اعلام استقبال ایران از تلاش کویتیها در حل چالشهای منطقه
کویت به صف میانجیگران میپیوندد؟
روحاله نخعی : سفیر ایران در کویت، از استقبال ایران نسبت به میانجیگری کویت در مسائل منطقه خبر داد. محمد ایرانی در گفتوگو با روزنامه الرای اظهارات اخیر برخی مسئولان سعودی را مایه خوشبینی نسبت به آینده روابط ایران و کشورهای منطقه خواند و گفت: «ایران خواهان میانجیگری کویت در آینده نزدیک برای ایجاد اتحاد میان کشورهای منطقه است». به گزارش ایسنا، ایرانی توضیح داد: «نقش کویت در ایجاد صلح میان کشورها نزد همه شناختهشده و معروف است، زیرا این کشور به دلیل سیاستهای صلحطلبانهاش مورد تأیید و قبول تمام کشورهاست». سفیر ایران در کویت گفت: «با توجه به اظهارات مقامات دو کشور که شنیدیم، هفته گذشته شاهد آرامش بیشتری در روابط ایران با کشورهای منطقه در تمامی زمینهها بودیم». مواضع کویتیها درباره تنشهای منطقه، بیشتر در اظهارات اخیر معاون وزیر خارجه این کشور دیده میشود. خالد الجارالله، چند روز پیش از مواضع اخیر مقامات ایران و عربستان نسبت به ایجاد صلح و استفاده از راهحلهای مسالمتآمیز در منطقه استقبال کرده بود. به گزارش ایسنا به نقل از القبس، الجارالله همچنین گفته بود کشورش آماده میزبانی هرگونه نشستی برای حل بحران یمن است. معاون وزیر خارجه کویت، اوایل مهر با ملتهبخواندن اوضاع منطقه گفته بود، این اوضاع وحدت مواضع کشورهای حوزه خلیجفارس را ضروری میکند. خالد الجارالله، البته در همین رابطه همچنین به طرحهای مطرحشده در این رابطه از سوی ایران و آمریکا اشاره کرده و کشورش را در حال بررسی هر دو خوانده بود. او گفته بود در نشستهای برگزارشده درباره طرح آمریکا برای ائتلاف بینالمللی دریایی در خلیجفارس برای کسب اطلاعات شرکت کرده است. به گزارش فارس، الجارالله همچنین در پاسخ به سؤالی درباره طرح ابتکاری حسن روحانی، رئیسجمهور ایران که قرار بود در سازمان ملل ارائه شود، تصریح کرده بود: «اجازه دهید ابتدا طرح را ببینیم، شاید چیز تازهای داشت، ما منتظر طرح هستیم». این مقام کویتی درباره پیام روحانی به امیر کویت نیز گفته بود: «این پیام مربوط به امضای پیمان عدمتعرض توسط اعضای شورای همکاری نبود، بلکه در چارچوب ایفای نقش کویت و تمایل آن برای آرامسازی و دورکردن منطقه از هرگونه انفجار احتمالی بود». او پیشتر در اواخر اردیبهشت امسال نیز در میانه تنشها بین ایران و آمریکا گفته بود کشورش برای کاهش تنش از هیچ اقدامی دریغ نخواهد کرد. موضعگیریهای اخیر ایران و کویت، بعد از چندین دیدار در ماههای اخیر بین مقامات دو کشور مطرح شده است. آخرین نمونه این دیدارها، اوایل مهر و در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، بین محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران و صباح الخالد الصباح، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه کویت بود. به گزارش ایسنا، در این دیدار وزیران امور خارجه ایران و کویت بر لزوم تقویت همکاریها در راستای حفظ امنیت منطقهای تأکید کردند. موضوع بحران