چه کسي زنان را به ورزشگاه راه داد؟
کار، کار خودشان است!
«چرا اين زنان پرشور نبايد حق حضور در ورزشگاهها را داشته باشند؟» ارديبهشت 1396 که حسن روحاني اين جمله را در جمع زنان پرشوري که براي حمايت از او خودشان را به سالن 12 هزارنفري آزادي رسانده بودند، به زبان آورد، فکرش را نميکرد محققشدن اين خواسته برايش تبديل به کلافي سردرگم شود. از زمان رويکارآمدن اين دولت، درست شبيه به دولتهاي قبلي، ولي با شدت بيشتري، بحث حضور زنان در ورزشگاه مطرح شده، ولي عملا گام بلندي که نشانهاي از پيشرفت در اين زمينه باشد، برداشته نشده است. جستهگريخته زنان توانستهاند به ورزشگاه بيايند؛ با تعداد کم و پس از عبور از فيلتر گزينش. در سايه همين گامهاي کوچک اما بالاخره اتفاق مهمي رخ داده و قرار است براي اولينبار به صورت «نيمهرسمي»، زنان آزادانه طعم حضور در ورزشگاههاي فوتبال را بچشند و براي بازي ايران با کامبوج راهي «آزادي» شوند. اينکه چرا «نيمهرسمي» هم دليل دارد؛ اول «رسمي» به اين خاطر که بالاخره براي اولينبار بعد از انقلاب اسلامي تعدادي از زنان علاقهمند به فوتبال توانستهاند بليت بخرند و شرايط را براي حضورشان در ورزشگاه آماده کنند. اما «نيمهرسمياش» هم اين است که به اندازه استقبالي که زنان از اين فرايند داشتهاند، بليتي فروخته نشده است. پيشتر ميگفتند قرار است يکدهم ظرفيت ورزشگاه براي بازي با کامبوج در اختيار زنان قرار بگيرد؛ يعني چيزي نزديک به هشت هزار نفر. بعد اما مسئولان فدراسيون فوتبال در اقدامي نسنجيده اعلام کردند 10 درصد ظرفيت مرداني که قرار است براي اين بازي به ورزشگاه بيايند بليت براي زنان کنار ميگذارند! تصور آنها اين بود که نزديک به 15 هزار مرد از اين بازي ديدن ميکنند، پس بايد چيزي نزديک به هزارو 500 بليت براي ورود زنان به ورزشگاه بفروشند. اين مورد را به صورت رسمي مشاور فرهنگي فدراسيون فوتبال اعلام کرد و گفت که دو جايگاه را براي آنها در نظر گرفتهاند؛ يعني تقريبا هزارو 600 زن ميتوانند راهي ورزشگاه شوند. فرداي آن روز اما ظاهرا وزير ورزش در دستوري فوري، به فدراسيون امر کرده که اين تعداد بايد به چهارهزارو 600 نفر؛ يعني به هشت جايگاه ارتقا پيدا کند. دستآخر هم که سههزارو 500 صندلي براي زنان تا به الان فروخته شده و شايعاتي هم مطرح شده که امروز و فردا دوباره قرار است تعداد کم ديگري بليت براي آنها در نظر گرفته شود. حالا چه با سههزارو 500 و چه با چهارهزارو 600 نفر، بالاخره زنان براي اولينبار قرار است با تهيه بليت راهي ورزشگاه شوند و ديدار تيم ملي و بازيکنان اين تيم را ببينند؛ اتفاقي که از آن بهعنوان يک «گام مثبت» يا شايد يک «پيروزي کوچک» نام برده ميشود. همين گام و همان پيروزي کوچک، حالا محل اختلاف شده است؛ فعلا افراد مختلفي ادعا ميکنند تلاشهاي آنها به نتيجه نشسته و اين پيروزي، هرچند کوچک، را بايد به نام آنها زد. فعالان حقوق زنان اين عده در راستاي ورود زنان به ورزشگاه تلاش بسيار زيادي کردهاند؛ آنها بهويژه در چندسال اخير با راهاندازي کمپينهاي ريزودرشت سعي کردهاند توجه مسئولان را جذب کنند که ورود به ورزشگاه