|

بغداد؛ هدف مسكو بعد از دمشق

وزیر خارجه روسیه در پرتنش‌ترین روزهای عراق پس از سقوط داعش، رهسپار بغداد شد تا با رهبران این کشور مذاکره کند. این سفر اما ارتباط چندانی به ناآرامی‌های روزهای اخیر در بغداد پایتخت و دیگر شهرهای عراق در اعتراض به فساد و ناکارآمدی دولت ندارد و به نظر می‌رسد مسکو اهداف بلندمدت‌تری را در عراق دنبال می‌کند. روز گذشته سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، پس از مذاکره با محمد علی الحکیم، همتای عراقی خود، به این نکته اشاره کرد که یکی از مهم‌ترین اهداف سفرش به بغداد پیگیری توافق‌های تسلیحاتی قبلی دو کشور است. لاوروف در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با الحکیم با اشاره به موضوعات مورد بحث با طرف عراقی گفت: «با اشاره ما دیدگاهمان را در مورد لزوم اجرای تصمیم‌های کمیته مشترک دولتی برای همکاری تجاری و اقتصادی که در ماه آوریل برگزار شد، بیان کردیم و روند اجرای توافق‌ها مسیر مناسبی را طی می‌کند. قرار است به زودی دیپلمات‌های عراقی را در روسیه آموزش دهیم و همکاری‌های دو طرف در زمینه مبارزه با تروریسم نیز گسترش یابد. وزرای خارجه روسیه و عراق در مورد تنش‌های اخیر در خلیج‌فارس و احتمال رویارویی میان ایران و ایالات متحده هم می‌گویند برای کاهش تنش‌ها در خلیج‌فارس مواضع و نگرانی‌های مشترکی دارند و با همکاری و تعامل بازیگران منطقه می‌توان به رفع تنش‌ها امیدوار بود. اما آنچه لاوروف را به بغداد کشانده تنها بحث بر سر این موضوعات نیست. مسکو می‌خواهد از عدم تمایل ایالات متحده به حضور پررنگ در خاورمیانه استفاده و جای پای خود را در منطقه محکم کند. در سال‌های اخیر در سوریه شاهد افزایش حضور و نفوذ روسیه بودیم و اکنون عراق به‌عنوان هدف بعدی، مورد توجه مسکو قرار گرفته است. روسیه برای دستیابی به این هدف، عراق واحد را مدنظر قرار داده و بر همین اساس لاوروف نه‌تنها در سفر خود به این کشور در بغداد با رهبران عراق دیدار کرد، بلکه برای نخستین‌بار رهسپار اربیل، بزرگ‌ترین شهر و مرکز اقلیم خودمختار کردستان عراق شد تا با رهبران این منطقه نیز مذاکره کند. یکی از مهم‌ترین چالش‌های عراق که پس از سقوط حکومت صدام در سال 2003 هنوز حل‌نشده باقی مانده، ناکارآمدی و ضعف مفرط سیستم دفاع هوایی این کشور است. اخیرا نیز اسرائیل از این ضعف عراق استفاده کرد و مواضع و پایگاه‌های گروه‌های حشدالشعبی در عراق را هدف قرار داد. مسکو برای رفع این ضعف عراق و درواقع برای افزایش نفوذ خود در این کشور همسایه سوریه و ایران و کاهش وابستگی بغداد به واشنگتن، قصد دارد سیستم دفاع هوایی اس-400 را که در سوریه به کار گرفته و در ترکیه نیز مراحل استقرار خود را سپری می‌کند، به عراق هم بفروشد. بلافاصله پس از حملات اسرائیل به سوریه، لبنان و عراق که با حمایت ایالات متحده انجام شد، مقام‌های روسی، از جمله ماکسیم ماکسیموف، سفیر روسیه در عراق، ابراز آمادگی کردند که از ابتکار بغداد در شورای امنیت سازمان ملل برای کاهش محدودیت‌های عراق برای دفاع از حریم هوایی خود استقبال خواهند کرد. این محدودیت‌ها در دو دوره ابتدا در جریان جنگ اول خلیج‌فارس در سال 1991 و سپس در پی حمله ایالات متحده و هم‌پیمانانش به عراق در سال 2003 وضع شد و حریم هوایی عراق از کنترل دولت مرکزی این کشور خارج شده است. حملات اخیر فشارها علیه دولت بغداد برای سرعت‌بخشیدن به روند خروج نظامیان آمریکایی از عراق را افزایش داده و روسیه فرصت را برای جانشینی ایالات متحده در این کشور مناسب دیده است. بااین‌حال توجه مسکو به عراق تنها به فروش تسلیحات و سیستم‌های نظامی محدود نمی‌شود. عراق محدودیت‌های زیادی برای بازسازی و توسعه زیرساخت‌های خود پس از حمله آمریکا به عراق در سال 2003 و نیز جنگ با داعش در سال‌های گذشته دارد و اعتراض‌های اخیر نیز به ناتوانی دولت در بازسازی این کشور و مبارزه با فساد مربوط می‌شود. در این میان روسیه می‌خواهد مانند آنچه در سوریه انجام می‌دهد، در روند بازسازی عراق هم حضور داشته باشد و با توجه به جو ضدآمریکایی در عراق به نظر می‌رسد با استقبال دولت بغداد و عمده احزاب سیاسی این کشور روبه‌رو شود. ایفای نقش کلیدی روسیه در بازسازی عراق تضمین‌کننده نقش پررنگ مسکو در تحولات سیاسی و اقتصادی آینده این کشور است. تلاش روسیه برای افزایش نفوذ در عراق حاکی از نگاه وسیع‌تر مسکو به تحولات خاورمیانه است. پوتین در سال‌های اخیر در سوریه به قدرت اول تبدیل شده و رابطه‌ای نزدیک با ایران و ترکیه دارد و همچنین همکاری‌های نظامی مسکو با کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس نیز روند رو به رشدی دارد. طبیعی است که نفوذ در عراق هم می‌تواند کمک بزرگی به روسیه برای دستیابی به اهداف منطقه‌ای این کشور باشد و با اطمینان بیشتری نقش میانجیگر را در تحولات و بحران‌های خاورمیانه ایفا کند. در مورد سوریه شاهدیم که حضور مسکو باعث شده تا بین ‌اسرائیل و ایران در این کشور رویارویی نظامی مستقیم انجام نشود. در عراق نیز حضور روسیه می‌تواند عاملی متعادل‌کننده در رقابت میان ایران و ترکیه بر سر افزایش نفوذ در این کشور باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.