یمن و طرح «ابتکار صلح هرمز» از دیگر موضوعات مورد گفتوگو بین این دو مقام دیپلماتیک بود. رئیس شورای وزیران کویت، شیخ جابر المبارک الاحمد الصباح، در سخنرانی خود در این نشست گفت: ایران باید برای آغاز مذاکرهای که بر اساس احترام به حاکمیت کشورها و عدم مداخله در امور داخلی آنها، کاهش تنشها در خلیجفارس و حفظ امنیت دریانوردی است، اقداماتی جدی در راستای اعتمادسازی انجام دهد. به گزارش ایسنا به نقل از الشرقالاوسط، وی همچنین دراینباره گفت که این اقدامات باعث ایجاد روابطی بر پایه اعتماد دوجانبه و همکاری اثربخش میشود. وی در ادامه اظهار کرد: [این اقدام] متضمن اشتیاق کشورهای منطقه در راستای ثبات و صلح برای شکوفایی و توسعه ملتشان خواهد بود. پیشتر در اواخر مردادماه نیز ظریف در ادامه سفرها به کشورهای حاشیه خلیجفارس، به کویت سفر و با همتای کویتیاش دیدار کرد. چند روز بعد، وزیر خارجه ایران در جمع ایرانیان مقیم سوئد درباره این سفر به صراحت گفت: «زمانی که در کویت بودم به کویتیها گفتم همین فردا عربستان آمادگی داشته باشد با ما گفتوگو را شروع کند، حاضریم». پیش از او در خردادماه، سیدعباس عراقچی در توری مشابه، به عمان، کویت و قطر رفته بود. مقامات کویتی پیشتر نیز سوابقی در میانجیگری و انتقال پیام در این زمینه داشتهاند. بهمنماه سال ۹۵ بعد از بازهای از چالش در روابط ایران و کویت، زمانی که وزیر خارجه کویت بعد از دو سال به تهران سفر میکرد، پیامی از امیر کویت را با خود آورد که همان زمان، پیامی به نمایندگی از «شورای همکاری خلیجفارس» با شرکت عربستان سعودی تحلیل شد. از آغاز ریاستجمهوری حسن روحانی و وزارت خارجه جواد ظریف، تهران تلاشهای مختلفی در راستای بهبود روابط با کشورهای حاشیه خلیجفارس و نیز شکلدهی به توافقاتی از قبیل پیمان عدمتعرض برای برقراری امنیت و ثبات در منطقه داشته است. این تلاشها اما در مقطعی، در انتظار تعیینتکلیف مذاکرات هستهای در حالت تعلیق قرار گرفت و بعدتر، جنگ یمن و نیز چالشآفرینیهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، باعث پافشاری عربستان سعودی بر مواضع خود و در نتیجه، بیحاصلماندن تلاشها برای حل اختلافات بوده است. برخی تحلیلگران بر این باورند، ناکامیهای اخیر عربستان سعودی در تقابل با یمن و دیگر عرصههای سیاست خارجی، ممکن است عربستان را به سمت گفتوگو ببرد.
بررسي ميانجيگري احتمالي در منطقه در گفتوگو با عباس پرورده، کارشناس مسائل خاورميانه کويت تجربيات تلخي از بحران در منطقه دارد
آيا از نظر شما، کويت ظرفيت و پتانسيل ميانجيگري در منطقه و بين ايران و عربستان را دارد؟ دراينباره ابتدا بايد مقدمهاي بگويم درباره ميانجيگري، چون اين بحثي است که پيشتر هم مطرح شده است. تصوري از ميانجيگري در ادبيات سياسي و رسانهاي وجود دارد که شايد با چيزي که بهطور عيني در نظام بينالملل به مرحله عمل ميرسد، متفاوت باشد. اينکه انتظار داشته باشيم، چه کويت چه کشورهاي بزرگتر ديگر، بخواهند ميانجيگري کنند و صرفا بر پايه اين ميانجيگري، چالشهاي متنوع و گسترده بين دو دولت، بهطور مثال بين ايران و عربستان سعودي برطرف و اصلاح شود، انتظار چندان بجايي نيست و نبايد اينطور بحثها را تقليل بدهيم. ممکن است در سطح وزيران خارجه يا سفيران پيشنهادهايي مطرح شود. ما همسايه اين کشورها در منطقه هستيم که مصلحت منطقه را در اين ميبينند که از تنش دوري کنيم و ثبات در منطقه حاکم باشد. در همين راستا توصيههايي ميکنند که دو کشور را به اين کار دعوت کنند و پيشنهادها و پيامهايي ردوبدل ميکنند. نبايد در اين زمينه خوشبيني اضافي ايجاد کنيم. در پنج سال گذشته، خبرهاي زيادي درباره ميانجيگري شنيديد بين ايران و عربستان، آمريکا و ترکيه در مسئله سوريه، سوريه با کشورهاي اتحاديه عربي، همچنين زماني بحث ميانجيگري عمان بين ايران و آمريکا مطرح بود. خب با اين خبرها، چرا اين ميانجيگريها نتيجهاي نداشته است؟ مسائل لزوما با ميانجيگري برطرف نميشود. نکته دوم، درباره اينکه آيا کويت ميتواند به عنوان ميانجي کاري انجام دهد، موضوعی قابل بررسي است. کويتيها انگيزههاي متنوعي در اين زمينه دارند. ميدانيم که کويت از کشورهاي کوچک حاشيه خليجفارس است و در کنار چهار کشور کوچک ديگر عضو شوراي همکاري خليج فارس هستند، به همراه عربستان. در اين شورايی که البته رو به زوال ميرود، عربستان برادر بزرگتر اين کشورها به حساب ميآيد و هميشه نقشي بيش از يک کشور همتا داشته است. بيشتر براي پنج کشور ديگر رئيس بوده است. بهلحاظ ژئوپليتيکي قدرت بيشتري دارد. اتفاقا پاشنه آشيل شورا همين بوده که عربستان بزرگترشان بوده است و براي همين به جايي نرسيده است، حتي براي حفظ منافع اعضا. وضعيت کويت در اين بين کجاست؟ کويت هم يکي از اين کشورهاست و نقطهضعفش همين است که کوچک است و مثل بقيه در مقابل بحران و جنگ آسيبپذير است؛ اما ويژگي ديگري آن را در مقابل ديگران متفاوت ميکند. کويت يکبار آسيب شعلهورشدن آتش درگيري در منطقه را بهوضوح احساس کرده است. کويت در نتيجه جنگي که صدام تحميل کرد، مورد حمله قرار گرفت و بهخوبي طعم بحران نظامي و درگيري را چشيده است؛ بنابراين از بقيه ترس و همچنين محافظهکاري بيشتري دارد. در زمان جنگ ايران و عراق، خواسته يا ناخواسته به صدام کمک کرد و به جاي اينکه از قبل اين کار به منافعي برسد، مورد حمله صدام قرار گرفت که اين هم بازي روزگار بود؛ بنابراين کويت محافظهکاري بيشتري دارد، بهخصوص که سعي ميکند مراعات قواعد همسايگي با ايران را هم بکند. دور از ذهن نيست که کويت اشتياق داشته باشد که حداقل بهمنظور جلوگيري از گستردهشدن بحران و درامانماندن از عواقبش پيشنهادهایی بدهد و طرفين مناقشه را به مذاکره و مصالحه فرا بخواند. آيا در مواضع اخير کويتيها نشانهاي از تمايل به ميانجيگري ديده شده است که صحبتهاي سفير واکنش به آنها باشد؟ کويت از کشورهايي است که خيلي محافظهکارانه موضعگيري ميکند. در اين چند سال بعد از خيزشهاي بهار عربي و بحرانهاي بسيار منطقه، کويت از معدود کشورهايي بود که بسيار محافظهکارانه عمل کرده بود. سايرين مثل قطر، امارات و بحرين، در مناقشاتي که در هفت سال اخير در منطقه بوده است، موضعگيريهاي صريحي داشتهاند، اما کويت به دليل همان سوابق و تجربههاي تلخ مثل تجربه حمله عراق، مصلحتانديشي داشته و موضعگيري چنداني نکرده است. جايی که خواسته ميانجيگري کند هم من حداقل صراحتي نديدهام. از طرف ديگر، آقاي محمد ايراني از ديپلماتهاي قديمي است و سابقه سفارت و مأموريتهاي ديپلماتيک در چند کشور منطقه را در کارنامه خود دارد و فضاي عربي را ميشناسد. حتما صحبتهايي با مقامات کويتي در اين زمينه داشته است. با مواضع اخيري که از کشورهاي منطقه ديده ميشود، آيا اوضاع منطقه را به سمت گفتوگو ميبينيد؟ به عبارت ديگر آيا با مواضع اخير کشورهايي مثل عمان، قطر، کويت و امارات، ميتوان آنطور که بعضي رسانههاي خارجي تحليل کردهاند گفت بنسلمان ناچار به مصالحه خواهد شد؟ فعلا هرچه در رسانهها دارد با اين مضامين عنوان ميشود، از جمله اينکه محمد بنسلمان از مواضع قبلي کوتاه آمده يا ميخواهد بيايد، همه از طريق واسطهها و تحليلگرها گفته شده است. در يک هفته اخير تمام مواضع بنسلمان و ديگران از طريق مطالب تحليلگران رسانههاي منطقه از القدسالعربي تا المانيتور و ديگران منتقل شده است. اینها اکثرا رسانههايي هستند که برخلاف خبرگزاريهاي بزرگ دنيا، بيشتر تحليلهايشان مورد توجه است. بيشتر اطلاعات اينگونه از زبان آنها بوده است. تا اين لحظه اينکه مقامات عربستان صراحتا بگويند از گذشته پشيماناند و ميخواهند با ايران مذاکره کنند من نديدهام، بنابراين در پاسخ به اين پرسش احتياط ميکنم که بگويم اوضاع در منطقه روبه کاهش تنش ميرود. البته ما انتظار داريم که در منطقه بحران جديد ايجاد نشود و اميدوار هستيم کشورهاي منطقه به منطق و خرد سياسي مراجعه کنند و با مراجعه به تجربيات قبلي ببينند که جنگ و خونريزي راهحل نيست و بهترين راه گفتوگو و ديپلماسي است که ميتواند به نفع تمام کشورهاي منطقه باشد. به نظر شما اين موضعگيريهاي کشورهاي عربي حاشيه خليج فارس، روي مواضع عربستان تأثيري دارد؟ قطعا دارد. آنها بههرحال متحد عربستان هستند و مواضعشان بيتأثير نيست؛ اما در نظر داشته باشيد که از نظر سعوديها آنها خردهکشور محسوب ميشوند. عربستان از ابتداي تأسيس شوراي همکاري خليج فارس اينها را به چشم برابر با خودش نديده است و اينها را به چشم خردهکشورهايی ديده که بايد فرمانبرداري کنند. اينطور نيست که اگر يکي از آنها جدا شود، تن عربستان بلرزد؛ بنابراين تأثير دارد ولي کم. عمده تکيه عربستان بر آمريکاست. چيزي در نظام بينالملل داريم به اسم موازنهسازي که در آن کشوري در مقابل رقيبش سعي ميکند با استفاده از آيتمهاي مختلف، قدرت برابر براي خودش ايجاد و منافع خودش را حفظ کند. عربستان در موازنهسازي بيشتر به سمت کشورهاي فرامنطقهاي رفته است و هرچه تهديد بيشتري از ناحيه ايران احساس کند، بيشتر به آن سمت ميرود. بيشتر تکيه عربستان بر قدرتهاي فرامنطقهاي بهویژه آمريکاست. اگر اينها پشتش را خالي کنند، بيشترين تأثير را ميگذارد؛ ولي اينکه قطر پشتش را خالي کرد، گرچه آتش اختلافات بينشان را بيشتر ميکند، تأثير چنداني روي مواضع عربستان