|

تجلي روح و روان

زهرا جوهرچی

16 مهر در ایران روز کودک نام‌گذاری شده است. یونیسف افراد زیر 18 سال را کودک می‌نامد. در سال جاری حدود 18 میلیون دانش‌آموز در مقاطع مختلف تحصیلی ثبت‌نام کرده‌اند که نزدیک به هشت میلیون نفر در مقطع ابتدایی و 5.1میلیون کلاس‌اولی به مدرسه می‌روند. این آمار مسئولیت سنگین و مهم مربیان مدارس و آموزش‌و‌پرورش را نمایان می‌کند. این کودکان سرمایه انسانی آینده ایران هستند. سرمایه انسانی با کسب دانش و مهارت از طریق آموزش رسمی مرتبط است. دانش و مهارت در توسعه اجتماعی، همراه با دیگر توانایی‌ها منبعی مولد برای افزایش درآمد و ارتقای استانداردها و رشد اقتصادی است که در مجموع سرمایه انسانی را تشکیل می‌دهد. (میجلی، 1398: 151).

از دوران باستان دانش و مهارت همواره ارزشمند بوده است. پس از اختراع خط به‌تدریج نهادهای آموزش شکل گرفت. در طول تاریخ، اکثر مردم بی‌سواد بودند و فقط عده اندکی امکان دسترسی به مدارس خاص یا دانشگاه‌های رسمی را داشتند. گسترش مدارس در اروپا مدیون اصلاحات و عقاید لوتر (Luther) است که اعتقاد داشت آموزش برای مردم ضروری است تا بتوانند کتاب مقدس را خود درک و تفسیر کنند. از اواخر قرن شانزدهم بعضی از کشورهای اروپایی مدارس محلی خود را توسعه دادند و بعدها آلمان و روسیه به شبکه مدارس جهانی (universal schooling) پیوستند. این پیشرفت‌ها آغاز فرایند توسعه انسانی بود که با ظهور انقلاب صنعتی در قرن نوزدهم تسریع یافت. در راستای آموزش و یادگیری، بهبود سلامت و تغذیه با حصول مهارت‌های فنی، دانش و خلاقیت مرتبط است. امروزه حدود 16 درصد از جمعیت جهان از گرسنگی رنج می‌برند و به این آمار مشکلات کودکان کار نیز افزوده می‌شود. این کودکان کمتر از مدارس و آموزش بهره‌مند می‌شوند. از‌این‌رو برنامه‌ریزی اجتماعی در سطحی کلان فرایندی عقلانی است، برنامه‌ریزی منظم و مدبرانه آموزش‌و‌پرورش برای تربیت نسل آینده گامی اساسی است. معاون آموزش ابتدایی در ششم مهر 98 به اهمیت تربیت و آشنایی دانش‌آموزان با مهارت‌های زندگی به جای حافظه‌محوری تأکید کردند و طرح خشونت‌زدایی همه‌جانبه از مدارس را با ایجاد نگرش و مهارت‌های لازم در میان مربیان نوید دادند. با تأیید سخنان حکیم‌زاده، معاون آموزش ابتدایی، باید افزود کلاس درس مدرسه نیازمند محیطی برای پرورش خلاقیت، استقلال و توانمندی‌های شخص است. در این محیط باید شرایط برای ادراک جهان بصری نیز میسر شود و بر‌اساس‌این آموزش هنر، فرصت‌هایی را برای کشف خلاقیت‌های فردی، ارتباط برقرار‌کردن ایده‌ها و افکار فراهم می‌کند. آموزگار ابتدایی به وسیله هنر، دانش‌آموزان را از نظر فرهنگی، ادراکی و زیبایی‌شناسی می‌تواند ارتقا دهد. آگاهی و شناخت از ریشه و مبدأ خویش، اعتقادات، فرهنگ اساطیر و پیشینیان و آداب و رسوم فامیلی در شکل‌گیری هویت دانش‌آموز مؤثر است. توران میرهادی، نظریه‌پرداز آموزش نوین مدارس، در کتاب «راه‌ها و روش‌های تربیت» از مشاهدات و تجربه خود در زمینه آموزش هنر سخن می‌گوید. ایشان پس از سال‌ها آموختن در مدارس و دانشگاه‌های بلژیک، هلند، فرانسه و انگلیس و آشنایی با روش مونته­سوری و نقد این روش، سرانجام در مدرسه دکرولی به ایدئال آموزش هنر در آن دوره دست می‌یابد. کارکرد هنر در پرورش قدرت خلاقیت، تفکر و تخیل با استفاده از کار گروهی دانش‌آموزان از برنامه‌های این مدرسه بود: «هجده دانش‌آموز در گروه‌های سه‌نفری، بدون داشتن هیچ الگویی و تنها با موضوع کلی که معلم داد، شش تابلو نقاشی کردند که سرچشمه شوق و آفرینندگی بود» (میرهادی 164-1609) . در همین راستا، با تأکید بر اهمیت آموزش نقاشی در مدارس، ایشان اصل آموزش هنر را پرورش استعداد و قدرت خلاقانه کودک می‌دانند. این آموزش نیاز به معلمان متخصص این رشته و دانشجویان رشته‌های هنر دارد. با وجود یک زنگ 45 دقیقه‌ای هنر و یک زنگ نقاشی در هفته چگونه می‌توان دانش‌آموز را با مهارت زندگی، تربیت و دوری از خشونت آشنا کرد؟ آیا وقت آن نرسیده تا با تخصیص ساعت‌های بیشتر به هنر، کتاب‌خوانی و ورزش روح و روان کودکان را تجلی بخشیم! منابع 1. میجلی، جیمز (1398)، توسعه اجتماعی، ترجمه فیروزآبادی، سیداحمد- حمیده دباغی، انتشارات علمی-فرهنگی. 2. جست‌وجو در راه‌ها و روش‌های تربیت (1391) توران خمارلو (میرهادی)، تهران نشر دیدار.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.