این نیز بگذرد؟!
احمد طالبینژاد
هنوز هم مردم جهان برای کوزت بینوایان دل میسوزانند؛ چراکه به جرم دزدیدن یک لقمه نان بهشدت تنیبیه میشود. هنوز هم درماندگی آنتونیو ریچی، شخصیت درمانده فیلم دزد دوچرخه که در مقابل چشمان پسر نوجوانش، برونو، کتک میخورد و تحقیر میشود، قلب آدم را به درد میآورد. سالها از نوشتن بینوایان و ساختهشدن دزد دوچرخه گذشته و شرایط اجتماعی در اغلب جوامع تغییر چندانی نکرده است. چند شب پیش از فرط گرسنگی ناچار شدم به فستفود روی بیاورم. در خیابانی که این اواخر به بورس ساندویچیها و فستفودها تبدیل شده، وارد یکی از مغازهها شدم و سفارشی دادم. زنی تقریبا میانسال با ظاهری متوسط درحالیکه به ویترین جلوی صندوقدار چسبیده بود تا صدایش را دیگران نشنوند، برای گرفتن یک ساندویچ مجانی برای پسر 12، 13 سالهاش که بیرون مغازه پشتش را به شیشه چسبانده بود تا شاهد التماس مادر نباشد، عجز و لابه میکرد و صندوقدار درحالیکه مشتریها را راه میانداخت، فقط یک جمله را تکرار میکرد. «خودشون نیستن. بفرما بیرون». این جمله خیلی برایم آشنا بود. در نوجوانی که تابستانها در میدان عشرتآباد (سپاه) شاگرد مغازه داییام میشدم، وقتی متکدیان برای گرفتن پول یا خوردنی میآمدند، دایی همین جمله را تکرار میکرد. «خودشون نیستن» و من در عالم نوجوانی فکر میکردم «خودشون» مگر کسی غیر از خودش است؟ خب البته کسبه هم کموبیش حق دارند. از بام تا شام دهها آدم درمانده به آنها مراجعه میکنند؛ بهویژه در سالهای اخیر که فقر و فاقه بیداد میکند و زبالهگردی برای یافتن قوتلایموت دارد به کسبوکاری رایج تبدیل میشود. اگر قرار باشد مثل بنده دل نازکیشان گل کند که آخر شب با دخل خالی روبهرو میشوند. باری مهم نیست که بعدش چه اتفاقی افتاد و هنگامی که آن مادر ساندویچبهدست از در بیرون رفت و روبهروی پسرش که همچنان سربهزیر داشت ایستاد و با لبخند ساندویچ را به دست او داد، با خود فکر کردم لابد پسر نوجوان این وقت شب هوس ساندویچهای این راسته را کرده است. لابد دوستان و همکلاسیهایش از این تفریح شبانه برخی ساکنان محل حرف زدهاند و او هم درخواستش را با مادر در میان گذاشته و مادر که آه در بساط نداشته او را برای خوردن ساندویچ به خیابان آورده است و دهها احتمال دیگر. اما چیزی که از این لحظه تلخ در ذهن من مانده، خردشدن غرور و احساس یک نوجوان است که اگر در آینده خلافکار نشود، شاهکار کرده است. یادمان باشد که در نیمه دوم فیلم متری شیشونیم نوید محمدزاده، گندهخلافکار زندانی، در مقابل بازپرس دارد سیر تحول شخصیتش از نوجوانی بیگناه به یک بزهکار درجه یک را روایت میکند و تحلیلهایش هم کموبیش درست است؛ دوروبرمان این نمونهها را میبینیم.
وقتی به خانه رسیدم، در خلاصه اخبار چند فقره دستگیری و بازجویی از مفسدان اقتصادی را شنیدم و دود از کلهام بلند شد. هزاران هزار میلیارد؟ این رقمها را چگونه محاسبه میکنید بیانصافها؟ چطور خوابتان میبرد آقایان مسئول؟ به این شکاف طبقاتی نمیگویند؛ به این فاجعه اجتماعی، دزدی، رانتخواری، ویژهخواری، زدوبند، بیقانونی و در یک کلام فساد ناشی از بیعدالتی و نداشتن مدیریت قاطع میگویند. نوید محمدزاده در متری شیشونیم در آستانه اعدام، فقط یک درخواست دارد؛ خانوادهاش را به خانه دربوداغان قدیمی در جنوب شهر برنگردانند؛ به کوچهای که نماد بیعدالتی است. خیلی دلم میخواست آن شب نشانی از آن نوجوان محروم میگرفتم تا بدهم به نزدیکانم و بگویم چهار، پنج سال یا 10 سال دیگر سراغی از او بگیرند و ببینند در چه حالی است. اما شرم و خجالت اجازه نداد، بگذریم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.