي اصلاحطلبان يک ضرورت حياتي است که براي بقاي ايده اصلاحطلبي فوريت دارد. جريان اصلاحات حتي اگر بهترين عملکرد خود را هم داشته باشد، در صورت ادامه سياستها و روشهاي منسوخ رسانهاي، محکوم به شکست است. در همين راستا، صرف ابراز عقايد و ديدگاههاي چهرههاي اصلاحطلب در فضاي مجازي، آنچنان که در گذشته موجب اقبال عمومي به آنها شده بود، ديگر کارايي ندارد و لازم است براي رساندن صداي خود به جامعه از روشهاي روزآمدتري استفاده كرد. لازم به ذکر است جداول تهیه شده در این پژوهش در دفتر روزنامه شرق موجود است. *پژوهشگر شبکههاي اجتماعي مجازي و دانشجوي دکتراي جامعهشناسي سياسي
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.