نميگذارد، چنان که جنگ يمن هم بعد از جداشدن قطر ادامه داشت. يا امارات حداکثر مانند قطر مورد غضب و تحريم قرار ميگيرد، ولي اينها بر کاهش نظاميگري سعوديها تأثيري نداشته و تکيهاش بر کشورهاي غربي است. در مسئله حمله به تأسيسات آرامکو، ايالات متحده در نهايت حاضر نشد به نفع عربستان دخالت مستقيم کند و برخي تحليلگران همين را نشانه گرفتهاند که بگويند غرب پشت بنسلمان را خالي کرد و همين او را به سمت گفتوگو ميبرد. شما اين روند را چگونه ميبينيد؟ بهتازگی در يادداشتي گفتم که آمريکا از بحران در خليج فارس درآمدزايي ميکند. هنوز هم نظرم همان است. نه آمريکا دلسوز سعوديهاست و نه ما؛ آمریکا بهدنبال اين است که نفت بخرد و سلاح بفروشد؛ بنابراين بهتر است کشورهاي منطقه به خودشان بيايند. در يادداشت ديگري هم اين بحث را مطرح کرده بودم که مهمترين بحث اين است که کشورهاي منطقه بايد دراينباره فکر کنند که واقعا در حراست از منافع ملي، سهم قدرت نظامي و سهم ديپلماسي چقدر است. بايد درصد اين سهمها مشخص شود. ميانهروها سهم ديپلماسي را بيشتر ميبينند. براي اينکه بخواهيم خدمت کنيم بايد ببينيم چه درصدي از قدرت نظامي و چه سهمي از توان ديپلماسي در حراست از منافع ملي مهم است. افراط و تفريط در اين موضوع، بيشتر از اينکه مفيد باشد، میتواند خسارت بزند. ماجراي آرامکو هم بيشتر نشانه همان نگاهي است که گفتم آمريکا دارد و براي منطقه دلسوزي ندارد. بيشتر از اين سمت به ماجرا نگاه کنيد که آمريکاييها دنبال انرژي و فروش اسلحه در منطقه هستند و خب اصلي دارند که تا منافع حياتيشان به خطر نيفتد، وارد فاز نظاميگري نميشوند. اهل جنگ هستند، ولي تاجاييکه از خط قرمزهايشان عبور نشود، وارد نميشوند. به نظر ميآيد اتفاقاتي که تا اين لحظه افتاده است، از ماجراهاي کشتيها تا ماجراي آرامکو، خط قرمزشان نبوده، وگرنه وارد ميشدند. عربستان هم خط قرمزشان نيست و اين در واقع اشتباه کشورهاي منطقه است که به قدرتهاي فرامنطقهاي تکيه ميکنند. بهعنوان سؤال آخر، صحنه را در رابطه با جنگ يمن چگونه ميبينيد؟ آيا اين جنگ به سمت پايان ميرود؟ جنگ يمن جنگي فرسايشي است که برنده ندارد. از اول هم اين جنگ اشتباه بود. همان زمان اين اقدام سعوديها را «تهاجم شتابزده عربستان» خواندم و هنوز هم نظرم همان است. اینجور جنگها پاياني ندارند و بهتدريج فرسايشي ميشوند. هدفي هم نداشت. مسائل داخلي يمني ريشههاي تاريخي و قوميتي دارند. بزرگترين اشتباه عربستان هم بهعنوان همسايه اين بود که خودش را درگير درگيريهاي تاريخي و قوميتي کشور همسايه کرد. هرکس اين کار را انجام دهد، آخر به جنگي فرسايشي ميرسد و با شکست بيرون ميرود. براي عربستان هم همينطور خواهد بود و اين جنگ برندهاي نخواهد داشت، گرچه تمام زيرساختهاي کشور فقير يمن از بين رفت و به عربستان نيز هزينههاي بسياری تحميل شد و شايد از اين زاويه غرب و آمريکا برنده به حساب بيايند. ما دعا ميکنيم اين جنگ هرچهزودتر پايان یابد و مردم يمن از فشار و قحطي نجات پيدا کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.