حق طبيعي آنهاست؛ در اين راه البته تلاشهاي زيادي هم کردند و بعضا با بازداشتهاي موقتي که رفتند، تاوانش را هم دادند. عدهاي هم با ريشگذاشتن و آرايشهاي مردانه، به ورزشگاه رسيدند و با گذاشتن عکس و تصوير از اين اتفاق، تلاش کردند وضعيت زنان براي ورود به ورزشگاهها در ايران را دستکم در رسانههاي مختلف جهاني برجسته کنند. آنها البته پاي ثابت تجمعات بعضا اندک و گاهی بزرگي بودند که هربار به بهانه انجام يک ديدار بزرگ، جلوي در ورزشگاه آزادي جمع ميشدند. اين عده حالا ميگويند ورود زنان به ورزشگاه براي ديدار ايران با کامبوج حاصل تلاشهاي بيوقفه آنها بوده وگرنه همين گام کوچک هم محقق نميشد. مخالفان اين افراد ميگويند جواز ورود زنان به ورزشگاه بهخاطر تهديدهاي فيفا صادر شده وگرنه تلاش آنها براي مسئولان ايراني چندان قابل رؤيت نبوده است. دليل اين گروه آخر که اعتقاد دارند نقش فعالان زن در اين موضوع چندان پررنگ نيست هم شنيدني است: آنها ميگويند اگر تلاش فعالان حقوق زنان به نتيجه نشسته، بايد ورود زنان براي همه بازيها، نه فقط بازيهاي ملي آزاد شود. پس مشخص است که تلاش فيفا بوده که توانسته بازيهايي را که زير نظر اين نهاد بينالمللي برگزار ميشود با حضور زنان برگزار کند. پاسخ فعالان زن هم اما روشن است: اگر تلاشهاي بيوقفه ما نبود، هرگز فيفا، فدراسيون فوتبال را مجبور به چنين کاري نميکرد. فيفا با مروري ساده بر رسانههاي خارجي، اين موضوع کاملا مشهود است که همگي ورود زنان به ورزشگاهها در ايران را بهخاطر تلاش و البته فشار فيفا ميدانند. آنها با پررنگکردن يکي، دو بيانيه اخير اينفانتينو، رئيس فيفا، به اين مورد اشاره ميکنند که فدراسيون فوتبال ايران بهخاطر ترس از تعليق، مجبور شده به خواسته فيفا احترام بگذارد و مسير را براي ورود زنان به ورزشگاه هموار کند. حرف آنها هم فعلا برش داشته؛ فدراسيون فوتبال ايران موظف شده از اين بهبعد، تمامي بازيهاي ملي را که زير نظر فيفا و به ميزباني ايران برگزار ميشود با حضور زنان برگزار کند. حتي خود جاني اينفانتينو هم تأكيد زيادي داشته که اين امر محقق شود. اين مرد سوئيسي-ايتاليايي بعد از سفرش به ايران و در تنگنا قرارگرفتن از سوي مدافعان حقوق بشر، قول داد مسئله ورود زنان به ورزشگاه در ايران را حلوفصل کند. او حالا در هر نشستي که با مسئولان اروپايي و جهاني دنياي فوتبال دارد طوري از ورود زنان به ورزشگاهها در ايران حمايت ميکند که از آن بهعنوان يک پيروزي و برد به نفع خودش ياد ميکند. اينفانتينو البته ميتواند چنين ادعايي داشته باشد؛ او بعد از سفرش به ايران و ديدار با حسن روحاني، به سوئيس برگشت و خبر داد که رئيسجمهور ايران قول داده مشکل ورود زنان به ورزشگاهها را حل کند؛ با پيگیريهاي فيفا، بالاخره اين موضوع، هرچند به صورت ناقص اما عملي شده است. البته اينکه کار، کار فيفاست هم محل سؤال است؛ مگر نه اينکه قوانين فيفا از مدتها پيش وجود داشته؟ پس چطور ميشود در بازه تقريبي يکساله، فشار اين نهاد بر فدراسيون فوتبال ايران بيشتر ميشود؟ اينجا دوباره فعالان حقوقبشري ميگويند تلاشهاي آنها بوده که فيفا را وادار به اين کار کرده است؛ بيشتر مدافعان حقوق زنان؛ چه در داخل و چه خارج از ايران، با ارسال مستندات زيادي به فيفا، از اين نهاد خواسته بودند مسير را براي ورود زنان به ورزشگاهها در ايران هموار کنند. حالا آنها ميگويند فيفا به درخواست اين عده عمل کرده و درواقع بايد اين مهم به اسم همين افراد زده شود. وزارت ورزش وزارتيها هم در بحث حضور زنان به ورزشگاه سهيم هستند و هرچند کمتر ادعايي دارند، ولي در خفا، ورود زنان به ورزشگاه را به اسم خودشان زدهاند. چه آن زمان که محمود گودرزي سکان وزارت ورزش در دولت روحاني را به دست داشت و چه بعدها که مسعود سلطانيفر هدايت اين مجموعه را بر عهده گرفت، همواره تلاشها براي ورود زنان به ورزشگاه در جريان بوده است. البته اعتقاد هر دو وزير مبني بر اين بود که کارها بايد به آهستگي و در خفا پيش برود. هر دو از جنجالی احتمالي که برخی رسانهها ممکن بود در اين ماجرا راه بيندازند، خبردار بودند و ترجيح ميدادند اگر گامي هم در اين زمينه برداشته ميشد، بدون هياهوي خبري باشد. حلوفصلشدن مشکل ورود زنان به ورزشگاه براي تماشاي مجدد رقابتهاي واليبال، در راستاي همين حربه به دست آمد؛ دستکم اين ادعايي است که وزراي یادشده دارند. البته از بحث رايزنيها هم نبايد به اين سادگي گذشت. در کنار اين دو وزير، شخص رضا صالحياميري، رئيس کميته ملي المپيک، قرار ميگيرد. او که معتقد بود مشکل ورود زنان حلشدني است و بايد زيرساختها فراهم باشد، به تعامل نهادهاي مختلف اعتقادي ويژه داشت و هنوز هم ميگويد با تعامل ميشود همه نگرانيها در اين زمينه را از بين برد. نقش اين افراد در محققشدن اين گام کوچک، ملموس ولي بسيار کمرنگ است. کمرنگبودنش شايد به خاطر چراغخاموش حرکتکردن آنها در اين ماجراست؛ موضوعي که البته باعث شده مخالفان آنها بگويند اگر قرار بود اين آدمها کاري براي ورود زنان به ورزشگاه کنند، خيلي زودتر دست به کار ميشدند، پس زياد هم نبايد در اين زمينه مدعي باشند. مراجع تقليد بحث ورود زنان به ورزشگاه يکي از مهمترين بحثهاي دهه اخير در ايران بوده است؛ چه زماني که احمدينژاد ايستاد و گفت اين مشکل را حل ميکند و چه زماني که روحاني وعده داد زنان به ورزشگاه ميروند، ميدانستند بايد نظر مثبت مراجع تقليد را در اين زمينه بگيرند. اين موضوع اما چندان هم راحت نيست؛ تعدادی از مراجع با گفتن «جايز نيست»، پروسه ورود زنان به ورزشگاه را رد ميکردند، ولي در اين بين عدهاي، هرچند اندک نیز بيان میکردند که اگر مسائل شرعي رعايت شود و ورودي و خروجيها جداگانه و جايگاهها بهگونهاي تعبيه شود که خطايي رخ ندهد، ايرادي نيست. بااينحال، کيست که نداند اگر نگراني مراجع تقليد در اين زمينه برطرف نميشد، بعيد بود حتي همين نزديک به چهار هزار زن هم وارد ورزشگاه شوند. در اين بين، مخالفت مراجع تقليد با ورود زنان به ورزشگاه اختلاف بسيار فاحشي با موافقت مشروط آنها داشت. فدراسيون فوتبال آيا بايد فدراسيون فوتبال را هم در داستان ورود زنان به ورزشگاه سهيم کرد؟ عملا اين نهاد نقش اصلي را ايفا ميکند. آنها بايد ورزشگاه و زيرساخت را مهيا و مسير را براي ورود زنان به ورزشگاه هموار کنند، ولي آنهايي که از نزديک مهدي تاج و پيشتر علي کفاشيان را ميشناسند، ميدانند اين دو نفر، آدمهايی نيستند و نبودند که بخواهند در اين داستان نقش آوانگارد را ايفا کنند. اين دو بيشتر نقش «بلهقربانگو» را داشتهاند؛ در واقع در اين مورد اگرچه در رسانهها به حق طبيعي زنان براي ورود به ورزشگاه بعضا تأكيد کردهاند، ولي هر بار حرفهايشان را هم تغيير دادهاند و با گفتن اينکه همه نهادها بايد دراينباره تصميم بگيرند، سعي کردهاند خودشان را از اين داستان جدا کنند. فدراسيوننشينها اما نميخواهند بهسادگي از کنار اين موضوع عبور کنند؛ آنها حالا بالاخره مدعي هستند توانستهاند با رايزني با نهادهاي مختلف، تا حدودي اين داستان را حلوفصل کنند. شايد مسئولان اين نهاد عملا از آن بهعنوان يک برد يا موفقيت ياد نکنند، ولي طبيعتا بعدها و در گذر زمان، قطعا به فراخور حال، گريزي به اين داستان ميزنند و سهم خودشان را در هموارکردن ورود زنان به ورزشگاه برجسته ميکنند. نمايندههاي مجلس و سياسيون نميشود نقش اين افراد را هم ناديده گرفت؛ اگرچه اندک، ولي بااينحال، چندين نفر از نمايندگان مجلس همواره تلاش کردهاند مسئله ورود زنان به ورزشگاه را مطالبه کنند. نطقهاي اندک آنها در مجلس و پيگيريهاي آنها بيتأثير در عمليشدن اين خواسته نبوده است. سياسيون هم در کنار نمايندههاي مجلس سهيم هستند. بالطبع نقش آنها در رايزني با نهادهاي بالاتر بيتأثير نيست؛ پس اگر در آينده يک يا چند نفر از ميان همين افراد مدعي شوند که کار، کار آنهاست، نبايد زياد تعجب کرد. مخالفان اين عده هم کم نيستند؛ آنها ميگويند اين دغدغه نزديک به يک دهه وجود داشته و از نمايندگان مجلس توقع بسيار بيشتري داشتهاند. رسانهها سهم رسانهها هم کم نيست؛ با اين تفاوت که نقشي دوگانه داشتهاند؛ رسانههاي نزديک به جريان اصلاحات بيشترين حمايت را از ورود زنان به ورزشگاه داشتهاند و با بازتاب خواستههاي زنان و پررنگکردن اتفاقات رخداده در اين زمينه، نقش مهمي در هموارکردن اين مسير ایفا کردهاند. در آن سو اما رسانههاي مخالف هم تعدادشان کم نيست. همين حالا هم رسانههاي نزديک به جريان اصولگرا و البته نگاه حاکم بر صداوسيما، از بحث ورود زنان به ورزشگاه بهعنوان فاجعه ياد ميکنند و با يادآوري اتفاقات ديگر، ميگويند ورود زنان به ورزشگاه در اولويت نيست. جدال اين دو طيف از رسانهها، در طول دهه اخير همواره وجود داشته است. کار، کار خودشان است! در بين طيفهاي مختلفي که ميخواهند سهم خودشان در داستان شيرين ورود زنان به ورزشگاه را پررنگ جلوه دهند، عدهاي هم هستند که همچنان علاقه دارند مسائل بعضا بيربط را به هم ربط بدهند! آنها با بيان اين جمله که «کار خودشان است»، ميگويند فضايي به وجود آوردهاند تا بحث ورود زنان به ورزشگاه را مطرح کرده و سر مردم را اينطور گرم کنند! به عقيده اين افراد، نه فعالان حقوق زنان، نه فيفا، نه وزارتيها و نه فدراسيوننشينها نقشي در اين زمينه نداشتهاند، بلکه «خودشان» اين موضوع را برجسته کردهاند تا حواسها از بقيه مشکلات جامعه پرت شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.