حقوق كودك
مهسا خوشاخلاق.پژوهشگر حقوق پزشکی
به موجب ماده یک کنوانسیون حقوق کودک مصوب ۱۹۸۹، کودک، انساني است که سن 18سالگي را هنوز تمام نکرده است؛ مگر اينکه سن بلوغ از نظر حقوق جاري در کشورهاي مربوطه زودتر تعيين شده باشد. به موجب این کنوانسیون دولتهای عضو موظفاند بدون هرگونه تبعیض حقوق مندرج در این کنوانسیون را با استفاده حداکثری از همه منابع موجود ملی و بینالمللی برای کودکان فراهم کنند و در انجام هر نوع اقدام مربوط به کودکان، رعایت نفع و تأمین سلامت کودک باید بر دیگر مسائل مقدم باشد.
یکی از حقوقی که برای کودکان به موجب این کنوانسیون به رسمیت شناخته شده است «حق زندگی» است و دولت باید ادامه حیات و رشد کودک را تضمین کند، حق داشتن نام و ثبت آن در دفاتر ثبت احوال از بدو تولد و داشتن تابعیت و حفظ هویت شخصی نیز از حقوقی است که دولتها موظف به صیانت از آنها هستند. حکومتها تأکيد و تضمين ميکنند که پدر و مادر هر دو با هم مسئول تربيت و رشد کودک هستند و از والدين در انجام وظايف خود درباره تربيت و رشد کودک، پشتيباني ميکنند و تمام اقدامهاي لازم را انجام ميدهند تا براي نگهداري از کودکاني که والدين شاغل دارند، امکانات مناسب فراهم کنند. حق هر کودک است که از سطح زندگی متناسب با موقعیت و رشد روحی، جسمی، قومی و اجتماعی برخوردار باشد. تأمین شرایط مطلوب برای کودک در وهله اول برعهده والدین است و حکومت باید کمکهای لازم ازجمله در زمینه خوراک، مسکن و لباس را در صورت نیازمندی به کودک و والدین بدهد. یکی از حقوق کودک، همزیستی با والدین است و بههمیندلیل در این کنوانسیون تصریح شده است که هیچ کودکی نباید برخلاف میل والدینش از آنها جدا شود؛ مگر اینکه جدایی به نفع کودک و لازم باشد. حتی پس از جدایی، کودک حق تماس شخصي و مستقيم با والدین را دارد؛ مگر اينکه اين عمل با منافع کودک در تضاد باشد. حکومتها، حق کودک براي داشتن سلامتي و استفاده از همه امکانات براي سلامتماندن، بهبودي و درمان بيماري را به رسميت ميشناسند و تضمين ميکنند که هيچ کودکي از اين حق محروم نخواهد ماند. حکومتها براي تأمين اين حق کودک، اقدامهاي مناسب را انجام ميدهند؛ ازجمله کاهش تعداد مرگومير نوزادان و کودکان، ارائه خدمات درماني سراسري و تأمين نيازهاي اوليه بهداشتي براي کودکان، برنامهریزی در راستای تأمین سلامتي مادر قبل و بعد از زايمان و مبارزه با بيماريها و کمبود يا بدي تغذيه، تهيه مواد غذايي و آب آشاميدني سالم با رعايت حفظ محيط زيست، آموزش همه مردم و بهويژه کودکان و والدين و تلاش برای فراگیری اصول اوليه بهداشتي و بهزيستي از سوی اهالی، سازماندهي و ایجاد مراکز مشاوره براي والدين و روشنگري در زمينه تنظيم خانواده و مبارزه با خرافات و عادتهايي که براي سلامتي کودک زيانبخش هستند. همچنین حکومتها موظفاند که از همکاريهاي بينالمللي پشتيباني کرده و آن را تقويت کنند تا مراقبتهای بهداشتی و بهرهمندی از بیمه و خدمات اجتماعی برای کودکان میسر شود. درباره کودکان معلول دولتها موظفاند حمایتهای لازم را از کودک و والدین او فراهم کنند. حق آموزشوپرورش نیز از مهمترین حقوقی است که حکومتها باید برای همه کودکان فراهم کنند. حکومتها در این راستا از طریق آموزش رایگان و امکان ورود به مدارس عالی برای همگان و بهرهمندی از همکاریهای بینالمللی در امور آموزشی میکوشند تا بیسوادی را ریشهکن کنند و فن و دانش را در جامعه گسترش دهند. حکومتها حق کودک را براي داشتن بازي، سرگرمي، وقت آسايش و استراحت به رسميت ميشناسند. کودک بايد به همه منابع گوناگون ملي و بينالمللي آگاهيرساني، بهويژه آنهايي که براي سلامت جسمي- رواني او مفيد هستند، دسترسي يابد. براي اين منظور، حکومتهاي عضو باید وسایل ارتباط جمعی را به تولید و پخش محتوای اجتماعی- فرهنگی و با اهداف تربیتی برای کودکان سوق بدهند.درباره سوءاستفاده جنسی و تجاوز به کودکان حکومتها باید با تکيه بر تمام امکانات قانوني، اداري، اجتماعي و آموزشي، کودک را در مقابل هر شکل از رفتار سهلانگارانه با آنها، سوءاستفاده جنسي و تجاوز جسمي يا رواني، حمايت کنند. در این راستا حکومتها موظفاند روشها و برنامههاي اجتماعي مؤثری را براي کشف و پيشگيري از اين جرائم برای کودک به کار گیرند و نیز اقدامات لازم برای درمان آسيب وارده بر کودک و کمک به والدين درباره سوءاستفاده را انجام دهند. حکومتها برای جلوگیری از استثمار کودکان، ضمن تعيين سن آغاز اشتغال و تنظيم مدت و شرايط کار کودک، مجازات مختلف همراه محاصره اقتصادي دولت خاطي را بررسي ميکنند. حکومتهاي عضو پيمان، خود را موظف ميدانند که کودک را در مقابل هرگونه استثمار و سوءاستفاده جنسي حمايت کنند. حکومتها تضمين ميکنند که هيچ کودکي شکنجه نشود و رفتار غيرانساني و توهينآميز با او نشود. اجراي مجازات اعدام و حبسهاي طولانيمدت براي کودکان تا قبل از پايان 18سالگي ممنوع است.کودک حق بر حفظ محدوده خصوصی دارد و محدوده شخصي هيچ کودکي اعم از امور خانوادگي، مسکوني، حيثيتي و مکاتبات شخصي او، قابل تعرض نيست. حق کودکي که توانايي ساختن نظر شخصي خودش را دارد، باید به رسميت شناخته شود. نقش والدین در انتخاب افکار و مذهب فقط راهنماییکننده است و در نهایت کودک حق آزادی مذهب و جهانبینی دارد.حكومتها وظيفه قانوني دارند كه حتي در شرايط جنگي، قوانين انساني و مربوط به كودكان را رعايت كنند و بر اجراي آنها نظارت داشته باشند و تضمين ميكنند و براي اجراي اين تضمين همه اقدامات ضروری را انجام ميدهند كه هيچ كودكي تا قبل از پايان 15سالگي خود، در جنگ شركت داده نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.