70 سال است که صدای او با من همراه است!
داود کیانیان
شما اگر بدانید که صاحب این صدا کیست، شاید بگویید که او خوانندگی را از حدود 40 یا حداکثر 50 سال پیش شروع کرده، چطور تو از 70 سال پیش صدای او را میشنیدی؟ شما درست میگویید؛ اما باور کنید که صدای او نزدیک به 70 سال پیش یکی از خاطرات باشکوه کودکی من را تشکیل میدهد. آن زمان من پسرکی بودم 10، 11ساله که روزهای جمعه و سه ماه تعطیلی در دکان پدرم واقع در بازارچه «حاجی آقا جان» مشهد شاگردی میکردم. من این شاگردی را به چند دلیل خیلی دوست داشتم و به چند دلیل از آن متنفر بودم. متنفر بودم؛ چون محیط کلهپزی یک محیط لاتی بود. وقتی مشتری نبود، کلههای خونی را با چراغ پیرموس کز میدادند و بعد کلههای کز دادهشده را که در آب خوابانده بودند، با چاقو به قول خودشان واتراش میکردند؛ یعنی موهای آنها را از پوستشان جدا میکردند و وقتی آنها پخته میشدند و هنگام پذیرایی از مشتریها میرسید، همهاش صحبت از خوردن پاچه و زبان و مغز و چشم بود. خشونت و جاهلبازیهایی که در دکان کلهپزی رواج داشت، من را میترساند. اما برایم دوستداشتنی بود؛ چون احساس «مردی» میکردم. مزد میگرفتم. آبگوشت با نوشابه آن زمان که «سینال» یا « اُدُفو» بود، میخوردم؛ نوشابهای که سرش با فشار یک توشله (تیله) باز میشد و گاهی به اجازه پدرم که پشت پاچال بود، لقمه نانی با گوشت به فقرایی که از آنجا میگذشتند، میدادم و گاهی یواشکی به سگهایی که کنار دکان اتراق میکردند، استخوانی هدیه میکردم. با گربههای زیر میزها هم دوست بودم و از همه جالبتر اینکه میتوانستم از کتابفروشی دم بست بالای خیابان کتاب امیرارسلان و حسینکرد شبستری و چهار درویش کرایه کنم و بخوانم و اگر شانس میآوردم، پای بساط مطرب دورهگردی که «جیکیجیکی» نام داشت، بنشینم و محو تماشای عروسک بزک او شوم که با مضرابهایش خوش میرقصید؛ اما از همه مهمتر این بود که به صدای پسرکی که در ته یک حجره نیمهتاریک فرشفروشی بود، گوش کنم که من را به رؤیاهایم نزدیک میکرد. پدر پسرک کمتر اجازه میداد که او از حجره خارج شود. معمولا او در ته حجره فرشفروشی پشت یک لوح و یک کتاب بود که با خود زمزمه میکرد و به آهستگی سرش را به جلو و عقب تاب میداد. پدرش در هر کجای حجره که بود، او را زیر نظر داشت و مانند یک مکتبدار او را تحت آموزش داشت. من هر وقت که پولی داشتم تا کتابی کرایه کنم یا از چند دکان آنطرفتر فرشفروشی آنها عدسی و فرنی بخرم، خوشحال بودم که باید از جلوی حجره آنها میگذشتم. همیشه آنجا میایستادم تا پسرک را ببینم و اگر شانس داشته باشم، پدرش به او اجازه دهد که با صدای بلند کتاب را قرائت کند. اینجا بود که هر رهگذری که از جلوی حجره عبور میکرد، میخکوب میشد و نمیتوانست به راهش ادامه دهد؛ چون این صدای ملکوتی همه را سحر میکرد. یاد صوت داوود پیامبر میافتم که میگفتند گوش هرکسی که میرسیده، در جایش خشک میشده تا صدای او را بشنود. حتی پرندگان نیز به دور این صدا جمع میشدهاند. یک روز بین همسایههای حجره فرشفروشی شایع شد که محمدرضا را بردهاند ایستگاه رادیو تا صدایش از آنجا پخش شود. در ساعت مقرر همه جمع شده بودیم دور رادیوهای دکانهایی که رادیو داشتند تا صوت قرآن او را از این جعبه جادویی بشنویم. وقتی صدایش پخش شد، همه گویی صدای فرزند خود را از رادیو میشنوند، با افتخار به یکدیگر نگاه میکردند. از این به بعد بود که او مشهور شده بود و جمعیت جلوی حجره آنها بیشتر شده بود. همیشه دلم میخواست از او سؤال کنم که واقعا همانطور که شایع بود، محمدرضا شجریان بوده است که بعدها صوت خوش سحرخوانیاش بهشت را مجسم میکرد؟ همیشه خدا دوست داشتم اگر او را ببینم، از او بپرسم، هم او بود که با من و دیگر بچههای دور بست پای بساط جیکیجیکی مینشست و محو ساز و آواز او میشد؟ راستی اگر شما این «خسرو خوبان» را دیدید، درود ما را هم به ایشان برسانید. با سپاس.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.